Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Yr Hen Ogledd"

Ychwanegwyd 1,350 beit ,  13 o flynyddoedd yn ôl
chwaneg
(chwaneg)
(chwaneg)
[[Delwedd:Y Gogledd.jpg|bawd|200px|Map o'r Hen Ogledd]]
Mae'r term '''yr Hen Ogledd''' yn cyfeirio at diriogaeth teyrnasoedd [[Brythoniaid|Brythonaidd]] yr ardal sydd erbyn heddiw yn ogledd [[Lloegr]] a de'r [[Yr Alban|Alban]] yn y cyfnod yn dilyn ymadawiad y [[Rhufeiniaid]], sef o tua'r [[5ed ganrif|bumed]] i'r [[7fed ganrif|seithfed ganrif]]. O'r Hen Ogledd daeth y [[llenyddiaeth Gymraeg]] gynharaf, cerddi [[Arwr|arwrol]] gan feirdd [[yr Hengerdd]] am y brwydro rhwng teyrnasoedd y Brythoniaid a llwythau'r [[Eingl-Sacsoniaid]] oedd yn ceisio goresgyn y Brythoniaid a meddianu eu tir. O'r Hen Ogledd daeth [[Cunedda Wledig]] a'i ddilynwyr hefyd, sefydlwyr [[teyrnas Gwynedd]].
 
Gellir diffinio'r Hen Ogledd fel yr Alban i'r de o linell ddychymygol rhwng cyffiniau [[Stirling]] a [[Loch Lomond]] a'r siroedd Seisnig presennol [[Cumbria]], [[Swydd Caerhirfyn]], [[Swydd Efrog]] a [[Humberside]]. Mae hyn yn diriogaeth ehangach nag yw Cymru heddiw. Mae'n bosibl fod teyrnasoedd yr Hen Ogledd (trwy [[Elfed]]) yn ymestyn mor bell i'r de ag ardal [[Sir Gaer]] heddiw. Cafodd teyrnasoedd yr Hen Ogledd eu gwahanu oddi wrth Gymru gyda [[Brwydr Caer]] yn [[615]]. Ffurf ar y [[Brythoneg|Frythoneg]] a droes yn [[Cymraeg Cynnar|Gymraeg Cynnar]] oedd iaith trigolion yr Hen Ogledd: [[Cymbreg]] yw'r enw a ddefnyddir weithiau i'w disgrifio a cheir olion ohoni mewn enwau lleoedd yn Cumbria.
 
'Gwŷr y Gogledd' yw'r enw tradodiadol am bobl yr Hen Ogledd. Roeddent yn ddisgynyddion i lwythau [[Celtiaid|Celtaidd]] y [[Votadini]], [[Selgovai]], [[Novantai]] a'r [[Dumnonii]] (yn ne'r Alban) a'r [[Brigantes]] i'r de o [[Mur Hadrian|Fur Hadrian]].
 
Lleolir nifer o draddodiadau a chymeriadau sydd i'w cael yn llenyddiaeth Cymraeg Canol yn yr Hen Ogledd. Yn eu plith y mae arwyr dwy o'r ''[[Tair Rhamant]]'', sef [[Owain ab Urien]] (''[[Iarlles y Ffynnon]]'') a ''[[Peredur fab Efrog]]''.
 
==Teyrnasoedd a lleoedd==
*[[Aeron]]
*[[Din Alclud]], prif ganolfan Ystrad Clud ([[Dumbarton]])
*[[Argoed Llwyfain]]
*[[Catraeth]] ([[Catterick]] yn Swydd Efrog heddiw)
*[[Caeredin|Din Eidyn]], prif ganolfan Manaw Gododdin
*[[Coed Celyddon]]
*[[Cyndeyrn]], sant o Ystrad Clud
*[[Dunragit|Din Reged]], prif ganolfan Rheged (ger [[Stranraer]])
*[[ElfedElmet]] (Elmet[[Elfed]]), canolbarth gogledd Lloegr heddiw
*[[Llwyfenydd]]
*[[Manaw Gododdin]], teyrnas y [[Votadini]]
*[[Coel Hen]], brenin neu arweinydd ôl-Rufeinig
*[[Cunedda Wledig]], sefydlwr Gwynedd
*[[Dyfnawl Hen]], un o wyrion Ceredig Wledig
*[[Gwallog]], brenin Elfed efallai
*[[Mynyddog Mwynfawr]], brenin Gododdin
===Gwyddelod a Phictiaid===
*[[Pictiaid|Y Brithwyr]], neu'r [[Pictiaid]]
*[[Dalriada]], teyrnas Gwyddelig yn yr Alban
*[[Ysgotiaid]], [[Gwyddelod]] yr Alban
 
==Gweler hefyd==