Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Defnyddiwr:Llywelyn2000/Pwll Tywod"

Crewyd drwy gyfieithu'r dudalen "China"
(Crewyd drwy gyfieithu'r dudalen "Canada")
(Crewyd drwy gyfieithu'r dudalen "China")
Mae'n wlad yn [[Dwyrain Asia|Nwyrain Asia]] ac yn [[Gweriniaeth|weriniaeth sosialaidd]] un blaid [[gwladwriaeth unedol|unedol]] dan arweiniad [[Plaid Gomiwnyddol Tsieina]] (CPC). Hi yw [[Rhestr gwledydd yn nhrefn eu poblogaeth|gwlad fwyaf poblog]] y byd, gyda phoblogaeth o fwy na 1.4 biliwn. Mae Tsieina'n dilyn un amser safonol sef UTC + 08: 00 er ei fod, mewn gwirionedd, yn rhychwantu pum [[cylchfa amser]] daearyddol ac yn ffinio â 14 gwlad, yr ail fwyaf o unrhyw wlad yn y byd, ar ôl [[Rwsia]]. MAe ei harwynebedd oddeutu 9.6&nbsp;miliwn cilomedr sgwâr (3.7&nbsp;miliwn mill <sup>2</sup>), hi yw trydedd neu bedwaredd wlad fwyaf y byd. Rhennir y wlad yn swyddogol yn 23 talt th(Saesneg'': provin''ce, Mandarin: ''Shěng-jí xíngzhèngq)'', {{Efn|The disputed 23rd province of [[Taiwan]] is claimed by People's Republic of China but it does not administer it. See {{section link||Administrative divisions}}}} pum rhanbarth ymreolaethol, a phedair bwrdeirefyn [[Beijing]] (y [[Prifddinas|brifddinas]] ), [[Tianjin]], [[Shanghai]] (y ddinas fwya), a [[Chongqing]], yn ogystal â dau ranbarth gweinyddol arbennig : [[Hong Cong|Hong Kong]] a [[Macau|Macu]] .
 
Daeth China i'r amlwg fel un o wareiddiadau cynta'r byd, ym masn ffrwythlon yr [[Huang He|Afon Felen (y]] [[Huang He]]) ynng Ngwastadedd Gogledd Tsieina. Roedd Tsieina yn un o bwerau economaidd mwyaf blaenllaw'r byd ar gyfer y rhan fwyaf o'r ddwy fileniwm o [[1g]] tan y [[19g]]. Am filoedd o flynyddoedd, roedd system wleidyddol Tsieina wedi'i seilio ar frenhiniaeth etifeddol absoliwt, neu linach (''dynasty''), gan ddechrau gyda [[Brenhinllin Xia|llinach Xia]] yn 21g CC. Ers hynny, mae Tsieina wedi ehangu, chwalu ac ail-uno sawl gwaith. Yn y 3g CC, adunodd y Qin y rhan fwyaf o Tsieina a sefydlu'r [[Brenhinllin y Qin|ymerodraeth Tsieineaidd gyntaf]] sef [[Brenhinllin y Qin|Brenhinllin y Qin.]] Gwelodd [[Brenhinllin Han]] a'i holynodd (206 ÔC-220 ÔC) beth o'r dechnoleg fwyaf datblygedig ar yr adeg honno, gan gynnwys cynhyrchu papur a'r [[cwmpawd]], ynghyd â gwelliannau [[amaethyddol]] a [[meddygol]], [[powdwr gwn]] ac argraffu yn ystod [[Brenhinllin Tang]] (618-907) a Brenhiniaeth y Song Gogleddol (960–1127).
 
Ymledodd diwylliant Tang yn eang drwy [[Asia]], wrth i'r [[Ffordd y Sidan]] newydd ddod â masnachwyr gyn belled â [[Mesopotamia]] a [[Corn Affrica|Chorn Affrica]].
 
Dioddefodd [[Brenhinllin Qing]] yn drwm dan ormes imperialaeth tramor, negis Lloegr. Dyma linach olaf Tsieina, a sail tiriogaethol ar gyfer y Tsieina fodern. Cwympodd brenhiniaeth Tsieineaidd ym 1912 gyda [[Chwyldro 1911]], pan ddisodlodd [[Gweriniaeth Tsieina|Gweriniaeth Tsieina (ROC)]] [[Brenhinllin Qing]]. Ymosododd [[Ymerodraeth Japan]] ar Tsieina yn ystod yr [[Ail Ryfel Byd]].
T
 
 
Yn 1948 arweiniodd [[Rhyfel Cartref Tseina]] at rannu tiriogaethau pan sefydlodd [[Plaid Gomiwnyddol Tsieina|Plaid Gomiwnyddol Tseiniaidd]] (CCP), dan arweiniad [[Mao Zedong]], Weriniaeth Pobl Tsieina ar dir mawr Tsieina tra enciliodd Kuomintang dan arweiniad llywodraeth ROC i ynys Taiwan.{{Efn|The KMT solely governed the island until its transition to democracy in 1996.|name=|group=}} Yn 2021 roedd y PRC a'r ROC ill dau'n honni mai nhw yw unig lywodraeth gyfreithlon Tsieina, gan arwain at anghydfod parhaus hyd yn oed ar ôl i'r [[Y Cenhedloedd Unedig|Cenhedloedd Unedig]] gydnabod y PRC fel y llywodraeth sqyddogol.
 
Mae'r wlad yn aelod parhaol o [[Cyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig|Gyngor Diogelwch y Cenhedloedd Unedig]] ac yn aelod o sawl sefydliad fel Banc Buddsoddi Seilwaith Asiaidd, Cronfa'r Ffordd y Sidan, y Banc Datblygu Newydd, Sefydliad Cydweithredol Shanghai, a'r Partneriaeth Economaidd Cynhwysfawr Rhanbarthol, ac mae hefyd yn aelod o [[BRICS]], y G8 + 5, y [[G20]], [[APEC]], ac Uwchgynhadledd Dwyrain Asia.
 
Mae ymhlith yr isaf o holl wledydd y byd mewn mesuriadau rhyngwladol o ran: rhyddid sifil, tryloywder ei llywodraeth, rhyddid y wasg, rhyddid crefydd a lleiafrifoedd ethnig. Mae awdurdodau Tsieineaidd wedi cael eu beirniadu gan wleidyddol ac actifyddion [[hawliau dynol]] am gam-drin hawliau dynol ar raddfa fawr, gan gynnwys [[gormes gwleidyddol]], [[Sensoriaeth yn Tsieina|sensoriaeth]] dorfol, monitro torfol o'u dinasyddion ac atal protestiadau mewn modd treisgar.
 
Ar ôl diwygiadau economaidd ym 1978, a'i mynediad i [[Sefydliad Masnach y Byd]] yn 2001, daeth economi Tsieina yn wlad ail-fwyaf trwy [[Cynnyrch Mewnwladol Crynswth|Gynnyrch Mewnwladol Crynswth]] enwol yn 2010 a thyfodd i'r mwyaf yn y byd o ran PPP yn 2014. Tsieina yw'r economi sy'n tyfu gyflymaf yn y byd, y genedl ail gyfoethocaf yn y byd, a [[Gweithgynhyrchu|gwneuthurwr]] ac allforiwr mwya'r byd. Mae gan y genedl fyddin sefydlog gryfaf yn y byd - [[Byddin Rhyddid y Bobl]] - y gyllideb amddiffyn ail-fwyaf, ac mae'n [[Rhestr o wledydd sydd ag arfau niwclear|wladwriaeth arfau niwclear]] gydnabyddedig. Caiff ei chyfri'n uwch-bŵer posib oherwydd ei heconomi fawr a'i grym milwrol.
 
== Geirdarddiad ==
Etifeddodd y Gymraeg y gair 'Tsieina' o'r Saesneg (ac ieithoedd Ewropeaidd eraill) "China" ers yr [[16g]]; fodd bynnag, nid y gair hwn a ddefnyddiwyd gan y Tsieineaid eu hunain yn ystod y cyfnod hwn. Mae ei darddiad wedi cael ei olrhain trwy'r [[Portiwgaleg|Bortiwgaleg]], [[Maleisia|Maleieg]], a [[Perseg|Pherseg]] yn ôl i'r gair [[Sansgrit]] ''Chīna'', a ddefnyddir yn yr [[Hanes India|India hynafol]].<ref name="OED">{{Cite web|url=https://www.oed.com/view/Entry/31735?|title=China|website=Oxford English Dictionary}}</ref>
 
Defnyddiwyd ''Cīna'' yn gyntaf yn yr ysgrythur Hindŵaidd gynnar, gan gynnwys y ''[[Mahabharata|Mahābhārata]]'' ([[5g CC]]) a ''[[Manusmṛti|Deddfau Manu]]'' ([[2g CC]]).<ref name="wade">Wade, Geoff. </ref> Yn 1655, awgrymodd Martino Martini fod y gair 'China' yn deillio yn y pen draw o enw [[Brenhinllin y Qin]] (221–206 BCE).<ref name="Martini">Martino, Martin, ''Novus Atlas Sinensis'', Vienna 1655, Preface, p. 2.</ref><ref name="wade" /> Er bod defnydd mewn ffynonellau Indiaidd yn rhagflaenu'r frenhiniaeth hon, rhoddir y tarddiad hwn mewn amryw ffynonellau o hyd. <ref>{{Cite book|last=Bodde, Derk|editor-last=Denis Twitchett|editor-last2=Michael Loewe|url=https://books.google.com/books?id=A2HKxK5N2sAC&pg=PA20|title=The Cambridge History of China: Volume 1, The Ch'in and Han Empires, 221 BC – AD 220|page=20|isbn=978-0-521-24327-8|year=1978}}</ref> Mae tarddiad y gair Sansgrit yn destun dadl, yn ôl ''Geiriadur Saesneg Rhydychen''.<ref name="OED" /> Ceir awgrymiadau niferus gan gynnwys yr enwau ar gyfer Yelang a thalaith Jing neu Chu.<ref name="wade" /><ref>{{Cite book|last=Yule, Henry|url=https://books.google.com/books?id=SAqgAb41ifIC&pg=PA3|title=Cathay and the Way Thither|pages=3–7|isbn=978-81-206-1966-1|year=1866}}</ref>
 
 
 
== Daearyddiaeth ==
Yn ôl cyfanswm arwynebedd (gan gynnwys ei dyfroedd), Canada yw'r [[Rhestr gwledydd yn nhrefn eu harwynebedd|ail-fwyaf]] fwyaf yn y byd, ar ôl [[Rwsia]].<ref name="BresciaSuper2009">{{Cite book|last=Brescia|first=Michael M.|url=https://books.google.com/books?id=Q2qzBUEWxpoC&pg=PA38|title=North America: An Introduction|last2=Super|first2=John C.|publisher=University of Toronto Press|year=2009|isbn=978-0-8020-9675-3|page=38}}</ref> Yn ôl arwynebedd tir yn unig, fodd bynnag, mae Canada [[Rhestr gwledydd yn nhrefn eu harwynebedd|yn y pedwerydd safle]], oherwydd bod ganddi gyfran fwyaf y byd o lynnoedd dŵr croyw.<ref name="Battram2010da">{{Cite book|last=Battram|first=Robert A.|url=https://books.google.com/books?id=pBc9349sw4QC&pg=PA1|title=Canada in Crisis: An Agenda for Survival of the Nation|publisher=[[Trafford Publishing]]|year=2010|isbn=978-1-4269-3393-6|page=1}}</ref> Gan ymestyn o [[Cefnfor yr Iwerydd|Gefnfor yr Iwerydd]] yn y dwyrain, ar hyd [[Cefnfor yr Arctig|Gefnfor yr Arctig]] i'r gogledd, ac i'r [[Y Cefnfor Tawel|Cefnfor Tawel]] yn y gorllewin, mae'r wlad yn cwmpasu 9,984,670 km ag o diriogaeth.<ref name="McColl2005">{{Cite book|last=McColl|first=R. W.|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA135|title=Encyclopedia of World Geography|date=September 2005|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-5786-3|page=135}}</ref> Mae gan Ganada dir morwrol helaeth hefyd, gydag arfordir hiraf y byd o 243,042 cilometr.<ref>{{Cite web|title=Geography|url=http://www.statcan.gc.ca/pub/11-402-x/2012000/chap/geo/geo-eng.htm|access-date=March 4, 2016|publisher=Statistics Canada}}</ref><ref>{{Cite web|year=1985|title=The Boundary|url=http://www.internationalboundarycommission.org/boundary.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080801080033/http://www.internationalboundarycommission.org/boundary.html|archivedate=August 1, 2008|access-date=May 17, 2012|publisher=International Boundary Commission}}</ref> Yn ogystal â rhannu ffin â'r Unol Daleithiau mae Canadann rhannu ffin forwrol â'r Ynys Las i'r gogledd-ddwyrain a chyda [[Saint-Pierre-et-Miquelon|Saint Pierre a Miquelon]] i'r de-ddwyrain.<ref name="Gallay2015">{{Cite book|last=Gallay|first=Alan|url=https://books.google.com/books?id=22rbCQAAQBAJ&pg=PT429|title=Colonial Wars of North America, 1512–1763: An Encyclopedia|date=2015|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-317-48718-0|pages=429–}}</ref> Mae Canada hefyd yn gartref i anheddiad mwyaf gogleddol y byd, <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/CFS_Alert" rel="mw:ExtLink" title="CFS Alert" class="cx-link" data-linkid="762">Station Alert</a> Lluoedd Milwrol Canada, ar ben gogleddol Ynys [[Ynys Ellesmere|Ellesmere]] - maint 82.5 ° N - sy'n gorwedd {{Convert|817|km|mi}} o Begwn y Gogledd.<ref>{{Cite book|title=Canadian Geographic|publisher=[[Royal Canadian Geographical Society]]|year=2008|page=20}}</ref>
 
Mae daearyddiaeth ffisegol Canada yn amrywiol iawn, gyda'i choedwigoedd boreal ledled y wlad, rhew rhanbarthau gogledd yr Arctig a thrwy'r ''[[Rockies]]'', ac cheir <nowiki><i>Prairies</i></nowiki> (y paith) cymharol wastad yn y de-orllewin lle ceir [[amaethyddiaeth]] ffrwythlon iawn.<ref name="McColl2005">{{Cite book|last=McColl|first=R. W.|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&pg=PA135|title=Encyclopedia of World Geography|date=September 2005|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-0-8160-5786-3|page=135}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMcColl2005">McColl, R. W. (September 2005). </cite></ref> Mae'r Llynnoedd Mawr yn bwydo [[Afon St Lawrence]] (yn y de-ddwyrain) lle mae'r iseldir yn gartref i lawer o ddiwydiannau mwyaf Canada.<ref name="McColl2005" /> Mae gan Ganada dros 2,000,000 o lynnoedd - gyda 563 ohonynt yn fwy na 100 km sg ac sy'n cynnwys llawer o [[ddŵr croyw]]'r byd.<ref>{{Cite book|last=Bailey|first=William G|url=https://books.google.com/books?id=oxNMhw-rRrQC&pg=PA244|title=The surface climates of Canada|last2=Oke|first2=TR|last3=Rouse|first3=Wayne R|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|isbn=978-0-7735-1672-4|page=124}}</ref><ref>{{Cite web|date=December 5, 2012|title=Physical Components of Watersheds|url=http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/environment/hydrology/watershed1/1|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121205125542/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/environment/hydrology/watershed1/1|archivedate=December 5, 2012|website=The Atlas of Canada|access-date=March 4, 2016}}</ref> Ceir rhewlifoedd dŵr croyw hefyd yn Rockies Canada, Mynyddoedd yr Arfordir a [[Cordillera|Cordillera yr Arctig]].<ref name="Sandford2012">{{Cite book|last=Sandford|first=Robert William|url=https://books.google.com/books?id=UANY2ftt4pEC&pg=PR11|title=Cold Matters: The State and Fate of Canada's Fresh Water|publisher=Biogeoscience Institute at the University of Calgary|year=2012|isbn=978-1-927330-20-3|page=11}}</ref> Yn ddaearegol, mae Canada yn weithgar, gyda llawer o [[Daeargryn|ddaeargrynfeydd]] a [[llosgfynyddoedd]] a allai fod yn weithredol, yn benodol massif [[Mount Meager]], Mount Garibaldi, massif Mount Cayley, a maes folcanig Mount Edziza . <ref>{{Cite book|last=Etkin|first=David|title=An Assessment of Natural Hazards and Disasters in Canada|last2=Haque|first2=CE|last3=Brooks|first3=Gregory R|date=April 30, 2003|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|isbn=978-1-4020-1179-5|pages=569, 582, 583}}</ref>
<nowiki>
[[Categori:Gwladwriaethau a thiriogaethau a sefydlwyd ym 18671949]]
[[Categori:Gweriniaethau]]
[[Categori:Gweriniaeth Pobl Tsieina]]
[[Categori:Aelod-wladwriaethau'r Cenhedloedd Unedig]]
[[Categori:Aelod-wladwriaethau'r Gymanwlad]]
[[Categori:Aelod-wladwriaethau NATO]]
[[Categori:Aelod-wladwriaethau'r G20]]
[[Categori:Gwledydd a thiriogaethau FfrangegAsia]]
[[Categori:GwledyddGwladwriaethau a thiriogaethau Saesnegcomiwnyddol]]
[[Categori:Gwledydd Gogledd AmericaTsieina]]
[[Categori:CanadaErthyglau sy'n cynnwys testun Tsieineeg]]
[[Categori:CS1:Erthyglau longsy'n volumecynnwys valuetestun Portiwgaleg]]</nowiki>