Agor y brif ddewislen

Newidiadau

Lleihawyd o 417 beit ,  blwyddyn yn ôl
Wedi dileu Saesneg o'r prif destun
|-
! style="text-align: left;" |Gwledydd/[[Gwlad|Countries]]
| <span class="flagicon">[[Delwedd:Flag_of_Iraq.svg|link=Iraq|alt=Iraq|border|23x23px]]</span><span class="flagicon"></span> Gweriniaeth Irac/[[Irac|Republic of Iraq]]<br>
<span class="flagicon">[[Delwedd:Flag_of_Iran.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>Gweriniaeth Islamaidd Iran/<span class="flagicon"></span>[[Iran|Islamic Republic of Iran]]<br>
<span class="flagicon">[[Delwedd:Flag_of_Turkey.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>Gweriniaeth Twrci/<span class="flagicon"></span>[[Twrci|Republic of Turkey]]<br>
<span class="flagicon">[[Delwedd:Flag_of_Syria.svg|link=|alt=|border|23x23px]]&nbsp;</span>Gweriniaeth Arabaidd Syria/<span class="flagicon"></span>[[Syria|Syrian Arab Republic]]
|-
! style="text-align: left;" |Arwynebedd/(amcan.)
Mae defnydd cyfoes o'r term yn cyfeirio at bediar rhan o Gwrdisdtan Fwyaf, sydd yn cynnwys de-ddwyrain Twrci(Northern Kurdistan), gogledd [[Syria]] (Rojava neu Gorllewin Cwrdistan), gogledd Irac (De Cwrdistan), a gogledd-orllewin [[Iran]] (Dwyrain Cwrdistan).<ref>''Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland'', (2014), by Ofra Bengio, University of Texas Press</ref><ref><cite class="citation web">[http://www.bartleby.com/65/ku/Kurds.html "The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2005"]. ''bartleby.com''.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AKurdistan&rft.atitle=The+Columbia+Encyclopedia%2C+Sixth+Edition%2C+2005&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.bartleby.com%2F65%2Fku%2FKurds.html&rft.jtitle=bartleby.com&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal">&nbsp;</span></ref> Mae rhai cyfundrefnau cenedlaetholaidd Cwrdaidd yn edrych i greu cenedl annibynnol sydd am gynnwys rhai neu'r holl o'r adraloedd yma gyda mwyafrif Cwrdaidd, tra mae eraill yn ymgyrchu am fwy o hunan-lywodraeth o fewn ffiniau cenedlaethol presennol. <ref><cite class="citation web">[http://www.kurdishaspect.com/doc060910SK.html "The Kurdish Conflict: Aspirations for Statehood within the Spirals of International Relations in the 21st Century"]. </cite></ref><ref>Hamit Bozarslan “The Kurdish Question: Can it be solved within Europe?”, [https://books.google.com/books?id=AJpvnC54S8EC&pg=PA84 page 84 “The years of silence and of renewal”] in Olivier Roy, ed.</ref>
 
Ennillodd Cwrdistan Iracaidd (Iraqi Kurdistan) ei statws hunan-lywodraeth gyntaf mewn cytundeb gyda llywodraeth Irac yn 1970, ac fe ail-gadarnhawyd ei statws hunan-lywodreathol o fewn gweriniaeth ffederal Irac yn 2005.<ref>Iraqi Constitution, Article 113.</ref> Yn Iran, mae talaith o'r new Cwrdistan, ond nid yw'n hunan-lywodraethol. Roedd Cwrdiaid a gwffiodd yn rhyfel cartref Syria'n medru cymeryd rheolaeth o rannau helaeth o ogledd Syria'n ystod y rhyfel fel oedd lluoedd yn ffyddlon i [[Bashar al-Assad]] yn tynnu'n ôl i gwffio mewn rhannau eraill o'r wlad. Yn dilyn sefydlu eu llywodraeth eu hunain, galwodd rhai Cwrdiaid am sefydlu hunan-lywodraeth mewn  Syria ddemocratig; gobeithiai eraill sefydlu Gwrdistan annibynnol.<ref><cite class="citation news">[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-19291072 "Kurds seek autonomy in democratic Syria"]. </cite></ref>
 
== Hanes ==
Yng Nghynghadledd Heddwch San Fancisco/ San Francisco Peace Conference 1945, cynnigiodd y ddirprwyaeth Cwrdaidd i'r gynhadledd gysidro'r tiriogaeth a fynnwyd gan y Cwrdiaid, a chwmpasai ardal a ymestynnai o Fôr y Canoldir yn agos i Adana i lannau Ceufor Persia yn agos i Bushehr, gan gynnwys ardaloedd preswyliedig Lur  o dde [[Zagros]].<ref>C. Dahlman, ''The Political Geography of Kurdistan'', Eurasian Geography and Economics, Vol.43, No.4, p. 274.</ref><ref><cite class="citation web">[http://www.akakurdistan.com/kurds/map/map.html "The map presented by the Kurdish League Delegation, March 1945"]. </cite></ref>
 
Ar ddiwedd Rhyfel Gyntaf y Gwlff ([[Rhyfel y Gwlff|First Gulf War]]), sefydlodd y Cyngrheiwyr hafan ddiogel yng ngogledd Irac. Wrth i luouedd arfog Irac dynnu'n ôl o dair talaith ogleddol, ymddangosodd Cwrdistan Irac/Iraqi Kurdistan yn 1992 fel endid hunan-lywodraethol o fewn Irac gyda'i llywodraeth a'i senedd ei hun. 
 
Mewn adroddiad o'r UDA o 2010 a'i ysgrifennwyd cyn ansefydliad Syria ac Irac sy'n bodoli ers 2014, ardystiodd y gallai "Cwrdistan fodoli erbyn 2030".<ref><cite class="citation web">[http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2012/12/turkey4356.htm "Turkey may be divided, a Kurdish state could become a reality by 2030: U.S. Intelligence report"]. ''ekurd.net''.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AKurdistan&rft.atitle=Turkey+may+be+divided%2C+a+Kurdish+state+could+become+a+reality+by+2030%3A+U.S.+Intelligence+report&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.ekurd.net%2Fmismas%2Farticles%2Fmisc2012%2F12%2Fturkey4356.htm&rft.jtitle=ekurd.net&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal">&nbsp;</span></ref> Mae gwanhau'r wladwriaeth  Iracaidd yn dilyn cyrch Gogledd Irac 2014 y Wladwriaeth Islamaidd yn Irac â'r Lefant/ [[Gwladwriaeth Islamaidd|Islamic State in Iraq and the Levant]] yn cylwyno cyfle am annibyniaeth,<ref name="opportunity"><cite class="citation web">[http://www.aucegypt.edu/GAPP/CairoReview/Pages/articleDetails.aspx?aid=606 "The Rise of ISIS, a Golden Opportunity for Iraq's Kurds"]. ''aucegypt.edu''.</cite><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3AKurdistan&rft.atitle=The+Rise+of+ISIS%2C+a+Golden+Opportunity+for+Iraq%99s+Kurds&rft.genre=unknown&rft_id=http%3A%2F%2Fwww.aucegypt.edu%2FGAPP%2FCairoReview%2FPages%2FarticleDetails.aspx%3Faid%3D606&rft.jtitle=aucegypt.edu&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal">&nbsp;</span></ref> gan ychwanegu tuag at dderbynniaeth Twrci tuag at wladwriaeth o'r fath.<ref name="turkey_ok"><cite class="citation web">[http://www.ibtimes.co.uk/turkey-ready-accept-kurdish-state-northern-iraq-1454556 "Turkey Ready To Accept Kurdish State in Northern Iraq"]. </cite></ref>
 
==== Twrci ====
[[Delwedd:Syrian, Iraqi, and Lebanese insurgencies.png|bawd|240x240px|Sefyllfa filitwraidd ar Orffennaf 8fed 2016.<br>
]]
Cyflwynodd llwyddiant Cyrch Gogledd Irac yn 2014 gan y Wladwriaeth Islamaidd yn Irac â'r Lefant/[[Gwladwriaeth Islamaidd|Islamic State in Iraq and the Levant]],  a lleihad mewn pŵer y wladwriaeth Iracaidd "gyfle euraidd" i Gwrdiaid gynyddu eu cyfle am annibynniaeth gyda phosbilrwydd i ddatgan gwladwriaeth Gwrdaidd annibynol<ref name="opportunity"/> Mae'r Wladwriaeth Islamaidd yn Irac â'r Lefant a herwgipiodd tros 80 o bobl Twrcaidd yn Mosul yn ystod eu hymgyrch, yn elyn i Dwrci, ac felly'n gwneud Cwrdistan yn wladwriaeth glustog ddefnyddiol i Dwrci. Ar y 28 o Fehefin 2014, datganodd Hüseyin Çelik, llefarydd ar ran y plaid lywodraethol yr AK, mewn sylw yn y Financial Times am barodrwydd Twrci i dderbyn Cwrdistan annibynol yng ngogledd Irac<ref name="turkey_ok"/> Mae amryw o ffynonellau gwahanol wedi crybwyll bod [[Jabhat al-Nusra|Al-Nusra]] wedi cyhoeddi  fatwā  yn galw ar ferched a phlant Cwrdaidd  yn Syria i gael eu lladd,<ref>See * [http://www.huffingtonpost.com/david-l-phillips/iraqi-kurds-no-friend-but_b_4045389.html David Phillips (World Post column)] "President Masoud Barzani of Iraqi Kurdistan has pledged protection for Syrian Kurds from al-Nusra, a terrorist organization, which issued a fatwa calling for the killing of Kurdish women and children"
</ref> ac mar'r cwffio yn Syria wedi achosi i degau ar filoedd o ffoduriaid i ffoi rhanbarth Gwrdaidd Irac.<ref><cite class="citation web">[http://www.unhcr.org/521360479.html "Some 30,000 Syrians flee to Iraq's Kurdistan region, more expected"]. </cite></ref><ref><cite class="citation web">Martin Chulov (19 Aug 2013). </cite></ref><ref><cite class="citation web">[http://www.rferl.org/media/photogallery/iraq-syria-refugees-/25080506.html "Syrian Kurds Flee To Iraq By The Thousands"]. </cite></ref> Ers 2015, mae Twrci wedi bod yn cefnogi Al-Nusra'n weithredol.<ref><cite class="citation news">Kim Sengupta (12 May 2015). </cite></ref>
 
 
== Darllen ychwanegol ==
* Besikci, Ismail. ''Selected Writings [about] Kurdistan and Turkish Colonialism''. (Llundain: Cyhoeddwyd ar y cyd gan Kurdistan Solidarity Committee aKurdistana Kurdistan Information Centre, 1991.), 44 ptudalen. Heb ISBN
* King, Diane E. ''Kurdistan on the Global Stage: Kinship, Land, and Community in Iraq'' (Rutgers University Press;, 2014) 267 tudalen; Astudiaeth ysgolheigaidd ar draddodiad cyfryngau cymdeithasol,  fel perthynas noddwr, a hefyd cyfrwng cyfathrebu technolegol mewn astudiaeth o ryw, carennydd, a byword cymdeithasol yng Nghwrdistan Irac.
* Öcalan, Abdullah, ''Interviews and Speeches [about the Kurdish cause]''. (Llundain: Cyhoeddwyd ar y cyd gan Kurdistan Solidarity Committee a Kurdistan Information Centre, 1991.), 46 t. Heb ISBN
* Reed, Fred A. ''Anatolia Junction: a Journey into Hidden Turkey''. (Burnaby, B.C.: Talonbooks [sic], 1999.), 320 t., darluniedig gyda lluniau du a gwyn. ''N.B''.: Yn cynnwys sylw eang ar ran hanesyddol Cwrdistan Twrci, y  Cwrdiaid, a'u symudiad wrthsefyllol. ISBN 0-88922-426-9.
 
== Cysylltiadau allanol ==
77,280

golygiad