Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Ffordd y Baltig"

Lleihawyd o 703 beit ,  3 mis yn ôl
gwybodlen gwell, gwall ref
(gwybodlen gwell, gwall ref)
{{Pethau}}
 
{{Infobox event|Event_Name=The Baltic Way|partof=the [[Singing Revolution]], [[Revolutions of 1989]], and [[Dissolution of the Soviet Union]]|image_name=Baltic Way in Moteris magazine.jpeg|Imagesize=250px|image_alt=|Image_Caption=The Baltic Way: The human chain connecting the three Baltic capitals – [[Tallinn]], [[Riga]] and [[Vilnius]].|Thumb_Time=|AKA=Baltic Chain of Freedom|participants=About 2 million people|Location=[[Estonian Soviet Socialist Republic|Estonian]], [[Latvian Soviet Socialist Republic|Latvian]] and [[Lithuanian Soviet Socialist Republic|Lithuanian]] SSRs|date={{start date and age|df=yes|1989|08|23}}|nongregorian=|result=|url={{URL|balticway.net}}}}'''Ffordd y Baltig''' neu'r '''Gadwyn Baltig''' (hefyd '''Cadwyn Rhyddid''' ; <ref>{{Cite book|title=Central and East European Politics: From Communism to Democracy|first=Sharon L.|last=Wolchik|last2=Jane Leftwich Curry|url=https://books.google.com/books?id=ciKIBazTof8C&pg=PA238|page=238|publisher=Rowman & Littlefield|year=2007|isbn=978-0-7425-4068-2}}</ref> Estoneg ; Latfieg ; {{Iaith-lt|Baltijos kelias}} ; {{Iaith-ru|Балтийский путь}} ''Baltiysky put'' ) yn arddangosiad gwleidyddol heddychlon a ddigwyddodd ar 23 Awst 1989. Ymunodd oddeutu dwy filiwn o bobl â'u dwylo i ffurfio cadwyn ddynol a rhychwantai {{Convert|675.5|km}} ar draws y tair [[Gwledydd Baltig|talaith Baltig]] - Estonia, Latfia, a Lithwania, a ystyriwyd ar y pryd fel gweriniaethau cyfansoddol [[yr Undeb Sofietaidd]] .
 
Deilliodd y protest mewn protestiadau "Diwrnod Rhuban Du " a gynhaliwyd yn ninasoedd y gorllewin yn yr 1980au. Roedd yn nodi hanner canmlwyddiant [[Cytundeb Molotov–Ribbentrop|Cytundeb Molotov-Ribbentrop]] rhwng yr Undeb Sofietaidd a'r [[Yr Almaen Natsïaidd|Almaen Natsïaidd]] . Rhannodd y cytundeb a'i brotocolau cyfrinachol [[Dwyrain Ewrop|Ddwyrain Ewrop]] yn [[Maes dylanwad|gylchoedd dylanwad]] ac arweiniodd at feddiannu'r taleithiau Baltig ym 1940. Trefnwyd y digwyddiad gan fudiadau pro-annibyniaeth Baltig: Rahvarinne o Estonia, ffrynt Tautas yn Latfia, a Sąjūdis o Lithwania. Dyluniwyd y brotest i dynnu sylw byd-eang trwy ddangos awydd poblogaidd am annibyniaeth ac arddangos undod ymhlith y tair gwlad. Fe’i disgrifiwyd fel ymgyrch gyhoeddusrwydd effeithiol, ac yn olygfa gyfareddol a syfrdanol yn emosiynol. <ref name="drei">{{Cite book|title=Latvia in Transition|first=Juris|last=Dreifelds|url=https://books.google.com/books?id=0d9svpuxozkC&pg=PA34|publisher=Cambridge University Press|year=1996|pages=34–35|isbn=0-521-55537-X}}</ref> <ref>Anušauskas (2005), p. 619</ref> Roedd y digwyddiad yn gyfle i'r gweithredwyr Baltig roi cyhoeddusrwydd i'r deyrnasiad Sofietaidd a gosod cwestiwn annibyniaeth Baltig nid yn unig fel mater gwleidyddol, ond hefyd fel mater moesol. Ymatebodd yr awdurdodau Sofietaidd i'r digwyddiad gyda rhethreg ddwys, ond methwyd â chymryd unrhyw gamau adeiladol a allai bontio'r bwlch a oedd yn gwaethygu rhwng y gweriniaethau Baltig a gweddill yr Undeb Sofietaidd. Ar ôl saith mis o'r brotest, daeth Lithwania y weriniaeth Sofietaidd gyntaf i ddatgan annibyniaeth.
=== Cadwyn ddynol ===
[[Delwedd:Airplane_over_the_Baltic_Way.jpeg|bawd| Awyren yn hedfan dros y gadwyn ddynol]]
Cysylltodd y gadwyn y tair prifddinas Baltig - [[Vilnius]], [[Riga]], a [[Tallinn]] . Roedd yn rhedeg o Vilnius ar hyd priffordd yr A2 trwy Širvintos ac Ukmergė i [[Panevėžys]], yna ar hyd y Via Baltica trwy Pasvalys i Bauska yn Latfia a thrwy Iecava a Ķekava i [[Riga]] ( priffordd Bauska, stryd Ziepniekkalna, stryd Mūkusalas, pont Stone, Kaļķuas, stryd Brļķī, stryd) ac yna ar hyd ffordd A2, trwy Vangaži, Sigulda, Līgatne, Mūrnieki a Drabeši, i Cēsis, oddi yno, trwy Lode, i [[Valmiera]] ac yna trwy Jēči, Lizdēni, {{Interlanguage link|Rencēni|et}}, Oleri, Rūjiena ac Ķoņi i dref Estoneg Karksi-Nuia ac oddi yno trwy Viljandi, Türi a Rapla i Tallinn. <ref>{{Cite web|url=http://www.ltfmuz.lv/files/Iepirkums_tfm_m-ksliniecisk-_risin-juma_realiz-cija2.doc|title=Archived copy|access-date=2013-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131226203109/http://www.ltfmuz.lv/files/Iepirkums_tfm_m-ksliniecisk-_risin-juma_realiz-cija2.doc|archivedate=2013-12-26}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.balticway.net/|title=The Baltic Way|access-date=10 Gorffennaf 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130725034900/http://www.balticway.net/|archivedate=25 July 2013}}</ref> Cysylltodd yr arddangoswyr ddwylo'n heddychlon am 15 munud am 19:00 amser lleol (16:00 GMT ). <ref name="conr"/> Yn ddiweddarach, cynhaliwyd nifer o gynulliadau a phrotestiadau lleol. Yn Vilnius, ymgasglodd tua 5,000 o bobl yn Sgwâr yr Eglwys Gadeiriol, gan ddal canhwyllau a chanu caneuon cenedlaethol, gan gynnwys ''Tautiška giesmė''. <ref name="imse">{{Cite news|first=Ann|last=Imse|title=Baltic Residents Form Human Chain in Defiance of Soviet Rule|agency=Associated Press|date=23 August 1989}}</ref> Mewn man arall, roedd offeiriaid yn cynnal offerennau neu'n canu clychau eglwys. Ymgasglodd arweinwyr Ffryntiau Poblogaidd Estonia a Latfia ar y ffin rhwng eu dwy weriniaeth ar gyfer seremoni angladd symbolaidd, lle cafodd croes ddu anferth ei rhoi ar dân. <ref name="reuters">{{Cite news|first=Robin|last=Lodge|title=More than Two Million Join Human Chain in Soviet Baltics|publisher=[[Reuters News]]|date=23 Awst 1989}}</ref> Daliodd y protestwyr ganhwyllau a baneri cenedlaethol cyn y rhyfel wedi'u haddurno â rhubanau du er cof am ddioddefwyr y terfysgaeth Sofietaidd: Brodyr y Goedwig, alltudion i [[Siberia]], carcharorion gwleidyddol, a " gelynion y bobl ." <ref name="sanf">{{Cite news|title=Huge Protest 50 Years After Soviet Seizure|first=Michael|last=Dobbs|author-link=Michael Dobbs (US author)|date=24 August 1989|publisher=The San Francisco Chronicle}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFDobbs1989">[[Michael Dobbs (awdur yr UD)|Dobbs, Michael]] (24 August 1989). "Huge Protest 50 Years After Soviet Seizure". The San Francisco Chronicle.</cite></ref>
 
Yn Sgwâr Pushkin, Moscow, cyflogwyd rhengoedd o heddlu terfysg arbennig pan geisiodd ychydig gannoedd o bobl lwyfannu gwrthdystiad cydymdeimlad. Dywedodd TASS fod 75 yn cael eu cadw yn y ddalfa am dorri heddwch, mân fandaliaeth, a throseddau eraill. <ref name="imse">{{Cite news|first=Ann|last=Imse|title=Baltic Residents Form Human Chain in Defiance of Soviet Rule|agency=Associated Press|date=23 August 1989}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true">Imse, Ann (23 August 1989). "Baltic Residents Form Human Chain in Defiance of Soviet Rule". Associated Press.</cite></ref> Protestiodd tua 13,000 yng Ngweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Moldafia a gafodd ei effeithio hefyd gan y protocol cudd. <ref name="lod">{{Cite news|first=Robin|last=Lodge|title=Human Chain Spanning: Soviet Baltics Shows Nationalist Feeling|publisher=[[Reuters News]]|date=23 August 1989}}</ref> Cynhaliwyd gwrthdystiad gan émigré y Baltig a [[Almaenwyr|chydymdeimlwyr yr Almaen]] o flaen llysgenhadaeth y Sofietiaid yn [[Bonn]], [[Gorllewin yr Almaen|Gorllewin yr Almaen ar y]] pryd.
{| class="wikitable floatleft"
!Mesur <ref>{{Cite news|title=Independence Fever Sets Up Confrontation|first=Michael|last=Dobbs|author-link=Michael Dobbs (US author)|date=27 August 1989|work=The Washington Post}}</ref>
| 80%
|}
Mae'r mwyafrif o amcangyfrifon o nifer y cyfranogwyr yn amrywio rhwng miliwn a dwy filiwn. Adroddodd [[Reuters|Reuters News]] y diwrnod canlynol bod tua 700,000 o Estoniaid a 1,000,000 o Lithwaniaid wedi ymuno â'r protestiadau. <ref name="lod"/> Amcangyfrifodd Ffrynt Boblogaidd Latfia bresenoldeb o 400,000. <ref>{{Cite news|title=Pravda chides Baltic activists|agency=Associated Press|date=24 August 1989|publisher=[[Tulsa World]]}}</ref> Cyn y digwyddiad, roedd y trefnwyr yn disgwyl presenoldeb o 1,500,000 allan o'r tua 8,000,000 o drigolion y tair talaith. Roedd disgwyliadau o'r fath yn rhagweld y byddai 25-30% yn pleidleisio ymhlith y boblogaeth frodorol. <ref name="a78">Alanen (2004), [https://books.google.com/books?id=7S5zAw_sKFUC&pg=PA78&as_brr=3&client=firefox-a#v=onepage&f=false p. 78]</ref> Yn ôl y niferoedd swyddogol Sofietaidd, a ddarparwyd gan TASS, roedd 300,000 o gyfranogwyr yn Estonia a bron i 500,000 yn Lithwania. <ref name="imse"/> Er mwyn gwneud y gadwyn yn bosibl yn gorfforol, roedd angen presenoldeb oddeutu 200,000 o bobl ym mhob gwladwriaeth. <ref name="conr">{{Cite news|first=Peter|last=Conradi|title=Hundreds of Thousands to Demonstrate in Soviet Baltics|publisher=[[Reuters News]]|date=18 Awst 1989}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFConradi1989">Conradi, Peter (18 August 1989). "Hundreds of Thousands to Demonstrate in Soviet Baltics". [[Reuters|Reuters News]].</cite></ref> Dangosodd lluniau fideo a gymerwyd o awyrennau a hofrenyddion linell bron yn barhaus o bobl ledled cefn gwlad. <ref name="nyt"/><gallery widths="250px" heights="180px" class="center">
Delwedd:Balti kett 22.jpg|Yn Estonia
Delwedd:Baltic Way in Latvia near Krekava.jpeg|Yn Latfia