Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Epigram"

Ychwanegwyd 249 beit ,  13 o flynyddoedd yn ôl
dim crynodeb golygu
B
Ffurf lenyddol gryno, yn llinell, cwpled neu bennill, sy'n traethu doethineb neu wirionedd neu gyngor buddiol ynghylch bywyd a'r byd wedi'i fynegi'n goeth, yn fachog a chofiadwy yw '''epigram'''. Gair [[Groeg (iaith)|Groeg]] yw ''epigam'' sydd wedi cael ei fenthyg gan sawl iaith, yn cynnwys y Gymraeg, a gan lenorion [[Groeg yr Henfyd]] y ceir yr epigramau cynharaf yn nhraddodiad llenyddol y Gorllewin. Ceir ffurfiau tebyg mewn diwylliannau eraill hefyd, e.e. yr [[haiku]] yn llenyddiaeth Siapaneg, ac mae'n ffurf lenyddol boblogaidd yn y Gymraeg ers canrifoedd.
 
Tyfodd yr epigram yn y Gorllewin allan o arfer y Groegiaid o lunio [[beddargraff]]iadau am y meirw. Yn ddiweddarach cafwyd casgliadau o epigramau Groeg, yn cynnwys ''Y Flodeugerdd Roeg''. Ymledaenodd yr epigram i [[Yr Ymerodraeth Rufeinig|Rufain]] a daeth beirdd fel [[Marcus Valerius Martialis|Martial]] yn feistri arno. Parhaodd traddodiad yr epigram Lladin clasurol yn rhan o brif ffrwd llenyddiaeth Ewrop am ganrifoedd. Un o epigramwyr Lladin enwocaf yr 17eg ganrif oedd y Cymro [[John Owen (The British Martial)|John Owen]], a adnabyddwyd fel "Martial Prydain".
 
Yng Nghymru gellid dweud fod naws yr epigram yn elfen bwysig ym marddoniaeth gynnar y Cymry, yn enwedig yn y canu [[englyn]]ol, ond er y ceir llinellau a chwpledi sy'n epigramau mewn llawer o ganu y [[Beirdd yr Uchelwyr|Cywyddwyr]], ni ddatblygodd yn ffurf ar wahân tan y [[Llenyddiaeth Gymraeg y ddeunawfed ganrif|ddeunawfed ganrif]]. Perthyn yn agos i'r epigram y mae'r [[dihareb|diharebion]] Cymraeg hefyd. Heddiw mae'n parhau i fod yn ffurf boblogaidd gan feirdd Cymraeg ac mae'n un o gystadlaethau arferol [[Talwrn y Beirdd]].
:'Nôl blino'n treiglo pob tref
:Teg edrych tuag adref.<ref>''Y Flodeugerdd o Epigramau Cynganeddol'', rhif 101.</ref>
 
 
[[Rhys Cain]] (m. 1614) ar garu'n ofer:
 
:Cur dwfn yw cariad ofer.<ref>''ibid.'', rhif 506.</ref>
 
 
[[Saunders Lewis]] yn y ddrama ''[[Blodeuwedd (drama)|Blodeuwedd]]'':
 
:Rhodd enbyd yw bywyd i bawb.<ref>''ibid.'', rhif 794.</ref>
 
 
[[Gerallt Lloyd Owen]] ar brofiad a chyfiawnder: