Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Tsunami"

Ychwanegwyd 1,411 beit ,  4 o flynyddoedd yn ôl
ehangu
(tacluso)
(ehangu)
[[Delwedd:SH-60B helicopter flies over Sendai.jpg|bawd|300px|[[Daeargryn a tsunami Sendai 2011]]; awyrlun o'r difrod yn ardal [[Sendai]], gyda mwg du'n codi o safle puro olew Nippon.]]
[[Delwedd:Simulación Tsunami.ogv|bawd|300px|Ffuglun 3D o tsunami.]]
[[Ton]] neu nifer o donnau anferthanferthol yw '''tsunami''' neu '''swnami''' (o'r 津波 [[Siapaneg]] 'ton fawr mewn porthladd',; [[Kunrei-shiki]]ynganiad: '''Tunami'swnami''). Fel arfer, mae tsunami yn cael ei chreu yn dilyn symudiadau sydyn e.e. [[daeargryn]], ffrwydriad [[llosgfynydd]] ar waelod y môr, ffrwydriad bom atomig, neu wedi i [[awyrfaen]] ddisgyn i'r môr.<ref>{{cite web|url=http://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA04373|title=Deep Ocean Tsunami Waves off the Sri Lankan Coast|author=|date=|publisher=|accessdate=3 Tachwedd 2016}}</ref> Mae'n bosib mai un o'r tsunamis mwyaf creulon a fu erioed, o fewn cof bodau dynol, oedd hwnnw [[daeargryn a tsunami Sendai 2011]] a laddodd tua 230,000 o bobl mewn 14 o wledydd oedd a'u harfordir ar [[Cefnfor India|Gefnfor India]].
 
Mae [[ynni]] Tsunami yn gyson ac yn penderfynu uchder a chyflymder y tonnau. Felly mae uchder y don yn tyfu pryd mae hi'n dod i le mwy bas ger y tir ac mae ei chyflymder yn arafu. Tra bod y don yn symud ar wyneb y môr mae hi'n isel, yn gyflym ac o donfedd hir, ac felly mae'n anodd sylwi arni, ond mewn bae neu le arall cul a bas mae'n bosibl iddi fod yn fwy nag 30m uchder ac iddi achosi niwed erchyll.
Mae systemau rhybudd gan nifer o drefi ar lan y [[Môr Tawel]] (yn bennaf yn [[Siapan]] ac yn [[Hawaii]]) ac mae Sefydliadau [[Seismoleg]] a [[lloerennau]] yn gwylio a rhagfynegi Tsunami.
 
Nid ydynt yn debyg i lif tonnau tanfor o gwbwl, nac ychwaith yn debyg i donnau a greir ar wyneb y dŵr gan wynt. Y rheswm am hyn yw bod ei tonfedd yn hirach.<ref>{{cite web|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2011-374|title=NASA Finds Japan Tsunami Waves Merged, Doubling Power|author=|date=|publisher=|accessdate=3 Tachwedd 2016}}</ref> Yn hytrach nag ymddangos fel ton sy'n torri, ymddengys (ar y dechrau) yn debygach i ymchwydd sydyn y llanw. Oherwydd hyn, arferid eu galw gan leygwyr yn 'donnau-llanw'. Fel arfer ceir mwy nag un don, mewn cyfres, gyda rhai munudau neu weithiau oriau rhwng pob ton.<ref name="Fradin 2008">
{{cite book|last=Fradin|first=Judith Bloom and Dennis Brindell
|title=Witness to Disaster: Tsunamis
|publisher=[[National Geographic Society]]
|location=Washington, D.C.|date=2008
|series=Witness to Disaster|pages=42, 43
|url=http://shop.nationalgeographic.com/ngs/product/books/kids-books-and-atlases/animals-and-nature/witness-to-disaster%3A-tsunamis}}
</ref> Gall cuhder y tonnau hyn fod yn ddegau o fetrau. Mae prif impact y don, fel arfer, ar yr arfordiroedd, dan wyneb y môr gallant hefyd gael gryn effaith ar wely'r mô.
 
=== Gweler hefyd ===