Agor y brif ddewislen

Newidiadau

Ychwanegwyd 1,003 beit ,  4 o flynyddoedd yn ôl
cyfoesi
{{cyfoes}}
{{Infobox legislature
| name = Cynulliad Gogledd Iwerddon<br />''Northern Ireland Assembly''
'''Cynulliad Gogledd Iwerddon''' ({{lang-ga|Tionól Thuaisceart Éireann}},<ref name=irish>{{cite web |url=http://www.achtanna.ie/ga.act.1999.0001.10.html|language=Irish|title=Comhaontú idir Rialtas na hÉireann agus Rialtas Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann ag Bunú Comhlachtaí Forfheidhmithe|accessdate=8 June 2008|publisher=[[Oireachtas]]}}</ref>) yw'r corff deddfwriaethol datganoledig ar gyfer materion mewnol [[Gogledd Iwerddon]]. Mae'n cwrdd yn [[Adeilad y Senedd (Gogledd Iwerddon)|Adeilad y Senedd]] (''[[Stormont]]''), [[Belffast]].
 
Mae'n un o ddau sefydliad "cyd-ddibynol" (''mutually inter-dependent'') a grewyd yn 1998 gan [[Cytundeb Gwener y Groglith|Gytundeb Gwener y Groglith]], yr ail sefydliad yw Cyngor Gweinidogion y Gogledd/De, ar y cyd gyda [[Gweriniaeth Iwerddon]]. Pwrpas y cytundeb hwn oedd tawelu '[[Yr Helyntion]]' milwrol a fu yng Ngogledd Iwerddon am gyfnod o 30 mlynedd. Mae Cynulliad Gogledd Iwerddon wedi'i ethol yn ddemocrataidd o 108 o aelodau a elwir yn 'Aelodau Cynulliad Deddfwriaethol (Gogledd Iwerddon)' (byrfodd arferol: MLA). Defnyddir math o sytem [[pleidlais sengl drosglwyddadwy]] sydd hefyd yn ymgorffori'r system [[Cynrychiolaeth gyfrannol]]. Penodir y Gweinidogion i [[Gweithrediaeth Gogledd Iwerddon|Bwyllgor Gwaith Cynulliad Gogledd Iwerddon]] drwy rannu pwer, gan ddefnyddio dull D'Hondt, sy'n sicrhau fod gan y ddwy brif garfan (yr Unoliaethwyr a'r Cenedlaetholwyr) ran o'r gacen.
 
Gohiriwyd y Cynulliad ar sawl achlysur, gyda'r gohiriad hiraf rhwng 14 Hydref 2002 a 7 Mai 2007. Yn ystod y cyfnodau hyn, trosglwyddir holl bwerau'r Cynulliad i [[Swyddfa Gogledd Iwerddon]], ac felly'n cael ei weinyddu gan Lywodraeth Prydain.
 
Ychwanegwyd at bwerau'r Cynulliad ar 12 Ebrill 2010, pan gafodd y Cynulliad bwerau'n ymwneud â'r Heddlu a Chyfraith.
 
==Gohiriadau==
Gohiriwyd y Cynulliad ar sawl achlysur, gyda'r gohiriad hiraf rhwng 14 Hydref 2002 a 7 Mai 2007. Yn ystod y cyfnodau hyn, trosglwyddir holl bwerau'r Cynulliad i [[Swyddfa Gogledd Iwerddon]], ac felly'n cael ei weinyddu gan Lywodraeth Prydain.<ref>[http://news.bbc.co.uk/hi/english/newyddion/newsid_2328000/2328773.stm Gwefan y BBC;] adalwyd 2015</ref>
11 Chwefror – 30 Mai 2000
 
10 Awst 2001 (gohiriad 24 awr)
:11 Chwefror – 30 Mai 2000
22 Medi 2001 (gohiriad 24 awr)
:10 Awst 2001 (gohiriad 24 awr)
14 Hydref 2002 – 7 Mai 2007
:22 Medi 2001 (gohiriad 24 awr)
:14 Hydref 2002 – 7 Mai 2007
 
Yn Awst 2015 roedd Unoliaethwyr Ulster (UUP) yn ystyried rhoi’r gorau i rannu grym pwerau yng Ngogledd Iwerddon, a ffurfio gwrthblaid eu hunain yn dilyn honiadau y gallai’r IRA fod yn weithredol o hyd. Daw’r penderfyniad yn sgil asesiad gan wasanaeth Heddlu Gogledd Iwerddon (PSNI) fod elfennau o’r IRA yn dal i weithredu, yn groes i Gytundeb Gwener y Groglith. Dywedodd Prif Gwnstabl gwasanaeth Heddlu Gogledd Iwerddon, George Hamilton fod posiblirwydd cryf fod rhai o aelodau'r IRA fod wedi bod ynghlwm â llofruddiaeth Kevin McGuigan. Ond yn ôl [[Gerry Adams]], arweinydd y blaid [[Sinn Fein]] roedd yr IRA wedi "mynd i ffwrdd". Galwodd y Gweinidog dros Gyfiawnder, Frances Fitzgerald, am "arolwg newydd" o weithgareddau’r IRA gan yr heddlu.
 
==Gweler hefyd==
*[[Prif Weinidog Gogledd Iwerddon]]
*[[Adeilad y Senedd (Gogledd Iwerddon)]]
 
==Cyfeiriaduau==