Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Lucius Cornelius Sulla"

Ychwanegwyd 20 beit ,  6 blynedd yn ôl
Awdurdod
(Ffynonellau using AWB)
(Awdurdod)
Cadfridog, gwleidydd a ''[[dictator]]'' [[Gweriniaeth Rhufain|Rhufeinig]] oedd '''Lucius Cornelius Sulla Felix'''(tua [[138 CC]] - [[78 CC]]).
 
Roedd teulu Sulla, y Cornelii, o dras uchel, ond wedi mynd yn dlawd erbyn iddo ef gael ei eni. Dywedir iddo dreulio ei ieuenctid ymhlith pobl o safle gymdeithasol isel, yn enwedig actorion, ac iddo ddechrau carwriaeth a'r actor [[Metrobius]] a barhaodd trwy ei oes.
 
Yn 107 CC, penodwyd Sulla i swydd [[quaestor]] i gynorthwyo [[Gaius Marius]], oedd wedi ei ethol yn [[Conswl Rhufeinig|gonswl]] am y flwyddyn. Cafodd Marius y dasg o arwain byddin Rhufain yn y rhyfel yn erbyn [[Jugurtha]], brenin [[Numidia]] yng ngogledd Affrica. Llwyddodd i orchfygu Jugurtha, i raddau helaeth oherwydd i Sulla berswadio [[Bocchus]], brenin [[Mauretania]], i fradychu Jugurtha, oedd wedi ffoi ato am gymorth. Rhwng [[104 CC]] a [[101 CC]] bu'n ymladd gyda Marius yn erbyn llwythau Almaenig y [[Cimbri]] a'r [[Teutones]], a bu ganddo ran amlwg ym muddugoliaeth [[Brwydr Vercellae]].
 
Etholwyd ef i swydd ''[[Praetor]] urbanus'' yn 97 CC, a'r flwyddyn wedyn roedd yn ''[[proconsul|pro consule]]'' talaith [[Cilicia]] (yn [[Anatolia]]). Dychwelodd i Rufain tua [[93 CC]], ac ochrodd gyda'r ''[[Optimates]]'' yn erbyn Gaius Marius. Yn 92 CC gyrrodd Sulla [[Tigranes Fawr]], brenin [[Armenia]], o [[Cappadocia]].
Wedi brwydr ger [[Nola]], dyfarnwyd iddo y ''Corona Obsidionalis'' neu'r ''Corona Graminea'' ("[[Coron Laswellt]]"), a roddid i gadfridog Rhufeinig oedd wedi achub lleng neu fyddin trwy ei ddewrder personol mewn brwydr.
 
Roedd Sulla i fod i arwain byddin Rufeinig i'r dwyrain i ymladd yn erbyn [[Mithridates VI, brenin Pontus]], ond roedd Marius, er ei fod bellach yn heneiddio, yn dymuno cymeryd ei le. Bu ymladd yn Rhufain, a gadawodd Sulla y ddinas a ffoi at ei filwyr. Dychwelodd Sulla i Rufain gyda chwe lleng, a chipio grym. Ffodd Marius i Ogledd Affrica, ac yng ngwanwyn 87 CC glaniodd Sulla yn Dyrrachium i ddechrau ymgyrch yn erbyn Mithridates. Cipiodd ddinas [[Athen]] ac yn [[86 CC]] enillodd frwydr fawr dros Archelaus, cadfridog Mithridates, ym [[Brwydr Chaeronea (86 CC)|Mrwydr Chaeronea]], yna bu'n fuddugoliaethus eto ym [[Brwydr Orchomenos|Mrwydr Orchomenos]].
 
Wedi i Sulla adael am y dwyrain, roedd Marius a [[Lucius Cornelius Cinna]] wedi cipio grym yn Rhufain, er i Marius farw yn fuan wedyn. Gwnaeth Sulla heddwch a Mithridates a dychwelyd i Rufain, lle gorchfygodd gefnogwyr Marius. Ar ddechrau [[81 CC]], apwyntiwyd Sulla i swydd ''dictator'' gan [[Senedd Rhufain]], gan ddod yn feistr ar y ddinas a holl diriogaethau Rhufain heblaw [[Sbaen]], lle roedd [[Quintus Sertorius]] wedi cipio grym. Dywedir i Sulla ddienyddio tua 1,500 o uchelwyr Rhufain, ac i tua 9,000 o bobl farw i gyd. Un o'r rhai a orfodwyd i ffoi o'r ddinas oedd [[Iŵl Cesar]]; roedd gwraig Marius yn fodryb iddo.
[[Categori:Marwolaethau 78 CC|Sulla, Lucius Cornelius]]
[[Categori:Gweriniaeth Rhufain|Sulla, Lucius Cornelius]]
 
{{Authority control}}
420,642

golygiad