Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Trydan"

Ychwanegwyd 26 beit ,  10 o flynyddoedd yn ôl
B
robot yn ychwanegu: ps:برېښنا; cosmetic changes
B (robot yn ychwanegu: la:Electricitas)
B (robot yn ychwanegu: ps:برېښنا; cosmetic changes)
{{Trydan}}
'''Trydan''' yw'r nodwedd a welir mewn gronynnau is-atomig ([[electron|electronau]]au a [[proton|phrotonau]]) a'r rheswm dros yr atyniad sydd rhyngddynt. Mae trydan yn fath o [[ynni]].
 
== Trydan mewn ffiseg ==
Mewn [[ffiseg]], mae disgyrchiant yn tynnu gwrthrychau o fan uchel i fan isel. Mae dŵr yn llifo o ardal uchel yn y wlad i'r môr sydd yn is. Mae hyn yn wir efo cerrynt trydanol; mae ynni yn symud o rywle uchel i rywle isel. Mae trydan yn fath arall o atyniad, fel [[disgyrchiant]]. Ond yn anhebyg i ddisgyrchiant, dim ond ar bethau eraill sydd hefyd â gwefr drydanol mae trydan yn cael effaith. Os yw rhywbeth wedi ei wefru, fe symudith tuag at wrthrych arall sydd â pholaredd i'r gwrthwyneb neu i ffwrdd o rywbeth sydd â'r un [[polaredd]]. Mae'r polareddau hyn yn rhai positif (+) a negatif (-).
 
== Y Grid Cenedlaethol a dosbarthu trydan ==
Dosberthir trydan o orsafoedd pŵer i gwsmeriaid gan rwydwaith o [[cebl|geblau]]. Ym [[Prydain Fawr|Mhrydain Fawr]], gelwir y rhwydwaith yn [[y Grid Cenedlaethol]].
Mae'r diagram isod yn dangos rhwydwaith dosbarthu trydan sy'n debyg i'r grid cenedlaethol.
 
 
[[imageDelwedd:Rhwydwaith trydan .svg|600px|dde|Rhwydwaith dosbarthu trydan]]
 
Egni cinetig sydd ei angen i greu trydan. Y ffordd fwyaf effeithlon o gynhyrchu egni cinetig ar hyn o bryd yw i wresogi [[dŵr]] i greu ager sydd wedyn yn gyrru tyrbin. Wrth i dua 25,000 [[foltedd|V]] o drydan adael y pŵerdŷ mae'n troi'r foltedd i tua 400,000 [[foltedd|V]] (400 kV) ar y peilonau uwchben oherwydd mae foltedd uchel yn lleihau'r cerrynt ac felly mae yna lai o wres yn cael ei golli. Mae [[newidydd gostwng]] yn newid y foltedd i lawr i 230 [[foltedd|V]] yn nes at gartrefi'r cwsmeriad.
Mae'r folteddau yn amrywio o wlad i wlad.
 
== Enghreifftiau o drydan ==
[[ImageDelwedd:Windmills D1-D4 - Thornton Bank.jpg|right|thumb|155px|right|Tyrbeini Gwynt wrth arfordir [[Gwlad Belg]]]]
 
*Crëir [[cerrynt trydanol]] pan symuda gwefr. Pan mae 1 coulomb o drydan yn pasio pwynt mewn 1 eiliad, fe'i gelwir yn 1 [[amper]] neu amp.
 
== Cysylltiadau mathemategol rhwng foltedd, cerrynt a phŵer ==
[[ImageDelwedd:Electric wiring near Helsinki.JPG|dde|thumb|200px|Llinellau trydan uwchben yn [[Helsinki]], [[Y Ffindir]]]]
Pan ceir foltedd ar draws gwrthydd (neu gydran arall) fe gynhyrchir cerrynt sy'n llifo drwy'r gwrthydd. Yn ôl Deddf Ohm, cysylltir y mesurau hyn gan y fformiwla:
 
* ''C'' yw'r gwefr.
 
=== Cerrynt eiledol ===
[[ImageDelwedd:TransporteAltaTensionElectrica.jpg|right|thumb|200px|Symbol diogelwch rhyngwladol foltedd uchel]]
Yn achos cerrynt eiledol, rhaid ystyried y gwahaniaeth ffâs rhwng y foltedd â'r cerrynt hefyd. Mewn gwrthydd pur, bydd y fformiwlâu uchod yn gywir o hyd. Ond, mewn [[cynhwysydd]] gyda chynhwysiant ''C'', os yw'r foltedd enydaidd yn amrywio gydag amser (''t'') fel:
* <math>~V(t) = V_0 \sin(\omega t)</math>
 
{{trydantroed}}
 
 
[[Categori:Trydan]]
[[oc:Electricitat]]
[[pl:Elektryczność]]
[[ps:برېښنا]]
[[pt:Eletricidade]]
[[qu:Pinchikilla]]
56,537

golygiad