Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Nigeria"

Ychwanegwyd 7,397 beit ,  5 o flynyddoedd yn ôl
Trwsio'r wybodlen San Ffaganaidd ac ehangu
(Trwsio'r wybodlen San Ffaganaidd ac ehangu)
delwedd_baner = Flag of Nigeria.svg |
enw_cyffredin = Nigeria |
delwedd_arfbais = Coat of Arms of Nigeria.svg|
math_symbol = Arfbais |
arwyddair_cenedlaethol = Unity and Faith, Peace and Progress<br /> |
anthem_genedlaethol = ''Codwch, Gymrodyr!''<br/><center>[[File:United States Navy Band - Arise O Compatriots.ogg]]</center> |
delwedd_map = Location Nigeria AU Africa.svg |
prifddinas = [[Abuja]] |
dinas_fwyaf = [[Lagos]] |
digwyddiad_sefydlu'r_wladwriaeth = [[Annibyniaeth]]|
digwyddiadau_gwladwriaethol = <br /> &nbsp;• Datganwyd<br /> &nbsp;• Cydnabuwyd |
dyddiad_y_digwyddiad = oddi wrth [[y Deyrnas Unedig]]<br /> [[1 Hydref]] [[1960]] <br /> [[1 Hydref]] [[1960]] |
maint_arwynebedd = 1 E11 |
arwynebedd = 923,667 |
safle_arwynebedd = 31af32fed |
canran_dŵr = 1.4 |
blwyddyn_amcangyfrif_poblogaeth = 2005 |
}}
 
Gwlad yng ngorllewin [[Affrica]] yw '''Gweriniaeth Ffederal Nigeria''' neu '''Nigeria''', gyda 36 talaith. Ei phrifddinas yw [[Abuja]]. Y gwledydd cyfagos yw [[Benin]] i'r gorllewin, [[Tsiad]] a [[Camerŵn|Chamerŵn]] i'r dwyrain, a [[Niger]] i'r gogledd. ac Mae ar lanmae [[Gwlff Gini]] ([[Cefnfor yr Iwerydd]]) yn ffin arfordirol iddi tua'r de.
 
Cafwyd sawl brenhiniaeth yn Nigeria dros y blynyddoedd. Ffurfiwyd y wlad bresennol i raddau helaeth gan [[Tiriogaethau tramor y Deyrnas Unedig|Ymerodraeth Prydain]] yn y [[19eg ganrif]] a ailwampiwyd yn 'Protectoriaethau' (neu 'Ddiffynwledydd') Gogledd a De Nigeria yn 1914. Cadwyd y syniad o frenhiniaethau bychan i raddau helaeth, gyda'r Saesneg yn eu huno'n fwy na dim arall a hi, heddiw, yw iaith swyddogol y wlad. Yn dilyn ei hannibyniaeth yn 1960 (fel llawer o wledydd eraill) cafwyd rhyfel cartref gan sawl llu a ddymunai ei rheoli: rhwng 1967–1970. Ers hynny, llywodraethwyd y wlad drwy drefniant y fyddin a gan etholiadau democrataidd.
 
Yr etholiadau cyntaf i'w derbyn yn hollol niwtral a theg oedd etholiad 2011 pan etholwyd [[Goodluck Jonathan]].<ref name="New York">{{cite news|last=Nossiter|first=Adam|title=Nigerians Vote in Presidential Election|url=http://www.nytimes.com/2011/04/17/world/africa/17nigeria.html?pagewanted=1&_r=1&hp|accessdate=17 Ebrill 2011|newspaper=The New York Times|date=16 Ebrill 2011}}</ref> Yn etholiad cyffredinol y wlad ym Mawrth 2015, trechwyd Jonathan gan [[Muhammadu Buhari]], gyda mwyafrif o ddim ond dwy filiwn o bleidleisiau. Derbynir yn gyffredinol i'r etholiad gael ei gweinyddu'n deg a niwtral.<ref>{{cite news|title="Nigeria election: Muhammadu Buhari wins"|url=http://www.bbc.com/news/world-africa-32139858|newspaper=BBC|accessdate=31 Mawrth 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.vanguardngr.com/2015/04/obama-praises-nigerias-president-for-conceding-defeat/ | title=''Obama praises Nigeria’s president for conceding defeat'' | publisher=Vanguard | date=1 Ebrill 2015 | accessdate=4 Ebrill 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://thenationonlineng.net/new/apc-praises-jonathan-for-conceding-defeat/ | title=APC praises Jonathan for conceding defeat | publisher=The Nation | accessdate=4 April 2015}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.channelstv.com/2015/03/31/anyaoku-praises-jonathan-for-conceding-defeat/ | title=''Anyaoku Praises Jonathan For Conceding Defeat'' | publisher=Channels Television | date=31 Mawrth 2015 | accessdate=4 Ebrill 2015}}</ref>
 
Yn 2014 economi Nigeria oedd y cryfaf yn Affrica, gan oddiweddu [[De Affrica]], a thyfu i fod yn werth $500 biliwn, a chodi i fod y 21fed economi mwya'r byd.<ref>{{cite web|title=Nigeria becomes Africa's largest economy|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2014/04/nigeria-becomes-africa-largest-economy-20144618190520102.html|accessdate=5 Ebrill 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Nigerian Economy Overtakes South Africa's on Rebased GDP|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-04-06/nigerian-economy-overtakes-south-africa-s-on-rebased-gdp.html|accessdate=20 Ebrill 2014}}</ref> Ar ben hyn, mae'r gyfradd dyled-GDP yn isel iawn: 11% yn unig.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2014/04/06/nigeria-gdp-idUSL6N0MY0LT20140406 |title=''UPDATE 2-Nigeria surpasses South Africa as continent's biggest economy'' |accessdate=26 Ebrill 2014}}</ref> Erbyn 2050 credir y bydd Nigeria ymhlith 20 economi mwya'r byd. y rheswm pennaf dros y llwyddiant hwn yw [[Tanwydd ffosil|tanwydd ffosil]]. Mae hyn wedi rhoi pwer iddi fel gwlad a dywed [[Banc y Byd]] ei bod yn farchnad sy'n tyfu.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/country/nigeria|title=Nigeria |publisher=World Bank |accessdate=28 Tachwedd 2013}}</ref>
 
Mae Nigeria'n aelod o MINT, sef grwp o wledydd a chaiff ei rhestru fel un o'r ''"[[Next Eleven]]"'', gyda gwledydd y byd yn rhagweld y bydd ei heconomi'n tyfu i fod yn un o'r mwya'n y byd. Mae Nigeria'n un o [[Gwledydd y Gymanwlad|Wledydd y Gymanwlad]], yr [[Undeb Affricanaidd]], [[OPEC]] a'r [[Cenhedloedd Unedig]].
 
 
== Daearyddiaeth ==
{{prif|Daearyddiaeth Nigeria}}Y man uchaf yn Nigeria yw mynydd Chappal Waddi, sydd 2,419 medr uwch lefel y môr.
Y man uchaf yn Nigeria yw mynydd Chappal Waddi, sydd 2,419 metr uwch lefel y môr.
 
== Hanes ==
{{prif|Hanes Nigeria}}
EnillwydEnillodd Nigeria annibyniaeth rhannolrannol oddi wrth Brydain ar 1 Hydref 1960.
 
== Gwleidyddiaeth ==
{{prif|Gwleidyddiaeth Nigeria}}
Ers 2002 gwelwyd trais ar gynnydd e.e. [[Boko Haram]] y mudiad Islamaidd sy'n dymuno disodli llywodraeth y wlad gyda llywodraeth wedi'i seilio ar gyfraith Sharia.<ref name="AJAN">{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2011/12/20111224124241652788.html|title=Dozens killed in Nigeria clashes|publisher=Al Jazeera|date=24 December 2011|accessdate=24 December 2011}}</ref><ref name="Olugbode">{{cite news|url=http://allafrica.com/stories/201102030036.html|title=''Nigeria: We Are Responsible for Borno Killings, Says Boko Haram''|work= allAfrica.com|date=2 Chwefror 2011|accessdate=31 Ionawr 2012|last=Olugbode|first=Michael|quote=The sect in posters written in Hausa and pasted across the length and breadth of Maiduguri Wednesday morning signed by the Warriors of Jamaatu Ahlis Sunna Liddaawati Wal Jihad led by Imam Abu Muhammed Abubakar Bi Muhammed a .k .a Shehu claimed they embarked on the killings in Borno "in an effort to establish Sharia system of government in the country".}}</ref> Yn ôl Arlywydd y wlad ym Mai 2014 roedd ymododiadau Boko Haram wedi lladd 12,000 o bobl.<ref name="May 17, 2014">{{cite web|author=17 Mai 2014 |url=http://www.premiumtimesng.com/news/160942-boko-haram-killed-12000-nigerians-plans-take-country-jonathan-says.html |title=Boko Haram has killed over 12,000 Nigerians, plans to take over country, Jonathan says – Premium Times Nigeria |publisher=Premiumtimesng.com |date=2014-05-17 |accessdate=2014-06-04}}</ref> Ymunodd y gwledydd sy'n ffinio â Nigeria i geisio ffrwyno'r terfysgwyr, yn bennaf fel ymateb i [[Ffrwydradau Nigeria, Nadolig 2011]] a [[Herwgipio merched ysgol Chibok, 2014]].<ref name="AfricaUnited">{{cite news|title=Boko Haram to be fought on all sides|url=http://www.nigeriannews.net/index.php/sid/222083321/scat/8db1f72cde37faf3/ht/Boko-Haram-to-be-fought-on-all-sides|accessdate=May 18, 2014|publisher=''Nigerian News.Net''}}</ref>
 
== Diwylliant ==
 
== Economi ==
Ceir cysylltiad cryf rhwng economi Nigeria a'r [[Unol Daleithiau'r America]]: hi yw partner masnachu mwya'r Unol Daleithiau yng nghanol a de Affrica, ac mae'n allforio 11% o'i holew i'r UDA ac mae'n allforio llawer o nwyddau eraill hefyd i'r UDA. Ar y llaw arall, yr Unol Daleithiau yw'r wlad sy'n buddsoddi fwyaf yn Nigeria. Yn ôl y [[Cronfa Ariannol Ryngwladol|Gronfa Ariannol Ryngwladol]] (yr IMF) mae economi Nigeria' wedi tyfu ar gyfartaledd o 8% ers 2008.
{{prif|Economi Nigeria}}
 
Yn 2014 economi Nigeria oedd y cryfaf yn Affrica, gan oddiweddu [[De Affrica]], a thyfu i fod yn werth $500 biliwn, a chodi i fod y 21fed economi mwya'r byd.<ref>{{cite web|title=Nigeria becomes Africa's largest economy|url=http://www.aljazeera.com/news/africa/2014/04/nigeria-becomes-africa-largest-economy-20144618190520102.html|accessdate=5 Ebrill 2014}}</ref><ref>{{cite web|title=Nigerian Economy Overtakes South Africa's on Rebased GDP|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-04-06/nigerian-economy-overtakes-south-africa-s-on-rebased-gdp.html|accessdate=20 Ebrill 2014}}</ref> Ar ben hyn, mae'r gyfradd dyled-GDP yn isel iawn: 11% yn unig.<ref>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2014/04/06/nigeria-gdp-idUSL6N0MY0LT20140406 |title=''UPDATE 2-Nigeria surpasses South Africa as continent's biggest economy'' |accessdate=26 Ebrill 2014}}</ref> Erbyn 2050 credir y bydd Nigeria ymhlith 20 economi mwya'r byd. y rheswm pennaf dros y llwyddiant hwn yw [[Tanwydd ffosil|tanwydd ffosil]]. Mae hyn wedi rhoi pwer iddi fel gwlad a dywed [[Banc y Byd]] ei bod yn farchnad sy'n tyfu.<ref>{{cite web|url=http://data.worldbank.org/country/nigeria|title=Nigeria |publisher=World Bank |accessdate=28 Tachwedd 2013}}</ref>
 
== Dolenni allanol ==