Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Arwisgiad Tywysog Cymru"

Ychwanegwyd 4,572 beit ,  4 mis yn ôl
dim crynodeb golygu
B (Wedi gwrthdroi golygiadau gan 193.63.87.199 (Sgwrs); wedi adfer y golygiad diweddaraf gan Praxidicae.)
Tagiau: Rollback
{{Pethau|image caption=Arwysgiad Edward II gan Edward I}}
[[Image:Caernarfon castle interior.jpg|bawd|de|Castell Caernarfon]]
[[Delwedd:Cofia 1282, a protest against the investiture (1537984)4.jpg|bawd|Gwrthdystio yn erbyn arwisgiad y Tywysog Charles yng Nghaernarfon, Mawrth 1969]]
'''Arwisgiad Tywysog Cymru''' yw'r seremoni o arwisgo mab hynaf teyrn Lloegr a'r teitl [[Tywysog Cymru]], teitl a roddir i fab hynaf y teyrn ers [[1301]], er i nifer yng Nghymru ymwrthod rhag ei alw'n hynny, gan deimlo i linach gwir dywysogion Cymru gael ei ddifa gan goron Lloegr.
 
'''Arwisgiad Tywysog Cymru''' yw'r seremoni o arwisgo mab hynaf teyrn [[Lloegr]] a rhoi’r teitl [[Tywysog Cymru]] iddo. Roedd y teitl ‘Tywysog Cymru’ wedi ei roi i etifedd gorsedd Lloegr ers 1301, pan roddodd y Brenin [[Edward I, brenin Lloegr|Edward I]] y teitl i'w fab fel symbol o reolaeth ar Gymru, ond nid oedd y teitl erioed wedi cael ei ddefnyddio’n ffurfiol mewn gwirionedd. Bu'n arferiad trefnu’r arwisgiad yn y Senedd yn Llundain<ref name="ROYGOV-POW2">{{cite web|url=http://www.royal.gov.uk/output/Page5659.asp|publisher=The Royal Family|title=Style and titles of The Prince of Wales|accessdate=2008-09-01}}</ref> ond yn 1911 cynhaliwyd y seremoni am y tro cyntaf mewn lleoliad cyhoeddus, sef [[Castell Caernarfon]]. Yn y flwyddyn honno, cynhaliwyd Arwisgiad Tywysog Cymru, yn ddiweddarach [[Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig|Edward VIII]], yn y castell, a chredir bod [[David Lloyd George]] wedi bod yn allweddol yn y gwaith o drefnu’r digwyddiad. Yn wahanol i Arwisgiad 1911, bu llawer mwy o wrthwynebiad i achlysur Arwisgiad 1969 gan genedlaetholwyr Cymreig.
Roedd yn arferol trefnu'r arwisgiad yn y Senedd yn [[Llundain]]. Ar un adeg roedd seremoni debyg ar gyfer Arglwyddi, ond gwnaed i ffwrdd a hyn yn [[1621]], wrth i'r nifer o Arglwyddi gynyddu.
 
Yn [[1911]], gwelwyd newid, pan ddaeth Arwisgiad Tywysog Cymru, yn ddiweddarach [[Edward VIII, brenin y Deyrnas Unedig|Edward VIII]], yn seremoni gyhoeddus yng [[Castell Caernarfon|Nghastell Caernarfon]]. Credir mai [[David Lloyd George]] oedd tu ôl i'r newid yn y trefniadau.
 
== Arwisgwyd y Tywysog Siarl ==
Cafwyd Arwisgiad arall yng Nghastell Caernarfon yn [[1969]], pan arwisgwyd [[Y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru|Y Tywysog Siarl]] fel Tywysog Cymru. Yn wahanol i'r seremoni yn 1911, bu cryn dipyn o wrthwynebiad i'r Arwisgiad yma gan genedlaetholwyr Cymreig. Roedd twf [[Plaid Cymru]] a [[Cymdeithas yr Iaith|Chymdeithas yr Iaith]] yn ofid i'r Blaid Lafur a gwelodd [[George Thomas]], [[Ysgrifennydd Gwladol Cymru]] ar y pryd, gyfle i wrthweithio'r tyfiant hwn wrth drefnu arwisgo'r tywysog yng Nghaernarfon yn 1969.
[[Delwedd:HRH_Prince_Charles_43_Allan_Warren.jpg|alt=|bawd|Y Tywysog Siarl yn 1972]]
Un o’r achlysuron mwyaf dadleuol yn hanes Cymru’r 1960au oedd Arwisgiad Tywysog Cymru yn 1969. Gan weithio gyda’r Prif Weinidog [[Harold Wilson]], fe wnaeth y Frenhines benderfynu y byddai yn rhoi’r teitl hwn i’w mab hynaf, y [[Y Tywysog Siarl, Tywysog Cymru|Tywysog Siarl]].  Gobeithiai y byddai hyn yn cryfhau’r gefnogaeth ar gyfer y [[Y Deyrnas Unedig|Deyrnas Unedig]] ac yn lleihau apêl yr ymdeimlad o genedlaetholdeb oedd yn cynyddu yng Nghymru yn ystod y degawd hwnnw. Roedd twf ym mhoblogrwydd [[Plaid Cymru]] a [[Cymdeithas yr Iaith|Chymdeithas yr Iaith]] ar y pryd yn achosi tipyn o ofid i’r [[Plaid Lafur|Blaid Lafur]]. Gwelai [[George Thomas]], Ysgrifennydd Gwladol Cymru ac un a oedd yn frenhinwr brwdfrydig, y byddai’r arwisgiad yng Nghaernarfon yn gyfle i wrthweithio’r twf mewn cenedlaetholdeb.<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.download.wjec.co.uk.s3.amazonaws.com/vtc/2016-17/16-17_2-12/cym/pdf/pleidiol-wyf-im-gwlad.pdf|title=Pleidiol wuf im gwlad|date=|access-date=11 Mawrth 2020|website=CBAC|last=|first=|archiveurl=|archivedate=|deadurl=}}</ref>
 
Bu nifer o wrthwynebiadau gan wahanol grwpiau o bobl pan gyhoeddwyd bod y Tywysog Siarl yn mynd i gael ei goroni’n Dywysog Cymru. Bu gwrthdystiadau meddiannu, streiciau newyn a gorymdeithiau protest. Cafwyd cwynion bod imperialaeth Saesnig yn cael ei wthio ar Gymru, a bod arian cyhoeddus yn cael ei wastraffu. Cyfansoddwyd cerddi gan rai o feirdd Cymru oedd yn dangos eu gwrthwynebiad i’r arwisgo - er enghraifft, [[Gerallt Lloyd Owen]], yn ei gerdd ‘Fy Ngwlad’.
Ymhlith y mudiadau oedd yn gwrthwynebu'r Arwisgiad, roedd [[Mudiad Amddiffyn Cymru]]. Ar [[30 Mehefin]] 1969, y noson cyn yr Arwisgiad, lladdwyd dau aelod o MAC, Alwyn Jones a George Taylor, yn [[Abergele]] pan ffrwydrodd bom yn gynamserol.
 
:''Wylit, wylit, [[Llywelyn Ein Llyw Olaf|Lywelyn]],''
Cafwyd ymateb gan feirdd Cymru hefyd. Mae rhai o'r cerddi mwyaf adnabyddus yn y gyfrol ''Cerddi'r Cywilydd'' gan y prifardd [[Gerallt Lloyd Owen]] yn ymateb [[cenedlaetholdeb Cymreig|cenedlaetholgar]] i'r Arwisgiad a "gwaseidd-dra" rhai Cymry, ym marn y bardd. Mynegir y teimlad hwn yn gofiadwy yn y gerdd ''Fy Ngwlad'', er enghraifft, sy'n agor a'r llinellau:
:''Wylit waed pe gwelit hyn.''
:''Ein calon gan estron ŵr,''
:''Ein coron gan gwncwerwrgoncwerwr,''
:''A gwerin o ffafrgarwyr''
:''Llariaidd eu gwên lle'r oedd gwŷr.''<ref>Gerallt Lloyd Owen, 'Fy Ngwlad', yn ''Cerddi'r Cywilydd'' (Gwasg Gwynedd, 1972; sawl argraffiad ers hynny).</ref>
 
[[Delwedd:Protest_Arwisgiad_Cilmeri_7.jpg|link=https://cy.wikipedia.org/wiki/Delwedd:Protest_Arwisgiad_Cilmeri_7.jpg|bawd|Protest yng Nghilmeri yn erbyn yr arwisgiad. 1969]]
:Wylit, wylit, [[Llywelyn Ein Llyw Olaf|Lywelyn]],
Aeth Siarl i astudio’r Gymraeg ym [[Prifysgol Aberystwyth|Mhrifysgol Aberystwyth]] am dymor cyn yr arwisgo. Roedd ei diwtor yn gefnogwr Plaid Cymru, sef y darlithydd Dr Tedi Millward. Roedd y Prif Weinidog [[Harold Wilson]] yn poeni y byddai Siarl yn agored i niwed ond dywedodd [[MI5]] nad oedd mewn unrhyw berygl.
:Wylit waed pe gwelit hyn.
:Ein calon gan estron ŵr,
:Ein coron gan gwncwerwr,
:A gwerin o ffafrgarwyr
:Llariaidd eu gwên lle'r oedd gwŷr.<ref>Gerallt Lloyd Owen, 'Fy Ngwlad', yn ''Cerddi'r Cywilydd'' (Gwasg Gwynedd, 1972; sawl argraffiad ers hynny).</ref>
 
Er mwyn osgoi achosi trafferth yn y seremoni roedd yr awdurdodau wedi arestio arweinwyr y grŵp paramilwrol ''[[Byddin Rhyddid Cymru]]'' cyn yr arwisgo.  Ar ddiwrnod yr arwisgo aeth yr arweinwyr gerbron llys. Ond oherwydd iddynt orliwio maint eu cefnogaeth a’r hyn roeddent wedi ei gyflawni, anfonwyd tri ohonynt i’r carchar a chafodd tri ddedfrydau gohiriedig.
==Cyfeiriadau==
[[Delwedd:Cofia 1282Cofia_1282, a protest against the investiture _a_protest_against_the_investiture_(1537984)4.jpg|link=https://cy.wikipedia.org/wiki/Delwedd:Cofia_1282,_a_protest_against_the_investiture_(1537984)4.jpg|bawd|Gwrthdystio yn erbyn arwisgiad y Tywysog Charles yng Nghaernarfon, Mawrth 1969]]
 
Yn ystod y paratoadau ar gyfer yr arwisgo cafwyd nifer o alwadau am fomiau. Roedd ''[[Mudiad Amddiffyn Cymru]]'' (MAC) wedi trefnu pedwar ffrwydrad, nid er mwyn lladd Siarl ond er mwyn tarfu. Lladdwyd dau aelod o MAC, sef Alwyn Jones a George Taylor, yn [[Abergele]] ddiwrnod cyn yr arwisgo pan ffrwydrodd eu gelignit.<ref>{{cite web|url=http://www.walesonline.co.uk/news/welsh-politics/welsh-politics-news/2008/11/20/militants-key-role-in-coming-of-devolution-left-ignored-deliberately-91466-22299413/|title=‘Militants’ key role in coming of devolution left ignored deliberately’|work=[[Wales Online]]|date=20 November 2008}}</ref><ref name=":0" />
 
Ffrwydrodd bom y tu allan i ardd Prif Gwnstabl Gwynedd heb achosi unrhyw niwed.  Bedwar diwrnod yn ddiweddarach collodd bachgen 10 mlwydd oed droed ar ôl baglu dros ffrwydron y tu allan i siop haearnwerthwr roedd Siarl wedi ei phasio ar y ffordd i’r castell.  Ar bier [[Llandudno]] methodd bom arall â ffrwydro. Yn Nhachwedd 1969 arestiwyd [[John Barnard Jenkins|John Jenkins]] a Frederick Alders ac anfonwyd hwy i’r carchar am achosi ffrwydradau, a daeth ymgyrch fomio MAC i ben.
 
=== Diwrnod yr Arwisgiad ===
[[Delwedd:Prince_Charles'_Investiture_3_(1559160).jpg|link=https://cy.wikipedia.org/wiki/Delwedd:Prince_Charles'_Investiture_3_(1559160).jpg|alt=|chwith|bawd|220x220px|Ymwelwyr yng Nghaernarfon ar ddiwrnod yr Arwisgiad]]
Aeth yr arwisgo yn ei flaen ar 1 Gorffennaf 1969. Yn ei araith, a draddodwyd yn Gymraeg, roedd Siarl yn cydnabod fod pobl Cymru’n benderfynol o amddiffyn eu treftadaeth a pharhau’n genedl falch ac ar wahân. Gwyliodd 90,000 yr orymdaith yng Nghaernarfon, tipyn llai na’r 250,000 a ddisgwyliwyd. Dangoswyd seremoni’r arwisgo ar y teledu, a chafodd ei darlledu o amgylch y byd i 500 miliwn o bobl, 19 miliwn ohonynt yn y Deyrnas Unedig. Costiodd y seremoni £200,000 o arian cyhoeddus ond rhoddodd hwb mawr i'r economi leol o ran twristiaeth.<ref name=":0" />
 
Wedi’r holl fygythiadau am darfu dim ond ychydig o ddigwyddiadau y bu'n rhaid i’r llys ynadon lleol ddelio â nhw - dau achos o ddinoethiad anweddus, dau am gario arfau bygythiol, tri am darfu ar yr heddwch; dau ohonynt am wneud arwydd “V” ar y Frenhines a’r dyrfa wedyn yn troi arnynt, ac un am daflu croen banana o dan Farchoglu’r Frenhines. Roedd polau piniwn yn awgrymu bod tri chwarter o bobl Cymru’n cefnogi’r achlysur, er bod cyfran uwch o bobl ifanc yn elyniaethus tuag ato.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk/377976.stm|work=[[BBC News Online]]|title=Wales backs Charles for king|date=25 June 1999|accessdate=5 May 2010}}</ref><ref name=":0" />
== Cyfeiriadau ==
{{cyfeiriadau}}
 
[[Categori:Cenedlaetholdeb Cymreig]]
[[Categori:Hanes Cymru]]
[[Categori:Prosiect WiciAddysg]]