Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Martin McGuinness"

Ychwanegwyd 766 beit ,  4 o flynyddoedd yn ôl
Llun gwell ac ehangu-diweddaru
B (→‎Cyfeiriadau: 4 gweithred, replaced: {{Authority control}} → {{Rheoli awdurdod}} using AWB)
(Llun gwell ac ehangu-diweddaru)
[[Delwedd:Martin McGuinness MLA.jpg|bawd|180px|Martin McGuinness; 2013]]
[[Delwedd:Martin McGuinness2.jpg|bawd|180px|Llun agos]]
 
Gwleidydd a chenedlaetholwr [[Sinn Féin]] yw '''James Martin Pacelli McGuinness''', [[Gwyddeleg]]: '''Máirtín Mag Aonghusa'''<ref>{{eicon en}} [http://www.sinnfein.ie/news/detail/9315 Ag cur Gaeilge ar ais i mbéal an phobail - Fórógra Shinn Féin do na Toghcháin Westminster] — datganiad i'r wasg gan [[Sinn Féin]] Ebrill 2005.</ref> (ganed [[23 Mai]] [[1950]]) ywa oedd o fai 2007 hyd at Fawrth 2017 yn DirprwyDdirprwy Brif Weinidog [[Gogledd Iwerddon]].
 
Ganed Martin McGuinness yn [[Derry]].
Ganed Martin McGuinness yn [[Derry]]. Mae'n [[Aelod Seneddol]] dros etholaeth [[Canolbarth Wlster]], hen sedd [[Bernadette Devlin McAliskey]], dros [[Sinn Féin]], ond yn unol a pholisi ei blaid, nid yw'n cymeryd ei sedd yn [[San Steffan]]. Mae hefyd yn cynrychioli'r un etholaeth yng Nghynulliad Gogledd Iwerddon.
 
Gwleidydd gydaBu'rn [[SinnAelod FéinSeneddol]] ydywdros a chyn arweinydd yretholaeth [[IRA]]<ref>{{eiconCanolbarth en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/1303355.stm BBC ProfileWlster] BBC News]</ref>; mae bellach yn Aelod Seneddol dros Ganol Ulster, yhen sedd a ddaliwyd unwaith gan [[Bernadette Devlin McAliskey]]., Feldros pob[[Sinn unFéin]], orhwng aelodau'r1997 Sinna Féin2013, mae McGuinnessond yn gwrthodunol a pholisi ei blaid, nid llenwilanwodd ei sedd yn [[San Steffan]]. MaeBu hefyd yn aelod o [[Cynulliad Gogledd Iwerddon|Gynulliad Gogledd Iwerddon]] dros yrcynrychioli'r un etholaeth. Yn dilyn [[Cytundeb St Andrews]] rhwng y pleidiau yng Ngogledd Iwerddon, ac etholiad [[CynulliadNghynulliad Gogledd Iwerddon]] yn 2007, daeth yn Ddirprwy Brif Weinidog ar [[8rhwng Mai]] 2007. Bu'na gyfrifol am addysg yng Ngogledd Iwerddon rhwng 1999 aIonawr 20022017.
 
Cyn troi'n wleidydd bu'n arweinydd yr [[IRA]]<ref>{{eicon en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/1303355.stm BBC Profile] BBC News]</ref>; bu'n Aelod Seneddol dros Ganol Ulster, y sedd a ddaliwyd unwaith gan [[Bernadette Devlin McAliskey]]. Fel pob un o aelodau'r Sinn Féin roedd McGuinness yn gwrthod llenwi'i sedd yn [[San Steffan]]. Bu hefyd yn aelod o [[Cynulliad Gogledd Iwerddon|Gynulliad Gogledd Iwerddon]] dros yr un etholaeth. Yn dilyn [[Cytundeb St Andrews]] rhwng y pleidiau yng Ngogledd Iwerddon, ac etholiad [[Cynulliad Gogledd Iwerddon]] yn 2007, daeth yn Ddirprwy Brif Weinidog ar [[8 Mai]] 2007. Bu'n gyfrifol am addysg yng Ngogledd Iwerddon rhwng 1999 a 2002.
 
== Gweithgareddau'r Fyddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon ==
 
Ymunodd McGuinness â'r Fyddin Weriniaethol oddeutu 1970, yn ddim ond 20 oed. Erbyn Gwanwyn 1972, yn 21 oed, roedd yn ddirprwy arweinydd yr IRA yn Derry - a hynny dros gyfnod '[[Bloody Sunday Derry 1972|Bloody Sunday]]'.<ref>{{eicon en}} [http://news.bbc.co.uk/1/hi/northern_ireland/1308899.stm McGuinness confirms IRA role] BBC News website, 2 May 2001</ref> Cafwyd datganiad yn ystod [[Ymchwiliad Savile]] mai McGuinness oedd "wedi darparu dyfeisiau ffrwydro yn ystod digwyddiad 'Bloody Sunday'" pan laddwyd 14 o brotestwyr gan filwyr Lloegr. Honodd Paddy Ward ei fod yn arweinydd y [[Fianna Éireann|Fianna]] ar yr amser honno, sef adain ieuenctid yr IRA yn 1972. Mewn ymateb i'r honiadau hyn, dywedodd McGuinness fod yr honiadau'n "ffantasiau", a datganodd Gery O'Hara, cynghorydd gyda'r Sinn Féin, mai ef ac nid Ward oedd arweinydd y Fianna yr adeg honno.<ref>{{eicon en}} [http://news.scotsman.com/topics.cfm?tid=628&id=1161662003 McGuinness yn cael ei enwi fel cyflenwr bomiau gan John Innes, The Scotsman, 21 Hydref 2003</ref>
 
==Ymddeol o Gynulliad Gogledd Iwerddon ==
Cynhaliwyd yr etholiad ar 2 Mawrth 2017. Yn gefndir i hyn roedd [[Refferendwm y Deyrnas Unedig ar aelodaeth o'r Undeb Ewropeaidd, 2016|Refferendwm Brexit]], pan bleidleisiodd mwyafrif pobl Gogledd Iwerddon dros aros yn yr UE. Galwyd yr etholiad yn dilyn ymddiswyddiad Dirprwy Brif Weinidod y Cynulliad, sef [[Martin McGuinness]] ([[Sinn Féin]]) oherwydd ei iechyd ac mewn protest oherwydd sgandal 'Ymgyrch y Gwres Adnewyddadwy' dan arweiniad gan Unoliaethwyr. Gan nad apwyntiwyd neb yn ei le gan y cenedlaetholwyr, roedd yn rhaid, yn ôl y Ddeddf, alw etholiad. Hwn oedd y 6ed etholiad ers ail-sefydlu'r Cynulliad yn 1998.
 
== Cyfeiriadau ==