Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Rhyfeloedd y Rhosynnau"

Ychwanegwyd 1,078 beit ,  4 o flynyddoedd yn ôl
ehangu
B (→‎Gweler hefyd: remove redundant template, link FA now managed from Wikidata, removed: {{Cyswllt erthygl ddethol|es}} (5) using AWB)
(ehangu)
[[Delwedd:Yorkshire rose.svg|bawd|200px|Rhosyn Swydd Efrog]]
 
Roedd '''Rhyfeloedd y Rhosynnau''' ('''Rhyfel y Rhos''', yn ôl yr hanesydd John Davies<ref>''Hanes Cymru''; cyhoeddiad Penguin; 2009; tud 206)</ref> yn gyfres o ryfeloedd a ymladdwyd o dros 30 mlynedd ([[1455]] i [[1485]]) rhwng cefnogwyr Teulu'r [[Lancastriaid]]) a Theulu'r [[Iorciaid]]). Fe'i gelwir "Rhyfeloedd y Rhosynnau" am fod y [[rhosyn]] coch yn cynrychioli Lancaster a'r rhosyn gwyn yn cynrychioli Iorc. Y wobr fawr yn y rhyfeloedd hyn oedd [[Coron Lloegr]]. Er eu bod yn rhyfel cartref Seisnig ar un ystyr roedd yn anorfod fod Cymru'n cael ei thynnu i mewn iddynt. Er y gelwir y cyfnod hwn yn 'Rhyfeloedd y Rhosynnau, ychydig o ymladd a fu mewn gwirionedd - tua 13 wythnos i gyd gyda chyfanswm o 12 brwydr.
 
Yn ôl John Davies, y pwysicaf o'r brwydrau a ymladdwyd oedd [[Brwydr Wakefield]] (1460) lle lladdwyd dug York, [[Brwydr Mortimer's Cross]] ([[1461]]) (brwydr rhwng dwy fyddin o Gymry, mewn gwirionedd) gan i'w fab ddyrchafu ei hun yn Edward IV, [[Brwydr Banbury]] (1469) a arweiniodd at ailorseddu Harri VI a [[Brwydr Tewkesbury]] (1471) oedd yn allweddol i ailorseddu Edward IV, ac wrth gwrs Brwydr Bosworth.
Uchafbwynt y rhyfeloedd oedd buddugoliaeth [[Harri Tudur]] ym [[Brwydr Bosworth|Mrwydr Bosworth]] yn [[1485]]; diolch i'r cymorth a gafodd gan y Cymry a heidiai i'w gefnogi pan laniodd yn [[Sir Benfro]], trechodd Harri y brenin [[Rhisiart III o Loegr|Rhisiart III]] a chipiodd goron [[Lloegr]] gan agor [[Cyfnod y Tuduriaid yng Nghymru|cyfnod y Tuduriaid]].
 
Uchafbwynt y rhyfeloedd hyn oedd buddugoliaeth [[Harri Tudur]] (a ddaeth yn Harri VII) ym [[Brwydr Bosworth|Mrwydr Bosworth]] yn [[1485]]; diolch i'r cymorth a gafodd gan y Cymry a heidiai i'w gefnogi pan laniodd yn [[Sir Benfro]], trechodd Harri y brenin [[Rhisiart III o Loegr|Rhisiart III]] a chipiodd goron [[Lloegr]] gan agor [[Cyfnod y Tuduriaid yng Nghymru|cyfnod y Tuduriaid]].
 
== Rhyfeloedd y Rhosynnau yng Nghymru ==
Er na fu brwydrau o bwys yng [[Cymru|Nghymru]], yr oedd Cymru'n ffynhonnell bwysig o filwyr i'r ddwy blaid. Y ddau arweinydd pwysicaf yng Nghymru oedd y ddau [[Iarll Penfro]], [[Siaspar Tudur]] dros y Lancastriaid a [[William Herbert]] dros yr Iorciaid. Yn ddiweddarach yr oedd gan Syr [[Rhys ap Thomas]] ran bwysig mewn codi milwyr i Harri Tudur yng Nghymru cyn [[brwydr Bosworth]]. Tueddai'r rhan fwyaf o'r [[Cymry]] i ochri â phlaid y [[Lancastriaid]] yn erbyn yr [[Iorciaid]], ond yr oedd hefyd gryn gefnogaeth i'r Iorciaid. Roedd [[Guto'r Glyn]] er enghraifft yn blediwr selog i'r Iorciaid. Ym [[Brwydr Mortimer's Cross|Mrwydr Mortimer's Cross]] yr oedd llawer o Gymry yn y ddwy fyddin, ac wedi i'r Iorciaid ennill y dydd, dienyddiwyd [[Owain Tudur]]. Bu farw Tywysog Cymru, [[Edward o San Steffan]], ym [[Brwydr Tewkesbury|Mrwydr Tewkesbury]] ar 4 Mai 1471.
 
Brwydr rhwng dwy fyddin o Gymry oedd Brwydr Mortimer's Cross ([[1461]]), ac roedd treuan milwyr Harri yn Gymry yn ôl John Davies.<ref>''Hanes Cymru''; cyhoeddiad Penguin; 2009; tud 206)</ref> Galwodd y bardd [[Lewis Glyn Cothi]] frwydr Banbury yn 'drychineb cenedlaethol' gan i gymaint o Gymry farw ynddi.
 
==Brwydrau Pwysig y Rhyfeloedd y Rhosynnau==
{{Prif|Rhestr brwydrau Cymru}}
 
*[[Brwydr Sant Alban]] (1455)
*[[Brwydr Wakefield]] ([[1460]])
*[[Brwydr Mortimer's Cross]] ([[1461]])
*[[Brwydr Towton]] (1461)
*[[Brwydr Banbury]] (1469)
*[[Brwydr Barnet]] ([[1471]])
*[[Brwydr Tewkesbury]] (1471)