Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Y Blew"

Ychwanegwyd 12,593 beit ,  5 o flynyddoedd yn ôl
dim crynodeb golygu
(→‎Aelodau'r band: newidiadau man using AWB)
{{Gwybodlen Cerddorion
[[Band roc]] Cymraeg arloesol cynnar oedd '''Y Blew'''. Fe'i sefydlwyd ym Mhasg [[1967]], gan bedwar o fyfyrwyr [[Prifysgol Cymru, Aberystwyth]], wedi syrffedu'n lan ar natur siwgraidd, di-fôls y byd pop Cymraeg fel yr oedd ar y pryd (grŵpiau megis Tony ac Aloma, y Pelydrau, yr holl "Hogiau", ac yn y blaen). Cynhalwyd gig arloesol yn neuadd [[Talybont]], Pasg 1967. Er mwyn cael yr offer i ddatblygu ymhellach, bu'n rhaid i'r band benthyca a chrafu. Trefnwyd taith haf llwyddianus yn ''y Blewfan'', gan gynnwys ymweliad â'r [[Eisteddfod Genedlaethol]] yn [[y Bala]]. Recordiwyd ''Maes B'', eu hunig disg, yn ystod yr haf hwnnw. Rhoed y gorau iddi yn yr hydref, ac ad-dalwyd yr holl ddyledion i bawb.
| enw = Y Blew
| delwedd =[[Delwedd:Blew logo.jpg|250px]] ‎
| pennawd =
| cefndir = group_or_band
| tarddiad = [[Aberystwyth]]
| math = Y grŵp roc Cymraeg cyntaf<br>Roc<br>Pop 60au<br>Seicedelig
| blynyddoedd = 1967
| label = [[Qualiton]], (Pontardawe)
| cysylltiedig = Spencer Davis Group<br>The Impressions
| URL =
| aelodaupresenol =
| cynaelodau = Prif leisydd: Maldwyn Pate<br />Gitar Flaen: [http://en.wikipedia.org/wiki/Rick_Lloyd Richard Lloyd]<br />Gitar Fas: Dafydd Evans (mab [[Gwynfor Evans]])<br />Allweddellau: Dave Williams<br />Drymiau: Geraint Evans/Topsi
}}
[[Band roc]] Cymraeg arloesol gynnar oedd '''Y Blew''', ystyrir fel y grŵp roc trydanol cyntaf i ganu’n Gymraeg ac i rhyddhau record.
 
Fe'i sefydlwyd ym Mhasg [[1967]], gan bedwar o fyfyrwyr [[Prifysgol Cymru, Aberystwyth]], wedi’u syrffedu ar ganu ysgafn, hen ffasiwn Cymraeg ac yn ymwybodol o’r angen i ddatblygu cerddoriaeth berthnasol i bobl ifanc.
==Aelodau'r band==
 
*Prif leisydd: Maldwyn Pate,
<blockquote>'''''Mae eisiau i bobol sgrechian mewn Cymraeg sâl''''' - Y Blew <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=2}}</ref> </blockquote>
*Gitar Flaen: Richard Lloyd,
 
*Gitar Fas: Dafydd Prys Evans (mab [[Gwynfor Evans]]),
Cynhalwyd gig arloesol yn neuadd [[Talybont]], Pasg 1967. Er mwyn cael yr offer i ddatblygu ymhellach, bu'n rhaid i'r band benthyca sŵn sylweddol o arian.
*Allweddellau: Dave Williams,
 
*Drymiau: Geraint Evans/Topsi.
Trefnwyd sawl taith llwyddianus yn fan y grŵp ''y Blewfan'' yn ystod ‘Summer of love’ 1967. Fe chwareodd Y Blew dros 50 o gigs mewn 8 mis gan gynnwys ymweliad â'r [[Eisteddfod Genedlaethol]] yn [[y Bala]].
 
Recordiwyd ''Maes B'', eu hunig disg, yn ystod yr haf hwnnw.
 
==Ffurfio’r Band==
[[Delwedd:Y Blew 1967 - Alcwyn Deinoil Evans.jpg|thumb|300px|Y Blew - ffoto © Alcwyn Deiniol Evans]]
Yn 1960au roedd diwylliant Gymraeg yn dal dan ddylanwad traddodiad canu capel a nosweithiau llawen, heb gadw gyda’r amseroedd na ffasiynau’r genhedlaeth ifanc a oedd yn dilyn y bwrlwm cyffroes y byd pop Eingl-Americanaidd.
Yn dilyn boddi cwm [[Tryweryn]] bu twf yn ymwybdiaeth Cymraeg a fe ddechreuodd gyfnod o brotestio dros wella sefyllfa Cymru a’r iaith.
 
Roedd nifer yn credu yr oedd rhaid i ddiwylliant Cymraeg moderneiddio er mwyn fod o ddiddordeb ac yn berthnasol i’r genhedlaeth newydd tu hwnt i’w cefnogwyr traddodiadol.
 
''Nod y Blew oedd cyrraedd y Cymry Cymraeg a Di-gymraeg nad oeddent yn genedlaetholwyr, dechrau 'Scene' Cymraeg ymysg y rhai hollol anwleidyddol oedd y gobaith''. yn ôl Dafydd Evans un o’r sylfaenwyr Y Blew. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=14}}</ref>
[[Delwedd:Y Blew Pont Dolgellau 1967 - Alcwyn Deiniol Evans.jpg|thumb|300px|Y Blew - wrth bont Dolgellau, ffoto © Alcwyn Deiniol Evans]]
 
Fe geisiodd Maldwyn Pate trefnu grŵp trydanol i ganu yn Gymraeg gyda chyd fyfyrwyr o Brifysgol Aberystwyth. Enw'r band oedd ‘Y Pedwar Cainc’ - Dafydd Evans, Maldwyn Pate (aelodau’r Blew yn nes ymlaen) gyda Hefin Elis (aelod o [[Edward H. Dafis]] nes ymlaen) a Geraint Griffiths (aelod o [[Eliffant]] ac [[Injaroc]] nes ymlaen). Perfformiodd y band unwaith yn unig, yn Eisteddfod Aberafan 1966, ond nid oedd y gynulleidfa'n barod am gerddoriaeth roc yn Gyrmaeg am yn eu bwio. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=4}}</ref>
 
Y flwyddyn ganlynol fe ffurfiodd ‘’Y Blew’’ yn wreiddiol gyda Maldwyn Pate (llais), Dafydd Evans (gitâr fâs), [http://en.wikipedia.org/wiki/Rick_Lloyd Rick Lloyd] (gitâr) a Geraint Evans (Drymiau). Ymunodd Dave Williams (Allweddellau) yn ddiweddarach.
 
Yn dilyn perfformiad llwyddiannus i fyfyrwyr Aberystwyth fe wahoddwyd gan Robert Griffiths, [[Y Lolfa]], iddynt chwarae yn TalyBont oedd hefyd yn noson lwyddiannus.
 
==Teithiau==
[[Delwedd:Y Blew Poster.jpg|thumb|left|Poster gig Y Blew, Talybont]]
Penderfynodd y band fynd ati o ddifrif i drefnu teithiau o gigs, fe drefnodd y band tair taith pob un yn ne Cymru, y cyntaf ym mis Mehefin, yr ail yn fis Gorffennaf a’r trydydd yn Awst-Medi. Ar y pryd nid oedd modd rhenti system sain am y noson a bu rhaid benthyg swm sylweddol i brynu offer a fan.
 
Roedd trefnu'r daith gigs yn hollol broffesiynol, llogwyd byrddau hysbysebu enfawr a dosbarthwyd miloedd o daflenni yn cyhoeddi "Mae'r Blew yn dod".
Mae rhai o'r memorobilia hyn i'w gweld yn yr arddangosfa newydd yn y [[Llyfrgell Genedlaethol Cymru|Llyfrgell Genedlaethol]] yn Aberystwyth.
Bu’r nosweithiau’n llwyddiannus iawn, yn aml fe ddaeth holl bobl ifanc yr ardal i weld y ffenomenon yn eu pentref. Yn dilyn un gig fe ddarganfu’r band negeseuon mewn lipstic dros eu fan a ysgrifennwyd gan ferched oedd wedi bod yn y noson. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=4}}</ref>
 
Doedd dim amser cyfansoddi 25 o ganeuon newydd sbon ar gyfer y teitihau felly fe gyfieithwyd caneuon llwyddiannus cyfoes.
 
<blockquote> ''Roedden ni’n gwneud caneuon oddi ar Sargent Pepper a’u cyfieithu i Gymraeg.. roedden ni hyd yn oed yn canu San Fransisco gan [http://en.wikipedia.org/wiki/Scott_McKenzie Scott McKenzie] yn Gymraeg, a caneuon [http://en.wikipedia.org/wiki/Cream_(band) Cream] pethe felly, a rhai ein hunain hefyd, yn arbennig rhai oedd yn rhoi cyfle i Richard Lloyd chwarae gitar. Roedd e’n gitarydd eitha da, y steil ar y pryd oedd i sefyll reit lan at yr ampliffier er mwyn cael feedback'' - Dafydd Evans. </blockquote>
 
[[File:sgt pepper.jpg|thumb|300px|Cofir haf 1967 fel y [http://en.wikipedia.org/wiki/Summer_of_Love Summer of Love] gyda’r mudiad hipiaidd yn seiliedig ar ‘heddwch a chariad’ ar ei anterth. Roedd y cyfryngau poblogaidd yn llawn rhybuddion am bobl ifanc yn troi i ffwrdd o ddisgyblaeth y genhedlaeth hŷn wrth ymddiddori mewn cyffuriau ac agweddau mwy agored i rywioldeb. Roedd y [[The Beatles|Beatles]] newydd ryddhau eu halbwm siecadelig ‘Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band’ ac wedi aros ym [[Bangor|Mangor]] ar gyfer penwythnos o fyfyrdod gyda Guru Indiaid.]]
 
==Eisteddfod Bala, 1967==
Ni fentrodd teithiau'r band i'r gogledd o [[Corris|Gorris]], er i grwpiau pop a roc Saesneg eu hiaith chwarae'n gyson mewn nifer fawr o neuaddau, caffis a chlybiau trwy ogledd Cymru ar hyd y 1960au.
 
Fe deimlodd Y Blew nad oedd y gogleddwyr yn barod am roc Cymraeg trydanol neu am newid yr arfer o [[noson lawen|nosweithiau llawen]] draddodiadol gyda cherddoriaeth acwstig gwerin fel [[Dafydd Iwan]] a [[Tony ac Aloma]] a grwpiau 'hogia' fel [[Hogia Llandegai]] a [[Hogia’r Wyddfa]]. Unig berfformiad Y Blew yn y gogledd oedd yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Y Bala, 1967.
 
Roedd Maes yr ŵyl wedi’i rhanni i sawl rhan, Maes A, Maes B a Maes C etc… gyda’r bobl ifanc yn gwersylla ar ‘Maes B’ ble perfformiodd y Blew gan ddod ag ysbryd a llawenydd y diwylliant newydd siecadelig. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=8}}</ref>
 
==Diwedd y grŵp==
Perfformiodd y band hyd at Nadolig 1967 ond fe roddwyd y gorau iddi gyn diwedd y flwyddyn ac fe wasgarodd yr aelodau, y canwr Maldwyn Pate yn mynd i fyw yn [[Efrog Newydd]] i weithio fel coreograffydd. Fe aeth Richard Lloyd i fod yn aelod o’r grwp llwyddiannus y [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Flying_Pickets Flying Pickets] a gyrhaeddod rhif un yn siartiau Prydain gyda ‘'Only You’’ dros Nadolig 1983. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=14}}</ref>
 
Ar ôl i’r Blew chwalu fe gymerodd hi 5 mlynedd i’r band roc trydanol nesaf i’w ffurfio, gyda [[Brân]] ac [[Edward H. Dafis]] tua 1972-3.
 
<blockquote>’’Rwy’n credu ei fod e wedi cymered amser i’r geiniog syrthio. Roedd ‘ethos’ y Cymry Cymraeg - Perlau Taf, Y Pelydrau.. dyna fath o beth oedd yn mynd ar y pryd’’ - meddai Dafydd Evans mewn cyfweliad ym 1986. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=14}}</ref></blockquote>
 
==Y Sengl ''Maes B''==
[[File:Y_Blew_Record_Sengl_Maes_B_1967.jpg |thumb|left|Clawr sengl Maes B, Y Blew]]
Er i deitl y gân dathlu dyfodiad siecadelia i Maes B yr Eisteddfod, nid yw geiriau'r gân yn cyfeirio at faes yr Eisteddfod. Mae geiriau'r gân yn adlewyrchu ffasiwn seicedelig 1967 gyda llinellau fel ''pam 'na nei di ddod 'da fi i weld y tylwyth teg a chael clywed cloc y dref yn taro tair ar ddeg''. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=8}}</ref>
 
Fe wahoddwyd Y Blew i recordio record sengl gyda [[Recordiau Cambrian]] a oedd yn arfer rhyddhau cerddoriaeth corau a chanu ysgafn ond roedd y band o'r farn nad oedd offer recordio un trac y cwmni'n addas. Fe benderfynon dderbyn cynnig cwmni [[Qualiton]], Pontardawe, am roeddent yn gallu cynnig defnydd stiwdio gyda mwy o draciau BBC Abertawe. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=12}}</ref>
 
Ysgrifennwyd y gân ''Maes B'' y noson gynt, y dôn gan Dave Williams (Allweddellau) gydag ambell awgrym gan Maldwyn Pate. Dylanwad mwyaf ar Dave Williams ar y pryd oedd sŵn [[Tamla Motown]] sydd i'w clywed yn glir ar y drymio.
 
Recordiwyd y cyfan, yn cynnwys yr ail ochr, mewn ychydig o oriau – roedd y band ar frys i gyrraedd Aberystwyth i chwarae dwy gig y noson honno (un yn Neuadd y Plwyf a'r llall yng Ngwesty'r Marine). Nid oedd y drymiwr wedi ei chlywed nes cyrraedd y stiwdio. Ar y recordiad fe glywir Pate yn canu 'edrych ar y snos' yn lle 'nos', ond nid oedd amser i'w gywiro.
 
Fe hoffai'r band wedi cael sŵn trymach, mwy cyfoes, yn debycach i Cream a ''Hey Joe'', [[Jimi Hendrix]] a oedd yn llwyddiannau mawr ar y pryd, ond nid oedd yn bosib ar offer elfennol stiwdio BBC Abertawe.
 
Credir i tua 2,000 o senglau cael eu gwasgu. Ni chafodd y gân fawr o chwarae ar y radio, prin oedd y Gymraeg i’w clywed gyda’r gwasanaethau radio wedi'u lleoli yn Llundain ar yr adeg honno. Fe adolygwyd Maes B ar raglen panel yn trafod recordiau newydd eu rhyddhau ar BBC Radio 1 (fe lansiwyd Radio 1 yn fis Hydref 1967 mis cyn rhyddhau ''Maes B'') ond roedd y panelwyr o dan yr argraff bod canu yn Gymraeg ond yn rhyw fath o gimig gwerthu.
 
Meddai Dafydd Evans ''Fe wnaethon nhw werthu'n dda yn ne Cymru, doedden ni ddim wedi perfformio yn y gogledd felly roedd y gwrthiant yn is''. <ref>{{harvnb|Hanes y Blew|1986|p=13}}</ref>
 
 
[[Delwedd:The_Second_Album_(The_Spencer_Davis_Group_album).jpg|thumb|left|100px|Clawr Spencer Davis]]
====Ochr 2 – ''Beth Sy'n Dod Rhyngom Ni''====
Mae ail ochr y sengl yn fersiwn Y Blew o'r gân [http://en.wikipedia.org/wiki/Curtis_Mayfield Curtis Mayfield] ''You Must Believe Me''.
Roedd y Blew wedi clywed y gân ar ail record hir y grŵp Saesneg [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Spencer_Davis_Group The Spencer Davis Group] <ref>http://en.wikipedia.org/wiki/The_Spencer_Davis_Group_discography</ref>.
Fe recordiwyd yn wreiddiol gan Mayfield gyda'i grŵp [http://en.wikipedia.org/wiki/The_Impressions The Impressions] gan gyrhaeddodd rhif 15 yn siartiau Billboard yn yr Unol Dalaethiau ym 1964. Mae'n ymddangos ar record hir yr Impressions [http://en.wikipedia.org/wiki/People_Get_Ready_%28Impressions_album%29 People Get Ready].
 
Mae'r [[Trwnyau Coch]] yn canu fersiwn o ''Beth Sy'n Dod Rhyngom Ni'' ar eu record hir ''Rhedeg Rhag y Torpidos'' (1980, SAIN-1186M).
 
 
==Cyfeiriadau a teyrngedau i ''Maes B''==
[[Delwedd:Hanes y Blew 1986.jpg|thumb|150px|Clawr ffansin Cymdeithas yr Iaith, 1986]]
Prin iawn bu’r sylw i’r Blew wedi 1967 gyda sîn roc Cymraeg yn tyfu o fandiau diweddarach fel [[Brân]] ac [[Edward H. Dafis]] a ffrufwyd tua 1972-73.
 
Ym 1986, bron i ugain mlynedd ers ‘’Y Blew’’ fe gyhoeddwyd ‘’Hanes y Blew’’ gan [[Cymdeithas yr Iaith]]. Yn drawsgrifiad o gyfweliad gyda Dafydd Evans yn cynnwys lluniau a thoriadau papur archif.
Dim ond yn 1997 fe wnaethpwyd rhaglen deledu dogfen am Y Blew ar S4C.
<ref>{{cite web |url=http://ybydysawd.com/2013/08/y-blew/|title=Y Blew |last= |first= |publisher=S4C |date=28 Awst 2013 |website= Y Bydysawd.com |accessdate=27 Gorffennaf 2014}}</ref>
 
Yn cynnwys ffilmiau archif o berfformiad teledu’r band, cyfweliad gyda’r aelodau a rhai oedd yn eu cofio, ar ddiwedd y rhaglen mae’r aelodau’n ail-recordio ‘Maes B’ mewn stiwdio fodern.
 
Hefyd yn 1997 fe ddychwelodd yr Eisteddfod Genedlaethol i’r Bala a bu sawl erthygl yn cyfeirio at Eisteddfod 1967 a’r Blew. Fe benderfynwyd enw’r pafiliwn cerddoriaeth roc oedd newydd ei sefydlu yn ‘Maes B’
'''Enwyd ar ôl Maes B'''
* '''Maes B''' - Tri deg mlynedd ar ôl i'r Blew ymddangos yn Eisteddfod Y Bala, 1967, fe ddychwelodd yr Eisteddfod Genedlaethol i'r Bala ym 1997 ac fe enwyd y pafiliwn cerddoriaeth roc newydd yn 'Maes B'.
* '''Maes E''' - Cân [[Datblygu]] a rhyddhawyd ym 1999. Y llythyren 'E' yn yr achos yma yw'r cyffur ecstasy, roedd ffasiwn ‘E’ wedi bod ar ei anterth yn y 1990au.
* '''Maes D''' - Mae pafiliwn yr Eisteddfod i ddysgwyr Cymraeg bellach yn 'Maes D'
* '''MaesE.com''' - Yn 2002 fe sefydlodd Nic Dafis y fforwm trafod ar lein poblogaidd [http://maes-e.com/ Maes-E.com]
* '''Maes-T''' - Mae Canolfan Bedwyr, Prifysgol Bangor yn galw eu gwefan termau yn [http://maes-t.com/ Maes-T.com]
 
 
==Dolenni allanol==
[[Delwedd:Llyfr Dafydd Evans Y Lolfa.jpg|thumb]]
* ''Maes B'' - '''Y Blew''' ar YouTube [http://www.youtube.com/watch?v=jboNxLeKCO8]
* ''Maes-E'' - '''Datblygu''' ar YouTube [http://www.youtube.com/watch?v=anIy-gyAdO0]
* ''You Must Believe Me'' - '''The Impressions''' ar YouTube [http://www.youtube.com/watch?v=JAA6EcrikIY]
 
* Mae’r gân ‘’Maes B’’ ar gael ar CD ‘’’Degawdau Roc (1967-82)’’ Recordiau Sain, 2004, SCD2376 [http://www.sainwales.com/cy/store/sain/sain-scd-2376]
 
 
'''Llyfr Dafydd Evans'''
* ''Y Blew a Buddugoliaeth Gwynfor'' Cofant Dafydd Evan. Detholiad cynnwys dyddiaduron plentyndod a chyfnod coleg Dafydd Evans rhwng 1954 a 1967, yn cynnws cyfnod 'Y Blew'. Gwasg Y Lolfa, ISBN: 0862436729 [http://www.ylolfa.com/cy/dangos.php?ISBN=0862436729]
 
 
* [http://centenary.llgc.org.uk/cy/XCM1967/book/2/1/3.html Eitemau o archif Y Blew, Llfyrgell Genedlaethol Cymru]
 
 
==Ffynhonnellau==
<references />
 
{{refbegin}}
{{cite book |last=Cymdeithas yr Iaith Gymraeg |first=Rhanbarth Clwyd |title=Hanes y Blew |date=1986 |ref=harv}}
{{refend}}
 
Roedd trefnu'r daith gigs yh hollol broffesiynnol, llogwyd byrddau hysbysebu enfawr ymhobman a dosbarthwyd miloedd o daflenni "dayglo" yn cyhoeddi "Mae'r Blew yn dod".
Mae rhai o'r memorobilia hyn i'w gweld yn yr arddangosfa newydd yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth.
Cewch gyfle hefyd i wrando ar eu cerddoriaeth yn yr Oriel Un newydd yn Amgueddfa Werin yn Sain Ffagan.
 
{{Eginyn Cerddoriaeth Cymru}}
2,229

golygiad