Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Epigram"

Ychwanegwyd 249 beit ,  13 o flynyddoedd yn ôl
dim crynodeb golygu
BNo edit summary
No edit summary
Ffurf lenyddol gryno, yn llinell, cwpled neu bennill, sy'n traethu doethineb neu wirionedd neu gyngor buddiol ynghylch bywyd a'r byd wedi'i fynegi'n goeth, yn fachog a chofiadwy yw '''epigram'''. Gair [[Groeg (iaith)|Groeg]] yw ''epigam'' sydd wedi cael ei fenthyg gan sawl iaith, yn cynnwys y Gymraeg, a gan lenorion [[Groeg yr Henfyd]] y ceir yr epigramau cynharaf yn nhraddodiad llenyddol y Gorllewin. Ceir ffurfiau tebyg mewn diwylliannau eraill hefyd, e.e. yr [[haiku]] yn llenyddiaeth Siapaneg, ac mae'n ffurf lenyddol boblogaidd yn y Gymraeg ers canrifoedd.
 
Tyfodd yr epigram yn y Gorllewin allan o arfer y Groegiaid o lunio [[beddargraff]]iadau am y meirw. Yn ddiweddarach cafwyd casgliadau o epigramau Groeg, yn cynnwys ''Y Flodeugerdd Roeg''. Ymledaenodd yr epigram i [[Yr Ymerodraeth Rufeinig|Rufain]] a daeth beirdd fel [[Marcus Valerius Martialis|Martial]] yn feistri arno. Parhaodd traddodiad yr epigram Lladin clasurol yn rhan o brif ffrwd llenyddiaeth Ewrop am ganrifoedd. Un o epigramwyr Lladin enwocaf yr 17eg ganrif oedd y Cymro [[John Owen (The British Martial)|John Owen]], a adnabyddwyd fel "Martial Prydain".
 
Yng Nghymru gellid dweud fod naws yr epigram yn elfen bwysig ym marddoniaeth gynnar y Cymry, yn enwedig yn y canu [[englyn]]ol, ond er y ceir llinellau a chwpledi sy'n epigramau mewn llawer o ganu y [[Beirdd yr Uchelwyr|Cywyddwyr]], ni ddatblygodd yn ffurf ar wahân tan y [[Llenyddiaeth Gymraeg y ddeunawfed ganrif|ddeunawfed ganrif]]. Perthyn yn agos i'r epigram y mae'r [[dihareb|diharebion]] Cymraeg hefyd. Heddiw mae'n parhau i fod yn ffurf boblogaidd gan feirdd Cymraeg ac mae'n un o gystadlaethau arferol [[Talwrn y Beirdd]].
:'Nôl blino'n treiglo pob tref
:Teg edrych tuag adref.<ref>''Y Flodeugerdd o Epigramau Cynganeddol'', rhif 101.</ref>
 
 
[[Rhys Cain]] (m. 1614) ar garu'n ofer:
 
:Cur dwfn yw cariad ofer.<ref>''ibid.'', rhif 506.</ref>
 
 
[[Saunders Lewis]] yn y ddrama ''[[Blodeuwedd (drama)|Blodeuwedd]]'':
 
:Rhodd enbyd yw bywyd i bawb.<ref>''ibid.'', rhif 794.</ref>
 
 
[[Gerallt Lloyd Owen]] ar brofiad a chyfiawnder: