Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Cystrawen"

Ychwanegwyd 5 beit ,  10 o flynyddoedd yn ôl
B
dim crynodeb golygu
B
{{Ieithyddiaeth}}
 
'''Cystrawen''' (o'r [[Lladin]] ''construenda''<ref>Geiriadur Prifysgol Cymru, argraffiad cyntaf, tud. 817</ref>) yw'r drefn y rhoddir geiriau mewn cymal neu [[brawddeg|frawddeg]] mewn [[gramadeg]]. Mewn [[ieithyddiaeth]], gall gyfeirio at reolau cyffredinol ar gyfer pob [[iaith]] ddynol, neu at gystrawngystrawen iaith benodol (e.e. [[Cystrawen y Gymraeg]]). Mewn [[mathemateg]], [[rhesymeg]] a [[gwyddor cyfrifiaduron]], mae gan [[iaith ffurfiol|ieithoedd ffurfiol]] cystrawen arbennig eu hunain.
 
== Hanes ==
Yn y [[4edd ganrif CC|bedwaredd ganrif cyn Crist]] yn [[Gandhara]], ysgrifennodd [[Pāṇini]] ei Aṣṭādhyāyī, astudiaeth gynhwysfawr o ramadeg y [[Sanscrit]]. Dechreuodd yr astudiaeth o ramadeg yn [[Ewrop]] gyda [[Dionysius Thrax]] (170 ‑ 90 CC).
 
Ym [[1660]], cyhoeddodd [[Antoine Arnauld]] ei ''Grammaire générale et raisonnée'', llyfr mawr ei ddylanwad. Defnyddiodd dulliau [[rhesymeg]] glasurol a'u cymhwsocymhwyso i iaith. HonoddHonnodd fod iaith yn adlewyrchiad uniongyrchol o brosesau meddwl, ac mai'r iaith [[Ffrangeg]] oedd y ffordd fwyaf naturiol o fynegi syniadau!
 
Yn y [[19eg ganrif|bedwaredd ganrif ar bymtheg]], daeth tro ar fyd diolch i ganfyddiadau ym maes [[ieithyddiaeth gymharol]]. Daeth ieithyddwyrieithyddion i sylweddoli maint amrywiaeth ieithoedd y byd am y tro cyntaf, a herwyd y berthynas rhwng cystrawen a rhesymeg. Daeth i'r amlwg nad oedd un ffordd arbennig o fynegi syniad yn fwy naturiol na'r lleill i gyd.
 
 
== Damcaniaethau Cyfoes ==
Ar lefel haniaethol, mae sawl ffordd o ymdrin â chystrawen. Yn ôl rhai ([[Noam Chomsky]] yn eu plith), astudiaeth o'r wybodaeth ieithyddol sydd wedi'i ymgorffori yn y meddwl dynol yw cystawencystrawen, a'i fod felly yn gangen o [[Bioleg|Fioleg]]. Mae [[Gerald Gazdar]] ac eraill yn fwy platonistig ac yn honi mai astudiaeth o sustem ffurfiol haniaethol yw cystrawen. Yn olaf, mae rhai ieithyddwyrieithyddion fel [[Joseph Greenberg]] yn defnyddio cystawencystrawen yn bennaf i ddosbarthu a chymharu ieithoedd.
 
Dyma'r mathau mwyaf poblogaidd o ddamcaniaethau cystrawennol: