Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Jwrasig"

Lleihawyd o 8 beit ,  4 mis yn ôl
dim crynodeb golygu
B (→‎top: Gwybodlen Wicidata using AWB)
No edit summary
}}
[[Delwedd:Pangaea to present cy.svg|bawd|310px|Diagram i ddangos gwahanu Pangaea a symudiad y cyfandiroedd hynafol i'w safle presennol (gwaelod y llun). Mae'r rhif ar waelod pob map yn cyfeirio at 'miliwn o flynyddoedd cyn y presennol' ([[CP]]).]]
[[Cyfnod (daeareg)|Cyfnod]] [[daeareg]]ol yw'r '''Jwrasig''' (neu '''Jurasig''')<ref>[http://geiriadur.bangor.ac.uk/#jwrasig&sln=cy Geiriadur bangor;] adalwyd 21 Awst 2016.</ref><ref>[http://geiriaduracademi.org/ Geiriadur yr Academi arlein;] adalwyd 7 Chwefror 2016</ref> sy'n ymestyn am tua 50 miliwn o flynyddoedd - o 201.3± 0.6 miliwn o flynyddoedd cyn y presennol ([[CP]]) hyd at 145± 4;<ref>{{cite journal |last=Vennari |first=Verónica V. |last2=Lescano |first2=Marina |last3=Naipauer |first3=Maximiliano |last4=Aguirre-Urreta |first4=Beatriz |last5=Concheyro |first5=Andrea|last6=Schaltegger |first6=Urs |last7=Armstrong |first7=Richard |last8=Pimentel |first8=Marcio |last9=Ramos |first9=Victor A. |author-link9=Víctor Alberto Ramos |date=2014 |title=New constraints on the Jurassic–Cretaceous boundary in the High Andes using high-precision U–Pb data |url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1342937X13002323 |journal=[[Gondwana Research]] |publisher= |volume=26 |issue= |pages=374–385 |doi= |access-date=16 Ionawr 2016}}</ref> sef o ddiwedd y cyfnod [[Triasig]] i gychwyn y cyfnod [[Cretasaidd]]. Dyma felly y cyfnod a adnabyddir fel canol yry Eragorgyfnod [[Mesosöig]] (neu 'Oes yr Ymlusgiaid').
 
Nodir cychwyn y cyfnod Jurasig gan y digwyddiad difodiant Triasig-Jurasig anferthol (Saesneg: ''Triassic–Jurassic extinction event''). Bu dau ddigwyddiad pwysig arall yn ystod y cyfnod hwn:
Enwir y Jurasig ar ôl [[Jura (mynyddoedd)|mynyddoedd y Jura]], yn yr [[Alpau]], ble adnabuwyd strata calch o'r cyfnod hwn am y tro cyntaf. Alexander von Humboldt oedd y daearegydd a wnaeth y dargafyddiad hwn, gan ei alw'n "Jura-Kalkstein" ('Calchfaen y Jwra') yn 1799.<ref>Alexander von Humboldt, ''Ueber die unterirdischen Gasarten und die Mittel, ihren Nachteil zu vermindern, ein Beitrag zur Physik der praktischen Bergbaukunde'' ['On the types of subterranean gases and means of minimizing their harm, a contribution to the physics of practical mining'] (Braunschweig: Vieweg, 1799), [https://books.google.com/books?id=xiQ7AAAAcAAJ&pg=PA39#v=onepage&q&f=false p. 39]: "[…] die ausgebreitete Formation, welche zwischen dem alten Gips und neueren Sandstein liegt, und welchen ich vorläufig mit dem Nahmen Jura-Kalkstein bezeichne." ('… the widespread formation which lies between the old gypsum and the more recent sandstone and which I provisionally designate with the name "Jura limestone".')</ref><ref name="Hölder, 1964">Hölder, H. 1964. ''Jura – Handbuch der stratigraphischen Geologie'', IV. Enke-Verlag, Stuttgart.</ref><ref name="Arkell, 1956">Arkell, W.J. 1956. ''Jurassic Geology of the World.'' Oliver & Boyd, Edinburgh und London.</ref><ref name="Pieńkowski et al., 2008">Pieńkowski, G.; Schudack, M.E.; Bosák, P.; Enay, R.; Feldman-Olszewska, A.; Golonka, J.; Gutowski, J.; Herngreen, G.F.W.; Jordan, P.; Krobicki, M.; Lathuiliere, B.; Leinfelder, R.R.; Michalík, J.; Mönnig, E.; Noe-Nygaard, N.; Pálfy, J.; Pint, A.; Rasser, M.W.; Reisdorf, A.G.; Schmid, D.U.; Schweigert, G.; Surlyk, F.; Wetzel, A. & Theo E. Wong, T.E. 2008. "Jurassic". In: McCann, T. (ed.): ''The Geology of Central Europe.'' Volume 2: ''Mesozoic and Cenozoic'', Geological Society, London, pp. 823–922.</ref> The name "Jura" is derived from the Celtic root ''*jor'' via Gaulish ''*iuris'' "wooded mountain", which, borrowed into Latin as a place name, evolved into ''Juria'' and finally ''Jura''.<ref name="Hölder, 1964"/><ref name="Arkell, 1956"/><ref name="Rollier, 1903">Rollier, L. 1903. ''Das Schweizerische Juragebirge'' (Sonderabdruck aus dem Geographischen Lexikon der Schweiz). Verlag von Gebr. Attinger, Neuenburg.</ref>
 
Ar ddechrau'r Jwrasig, dechreuodd yr uwch-gyfandir [[Pangaea]] ymranu'n ddwy ran: Laurasia i'r gogledd a Godwana i'r de. Oherwydd cynnydd yn yr arfordir ar y blaned, trodd yr hinsawdd o un sych i un gwlyb a llaith, a throdd sawl [[anialwch]] cras a diffaith yn [[Coedwig law|fforestyddgoedwigoedd glaw]] gwyrddlas a llawn bywyd. Daeth y [[deinosor]] i ddominyddu'r Ddaear ac ymddangosodd yr aderyn cyntaf yn ystod y Jurasic o gangen tacsonomegol o'r deinosor theropod.
 
Ymhlith digwyddiadau mawr eraill roedd ymddangosoad y [[cena goeg]] (neu'r 'madfall') ac esblygodd y [[crocodeil]] o fyw ar y ddaear i fyw mewn dŵr. Yn y môr, roedd yr [[ichthyosaur]] a'r [[plesiosaur]] ac yn yr awyr, esblygodd y [[pterosaur]].
 
==Epocau==
==Is-raniadau (epocau)==
Ceir tair is-raniad o fewn y cyfnod Jwrasig, a elwir yn [[Epoc (daeareg)|Epocauepocau]]:
#[[Jwrasig Hwyr]]
#[[Jwrasig Canol]]
730

golygiad