Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Joseph Beuys"

Lleihawyd o 77 beit ,  blwyddyn yn ôl
Trwsio dolennau rhywogaethau a manion eraill, replaced: gyda co → gyda cho using AWB
No edit summary
(Trwsio dolennau rhywogaethau a manion eraill, replaced: gyda co → gyda cho using AWB)
| dateformat = dmy
}}
Roedd '''Joseph Heinrich Beuys''' ([[12 Mai]] [[1921]] – [[23 Ionawr]] [[1986]]) yn gerflunydd avant-garde a pherfformiwr, ei waith yn nodweddiadol am fod yn anghonfensiynol a phrofoclyd. Roedd yn aelod amlwg o'r mudiad celf arbrofol [[Fluxus]] o'r 1960au i'r 1970au. <ref name="walkerart.org">https://walkerart.org/collections/artists/joseph-beuys</ref>
 
==Bywyd cynnar==
[[File:BeuysAchberg78.jpg|thumb|300px|Joseph Beuys, 1978]]
Ganwyd yn [[Krefeld]], [[Yr Almaen]]. Pam roedd yn ifanc daeth y [[Natsïaeth|Natsïwyr]] i’r grym ac yn 1940, yn 19 oed, ymunodd a llu awyr i ymladd yn yr [[Ail Ryfel Byd]]. Dywedodd Beuys pan roedd yn ymladd yn [[Rwsia]] cafodd ei awyren ei saethu i lawr a wnaeth bobl nomadiaid Tatar ei ddarganfod yn gorwedd yn anymwybodol yn yr eira. Dywedodd sut cafodd ei achub ganddynt a’i nyrsio gan lapio ei gorff mewn ffelt a saim anifeiliaid. Defnyddiodd Beuys y stori nes ymlaen gan ddweud roedd y profiad yn ysbrydoliaeth i lawr o’i waith celf. Mae cofnodion swyddogol, beth bynnag, yn gwrth-ddweud y stori gan ddweud cafodd Beuys ei arbed gan filwyr Almaeneg. Cafodd ei anafu sawl tro arall yn ystod y rhyfel a chafodd ei gadw mewn gwersyll carcharorion [[Prydain|Prydeinig]]. <ref>https:// name="walkerart.org"/collections/artists/joseph-beuys</ref>
 
O 1947 i 1951 astudiodd gelf yn [[Düsseldorf]] ac yn 1961 fe'i benodwyd yn athro [[cerfluniaeth]] yn Academi Gelf y dref ond gollodd ei swydd yn 1972 ar ôl iddo gadael faint bynnag o bobl oedd eisiau dod i’w ddosbarthiadau – ac am ddim. Roedd hefyd yn weithgar mewn gwleidyddiaeth.
==Gwaith==
[[File:Joseph Beuys Filtz TV by Lothar Wolleh.jpg|thumb|Joseph Beuys ''Felt TV'']]
Yn 1962 cyflwynwyd Beuys i gelf perfformio ''(Performance art)'' a daeth yn rhan o'r mudiad celf arbrofol Fluxus, rhwydwaith anffurfiol o artistiaid, beirdd a cherddorion ar draws y byd oedd am herio syniadau celf traddodiadol. Roedd yr aelodau yn cynnwys [[John Cage]], [[Yoko Ono]] a [[John Cale]]. Ysbrydolwyd Fluxus gan [[Marcel Duchamp]] a'r mudiad celfyddydol [[Dada]] yn y 1920au, yn arbennig gan eu syniad o ''anti-art''.<ref> https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-fluxus-movement-art-museums-galleries </ref>
 
Mae'r enw Fluxus yn adlewyrchu'r syniad o'u gweithgareddau heb fod yn llonydd, ond yn llifo mewn newid parhaus. Roedd Fluxus yn aml yn pwysleisio agwedd 'D-I-Y gwneud eich hun' a bod y cymryd rhan mewn proses greadigol yn bwysicaf na'r canlyniad terfynol. Ceisiodd Fluxus dorri'r arferiad o gelf ond yn cael ei ystyried fel rhywbeth sy’n cael ei hongian ar wal mewn oriel ffurfiol er mwyn i’r cyhoedd ei barchu.
 
Roedd y syniad o weithgareddau celf byw ''Happenings'' yn ysbrydoliaeth fawr i Beuys. Gwahoddodd nifer o artistiaid Fluxus i berfformio yn Düsseldorf a pherfformiodd ddau ''Action'' ei hun.
 
Yn 1965 perfformiodd un o'i weithfeydd enwocaf ''wie man dem toten Hasen die Bilder erklärt'' (sut mae eglurio lluniau i'r [[Ysgyfarnog|sgwarnog]]) – gan gerdded o amgylch oriel gelf gyda sgwarnog marw yn ei ddwylo fel parodi am yr arferiad o 'egluro celf i'r cyhoedd'. <ref>Martin Müller, Wie man dem toten Hasen die Bilder erklärt. Schamanismus und Erkenntnis im Werk von Joseph Beuys. (Dissertation) VDG Weimar 1994, ISBN 3-9803234-8-X</ref><ref>https://www.britannica.com/biography/Joseph-Beuys</ref>
 
Yn ''I Like America and America Likes Me'', 1974 [[Efrog Newydd]] perfformiodd yn un arall o’i ''Actions'' enwogaf. Y teitl yn dangos gwrthwynebid cryf Beuys i fateroliaeth a rhyfelgarwch America. Fe’i lapiodd ei hun mewn ffelt wrth gyrraedd maes awyr Efrog Newydd a gyrrwyd mewn cefn ambiwlans heb gyffwrdd tir Americanaidd. Wedyn treuliodd dri diwrnod mewn caetsh gyda coyotechoyote gwyllt. Ar ddiwedd y tri diwrnod fe’i ail lapiwyd mewn ffelt a gyrrwyd yn ôl i’r maes awyr. Defnyddiodd y metaffor o’r coyote mewn sawl darn arall o waith, gan geisio cyfleu sut roedd yr anifail yn cael ei barchu gan bobl gynhenid America ond yn cael ei erlid gan bobl ‘wareiddiedig’ wyn.
 
Yn y 1970au ymddiddorodd ym fwy mewn siamaniaeth a [[Dewiniaeth|dewiniaeth]] pobloedd gynhenid gan adrodd stori ei achubiaeth gan nomadiaid Tartar a sut lapion nhw ei gorff mewn ffelt a saim i arbed i fywyd fel metaffor am yr angen i ofalu, maethu a pharchu’r cyd-ddyn a’r natur. Teithiodd ac arddangos yn aml yn Iwerddon a’r Alban gan ymddiddori yn draddodiadau'r hen [[Y Celtiaid |Geltiaid]]. <ref>https://www.nationalgalleries.org/art-and-artists/features/joseph-beuys-learning-resource</ref>
 
Mae Bueys bellach yn cael ei weld fel un o artistiaid mwyaf dylanwadol Ewrop wedi’r ail ryfel byd. Fel llawer o Almaenwyr eraill y cyfnod roedd yn ceisio dod i delerau a deall troseddau’r Natsïwyr ac erchylltra’r rhyfel. Trwy ei waith ceisiodd Beuys annog trawsnewid cymdeithas i fod yn fwy heddychol a chreadigol trwy herio syniad traddodiadol a materol trwy ei amrywiaeth eang o gerfluniau, perfformiadau, darlithiodd a gweithredodd. <ref>https:// name="walkerart.org"/collections/artists/joseph-beuys</ref>
 
Yn Eisteddfod 1977 cynhaliwyd protest tu allan i’r Babell Gelf ble roedd arddangosfa o waith gan Beuys a sawl artist rhyngwladol arall. Arweiniodd y protest gan [[Paul Davies]] ac aelodau eraill y [[Grŵp Celf Beca]] a oedd am ddenu sylw i’r ffaith nad oedd artistiaid o Gymru wedi cael eu gwahodd i arddangos hefyd.
452,433

golygiad