Ogam: Gwahaniaeth rhwng fersiynau

Cynnwys wedi'i ddileu Cynnwys wedi'i ychwanegu
Chobot (sgwrs | cyfraniadau)
B robot yn ychwanegu: ko:오검 문자
B manion
Llinell 5:
Mae'r arysgrifau Ogam "clasurol" i'w cael yn [[Iwerddon]], [[Cymru]], [[Yr Alban]] ac [[Ynys Manaw]], gydag ychydig yn [[Lloegr]], a'r mwyafrif yn dyddio o'r [[5ed ganrif|bumed]] a'r [[chweched ganrif]]. Maent wedi eu hysgrifennu mewn [[Hen Wyddeleg]], ond gan mai enwau personau yn unig yw llawer o'r arysgrifau, nid oes modd cael llawer o wybodaeth ieithyddol ohonynt.
 
Credir fod y sgript wedi ei dyfeisio tua diwedd y bedwaredd ganrif neu ddechrau'r bumed, efallai gan [[Cristnogaeth|Gristionogion]] cynnar yn ne Iwerddon, lle mae arysgrifau ogam yn arbennig o niferus yn y siroedd arfordirol o [[Kerry]] hyd [[Waterford]]. Awgrym arall yw'i fod y sgript wedi eia dyfeisioddyfeisiwyd gan Wyddelod yn byw yng Nghymru yn y bedwaredd ganrif, oedd wedi dod i gysylltiad aâ'r wyddor [[Lladin|Ladin]]. Yn yr Alban mae nifer o arysgrifau Ogham na wyddir beth yw eu hiaith; maenmae'n bosibl bod nifer ohonynt yn enghreifftiau o [[Picteg|Bicteg]], iaith y [[Pictiaid]], ac yn ddiweddarach na'r enghreifftiau Cymreig a Gwyddelig. Yn ôl chwedlau Iwerddon, dyfeisiwyd Ogam, a'r iaith Wyddeleg, yn fuan ar ôl cwymp [[Tŵr Babel]].
 
Ffurfir y llythrennau gan linellau, un ai ar ymyl carreg neu ar draws llinell syth wedi ei thorri yn y garreg. Darllenir o'r ochr chwith ar waelod y garreg. Mae'r wyddor yn cynnwys ugain llythyren (''feda''), wedi eu trefnu yn bedair cyfres (''aicmí'').
 
Yng Nghymru mae'r mwyafrif mawr o'r arysgrifau Ogam yn y [[Dyfed|de-orllewin]], lle'r roeddoedd poblogaeth Wyddelig sylweddol yn y cyfnod yma. Maent yn llawer prinnach tu allan i'r ardal yma, ond ceir grwpgrŵp ohonynt yn nhiriogaeth hen deyrnas [[Brycheiniog (teyrnas)|Brycheiniog]] ac ambell un yn y gogledd, er enghraifft un gerllaw [[Bryncir]] yng [[Gwynedd|Ngwynedd]], sy'n ddwyieithog, Ogam a [[Lladin]].
 
===Llythrennau===