Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Cymraeg ysgrifenedig"

Ychwanegwyd 160 beit ,  13 o flynyddoedd yn ôl
ychwanegu pennawdau
(categori)
(ychwanegu pennawdau)
Aethpwyd ati i '''ysgrifennu Cymraeg''' yn gynnar o’i chymharu ag ieithoedd eraill canolbarth a gogledd Ewrop (heblaw am Ladin), efallai cyn gynhared ag OC 600, er nad oes ysgrifau wedi goroesi o’r adeg honno. Ar garreg yn eglwys [[Tywyn]] y ceir y geiriau [[Cymraeg]] cynharaf i oroesi, carreg a naddwyd tua’r flwyddyn OC 700 <ref name=DatblygiadyrIaithGymraeg > Henry Lewis, ''Datblygiad yr Iaith Gymraeg'' (Prifysgol Cymru, 1931) </ref>
 
==Hanes safoni Cymraeg ysgrifenedig==
<ref name= OrgraffyrIaithGymraeg > ''Orgraff yr Iaith Gymraeg'', 1928, Pwyllgor Llên Bwrdd Gwybodau Celtaidd Prifysgol Cymru </ref> Dechreuwyd ar safoni’r iaith ysgrifenedig gan y beirdd. Roedd y rhain yn teithio o [[llys|lys]] i lys trwy ardaloedd â thafodieithoedd amrywiol ynddynt ac yn cwrdd â’i gilydd mewn [[eisteddfod|eisteddfodau]]. Ceisient ddefnyddio geiriau cyffredin i’r holl dafodieithoedd fel bod eu gwaith yn ddealladwy gan bawb. Erbyn adeg beirdd yr Oesoedd Canol gellir dweud bod gan y Gymraeg iaith lenyddol safonol o ran geirfa.
 
Y mae orgraff y Gymraeg yn dal i fod yn bwnc llosg hyd heddiw. Ers cyhoeddi ''Orgraff Yr Iaith Gymraeg'' mae nifer o faterion eraill wedi dod i'r amlwg gan gynnwys mater sillafu geiriau o darddiad tramor. Gwelir enghreifftiau da o'r amrywiadau sillafu mewn enwau gwledydd. Yng ''Ngeiriadur yr Academi'' cynigir '''Panama''' neu '''Panamâ''' yn sillafiadau amgen ar un wlad. Mae gwahanol weithiau yn dilyn gwahanol egwyddorion wrth drin enwau gwledydd. Mae ''Geiriadur yr Academi'' yn trawslythrennu sain enw'r wlad i'r wyddor Gymraeg, e.e. '''Cenia'''. Mae'r ''Atlas Gymraeg'' yn dewis defnyddio sillafiad swyddogol gwlad yn eu hiaith eu hunain os nad oes eisoes ffurf Gymraeg cyfarwydd i'r enw, e.e. '''Kenya'''.
 
==Datblygiadau diweddar==
Mae'r Gymraeg wrthi'n ehangu ei defnydd i feysydd newydd mewn addysg, busnes, gweinyddiaeth, llywodraeth a'r cyfryngau ac yn ehangu geirfa ar gyfer syniadau a phethau newydd sy'n ymddangos o hyd ac o hyd. Rhaid wrth fathu termau Cymraeg newydd a hynny ar garlam. Weithiau bathir term newydd ar draul gair hŷn nas arferir heddiw am fod y diwydiannau lle y'u defnyddid wedi darfod neu wedi Seisnigeiddio; e.e. '''sbring fflat''' heddiw yn hytrach na '''twythell''' a arferid gynt. Wrth fathu termau ceir amrywiol dermau neu sillafiadau gan wahanol gyfieithwyr neu mewn gwahanol ardaloedd am yr un peth, e.e. cyfieithir ''Financial Reporting Standard for Small Entities'' fel ''Safon Adroddiadau Ariannol ar gyfer Endidau Bach'' gan Dŷ'r Cwmnïau ac fel ''Safon Adrodd Ariannol ar gyfer Endidau Llai'' gan y Comisiwn Elusennau. Mae rhywfaint o safoni yn digwydd wrth i eiriaduron newydd ymddangos yn y meysydd newydd yma; e.e. geiriaduron termau tebyg i ''Eiriadur Termau Iechyd yr Henoed''. Wedi dweud hynny nid yw'r geiriaduron yn cytuno yn aml ar sillafiad neu derm Cymraeg, e.e. '''côd''' yng ''Ngeiriadur yr Academi'' a'r ''Geiriadur Termau'' a '''cod''' yng ''Ngeiriadur Prifysgol Cymru'' a'r ''Termiadur'' am y gair Saesneg '''code'''.
 
Ers diwedd y 19eg ganrif gwneir gwaith safoni a datblygu'r Gymraeg gan bwyllgorau academaidd wedi eu hysgogi neu eu creu gan [[Prifysgol Cymru|Brifysgol Cymru]] a'r [[Eisteddfod Genedlaethol]]. Canolfan Bedwyr yng [[Prifysgol Cymru, Bangor|Ngholeg Prifysgol Cymru Bangor]] yw'r adran academaidd fwyaf amlwg ym maes safoni a datblygu'r Gymraeg erbyn heddiw. Ysgogir a threfnir gwaith ar y cyd i ddatblygu Cymraeg safonol gan ddefnyddwyr[[Bwrdd yr Iaith Gymraeg|Fwrdd yr Iaith Gymraeg]] a defnyddwyr Cymraeg eraill megis Cydbwyllgor Addysg Cymru. Mae Cymdeithas Cyfieithwyr Cymru, a ffurfiwyd yn 1976, yn trefnu gwaith ar y cyd rhwng ei haelodau. Cynhelir bwrlwm o waith bathu termau anffurfiol gan sefydliadau yng Nghymru, gan gynnwys cyflwynwyr a gwrandawyr [[radio]]. Nid oes gan [[Cymru|Gymru]] sefydliad ieithyddol wedi ei awdurdodi gan y llywodraeth fel yr Académie Française yn [[Ffrainc]]. Nid yw llywodraeth [[Prydain]] na'r [[Cynulliad Cenedlaethol Cymru|Cynulliad Cymreig]] ychwaith wedi deddfu ynglŷn ag unrhyw agwedd ar safon yr iaith Gymraeg fel ag a wnaethpwyd droeon yn yr Almaen ynglŷn ag orgraff yr [[Almaeneg]].
 
==Cymraeg llafar ar bapur==
Mae rhai pobl weithiau yn ysgrifennu'r [[Cymraeg llafar|Gymraeg llafar]] neu dafodiaith ar bapur, e.e. i gyfleu sgwrs mewn [[nofel]] a [[drama]] neu mewn llythyr personol. O wneud hyn fe newidir y llafariaid a rhai cytseiniaid yn ôl y dafodiaith. Fe gaiff llythrennau eu newid neu eu hepgor, defnyddir ffurfiau hir y ferf a chystrawen lafar ac ymadroddion a geirfa dafodieithol. Gellir ysgrifennu yn fwy neu'n llai tafodieithol ond o ddechrau ysgrifennu'r iaith lafar ni ellir hepgor gwneud dewisiadau tafodieithol gan fod y llafariaid a ddewisir yn rhwym o fod yn wahanol mewn gwahanol ardaloedd. Rhaid dewis e.e. rhwng '''nawr/rŵan''' ac '''o'n/we’n/oeddan/oe'n'''. I'r rhai nad ydynt yn gyfarwydd â'r dafodiaith honno fe all deall ysgrif ar ffurf lafar neu dafodieithol fod yn anodd. Mae hyn yn cyfyngu ar ba mor ddefnyddiol yw ysgrifennu'r iaith lafar fel ei hyngenir. Enghraifft adnabyddus o [[barddoniaeth|farddoniaeth]] dafodieithol yw'r gerdd 'Pwllderi' gan [[Dewi Emrys]] <ref>Ymddengys y gerdd ''Pwllderi'' gan Dewi Emrys ym Mlodeugerdd Rhydychen o Farddoniaeth Gymraeg (''The Oxford Book of Welsh Verse''), gol. [[Thomas Parry]] (Oxford University Press, 1962)</ref> a gyfansoddwyd yn nhafodiaith [[Sir Benfro]]. Ysgrifennwyd y nofel ''[[Un Nos Ola Leuad]]'' gan [[Caradog Prichard]] yn nhafodiaith [[Bethesda]].
 
Cafwyd ymgais yn y 1960au i ddyfeisio ffurf ar Gymraeg lafar safonol y gellid ei harfer yn yr ysgolion a thu hwnt ar gyfer dysgwyr a Chymry Cymraeg fel ei gilydd. Ceisiwyd hefyd cael hyd i ffordd safonol o ysgrifennu'r iaith lafar newydd hon. Ysgogwyd yr ymgais hwn gan ddarlith radio Ifor Williams yn 1960 <ref>''Cydymaith i Lenyddiaeth Cymru'', gol. Meic Stephens (Yr Academi Gymreig, 1986)</ref>. Pontio'r gagendor rhwng Cymraeg llenyddol a llafar ar gyfer myfyrwyr y Gymraeg oedd byrdwn y ddarlith. Wedi gwaith ymchwil gan addysgwyr cyhoeddwyd argymhellion yn y llyfryn ''Cymraeg Byw'' (1964). Bu croeso brwd i Gymraeg byw gan lawer o athrawon ail iaith, ond mynnai eraill y dylid addysgu'r iaith lenyddol yn unig ac eraill eto bod gwell ysgrifennu ffurfiau mwy tafodieithol fyth na'r hyn a argymhellwyd. Ni fabwysiadwyd Cymraeg Byw yn gyffredinol. Ond y mae ei ôl i'w weld yn yr ysgrifennu mwy llafar a thafodieithol a arferir erbyn hyn ar gyfer deialog mewn dramâu a ffuglen.
Yn sgil Cymraeg Byw datblygwyd dull mwy anffurfiol na Chymraeg lenyddol draddodiadol o ysgrifennu'r Gymraeg, mewn arddull a ddefnyddiai ffurfiau gramadegol yr iaith lafar a geirfa Cymraeg safonol. Cyfaddawd rhwng iaith lafar a Chymraeg ysgrifenedig ffurfiol ydyw. Gelwir yr arddull hon yn Gymraeg Cyfoes neu yn Gymraeg llai ffurfiol. Ymateb ydoedd i'r angen newydd am gyfathrebu ar bapur â'r cyhoedd nad oeddynt i gyd wedi arfer â darllen Cymraeg llenyddol tu allan i'r capel, yn sgil y galw am wasanaeth trwy gyfrwng y Gymraeg. Gwelir Cymraeg Cyfoes mewn taflenni gwybodaeth, erthyglau papur newydd ac mewn nofelau. Rhai o nodweddion iaith llai ffurfiol yw defnyddio [[rhagenw|rhagenwau]] wedi [[berf]] neu [[arddodiad]], defnyddio ffurfiau cwmpasog y ferf, gollwng cytsain olaf rhai arddodiaid a berfau, byrhau '''nid''' i '''d''' yn y ffurf 'dydwi ddim' neu 'dwyf i ddim'.
 
===Yr orgraff gyfoes===
Ceir 28 llythyren yn [[yr wyddor Gymraeg]] draddodiadol a'r llythyren J mewn geiriau benthyg.
 
9,149

golygiad