Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "AIDS"

Lleihawyd o 49 beit ,  10 o flynyddoedd yn ôl
 
== Symptomau ==
Gan amlaf, mae symptomau AIDS yn deillio o gyflyrau meddygol na sydd yn datblygu mewn unigolion sydd â system imiwnedd iach. Heintiau yw'r mwyafrif o'r cyflyrau hyn a achosir gan [[bacteria|facteria]], heintiau, ffyngau a pharasitiaid sydd fel arfer yn cael eu rheoli gan yr elfennau o'r system imiwnedd mae'r firws HIV yn difrodi. Mae heintiadau manteisgar<ref>[http://www.avert.org/aidscare.htm Gwefan elusen HIV ac AIDS: AVERT.]</ref> yn gyffredin ymhlith pobl sydd ag AIDS. Mae HIV yn effeithio ar bron pob [[Organ (bioleg)|system organau]]. Mae gan bobl â AIDS fwy o siawns o ddatblygu cancrau gwahanol megis sarcoma Kaposi, cancr serfigol a chancrau'r system imiwnedd a adnabyddir fel lymphomas<ref>[http://www.cancer.gov/cancertopics/types/aids/ Gwefan y National Cancer Institute.]</ref> Yn ogystal â hyn, bydd pobl sydd ag AIDS yn cael symptomau systemig megis tymheredd uchel, chwysu (yn y nos yn enwedig), chwarennau chwyddedig, annwyd, gwendid a cholli pwysau <ref>[http://www.nhs.uk/Conditions/HIV/Pages/Symptomspg.aspx?url=Pages/What-is-it.aspx Gwefan Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol y [[DU]].]</ref> Mae'r heintiau manteisgar a ddatblyga cleifion sydd ag AIDS yn dibynnu i raddau ar ba mor gyffredin yw'r heintiadau hynny yn yr ardal lle mae'r claf yn byw.
 
=== Heintiadau Ysgyfeiniolysgyfeiniol ===
Gan amlaf, mae symptomau AIDS yn deillio o gyflyrrau meddygol na sydd yn datblygu mewn unigolion sydd a system imiwnedd iach. Heintiau yw'r mwyafrif o'r cyflyrrau hyn a achosir gan [[bacteria|facteria]], heintiau, ffyngau a pharaseitiaid sydd fel arfer yn cael eu rheoli gan yr elfennau o'r system imiwnedd mae'r feirws HIV yn difrodi. Mae heintiadau manteisgar
Mae [[niwmonia]] niwcystig (a arferai gael ei alw'n Saesneg yn ''Pneumocystis carinii pneumonia'', ac sy'n parhau i gael ei dalfyrru'n PCP, ond sydd bellach yn cyfeirio at niwmonia niwcystig) yn gymharol anghyffredin ymysg pobl sydd aâ [[system imiwnedd]] iach ond mae'n gyffredin ymhlith pobl sydd â HIV. Caiff ei achosi gan Pneumocystis jirovecii. Arferai achosi [[marwolaeth]] yn aml iawn. Mewn gwledydd datblygol, mae'n parhau i fod yn un o'r symptomau cyntaf o AIDS ymysg pobl na sydd wedi cael eu profi am HIV, er yn gyffredinol nid yw'n digwydd oni bai bod y cyfrif CD4 yn llai na 200 o gelloedd ymhob µL o waed.
<ref>[http://www.avert.org/aidscare.htm Gwefan elusen HIV ac AIDS: AVERT.]</ref> yn gyffredin ymhlith pobl sydd ag AIDS. Mae HIV yn effeithio ar bron pob [[Organ (bioleg)|system organau]]. Mae gan bobl â AIDS fwy o siawns o ddatblygu cancrau gwahanol megis sarcoma Kaposi, cancr serfigol a chancrau y system imiwnedd a adanyddir fel lymphomas
<ref>[http://www.cancer.gov/cancertopics/types/aids/ Gwefan y National Cancer Institute.]</ref>
Yn ogystal â hyn, bydd pobl sydd ag AIDS yn cael symptomau systemig megis tymheredd uchel, chwysu (yn y nos yn enwedig), chwarrennau chwyddedig, annwyd, gwendid a cholli pwysau <ref>[http://www.nhs.uk/Conditions/HIV/Pages/Symptomspg.aspx?url=Pages/What-is-it.aspx Gwefan Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol y [[DU]].]</ref> Mae'r heintiau manteisgar a ddatblyga cleifion sydd ag AIDS yn dibynnu i raddau ar ba mor gyffredin yw'r heintiadau hynny yn yr ardal lle mae'r claf yn byw.
 
Mae [[tiwberciwlosis]] ymhlith yr amryw heintiau sy'n gysylltiedig â am ei fod yn medru cael ei drosglwyddo o bobl drwy'r [[system resbiradu]]. Gellir ei drin yn hawdd gyda chyffuriau unwaith y caiff ei ddarganfod a gall ymddangos ar ddechrau'r afiechyd HIV. Fodd bynnag, gall gwrthiant aml-gyffur fod yn broblem ddifrifol.
=== Heintiadau Ysgyfeiniol ===
 
Er fodbod y nifer o achosion wedi lleihau yn sgil triniaeth ac arferion meddygol uniongyrchol mewn gwledydd gorllewinol, nid yw hyn hyn wir mewn [[gwledydd datblygol]] lle mae HIV fwyaf cyffredin. Gan amlaf mae'r symptomau yn effeithio ar fêr yr esgyrn, yr [[asgwrn|esgyrn]], yr [[afu]], [[nôdaunodau lymphlymff]] a'r [[system nerfol]] ganolog.
Mae [[niwmonia]] niwcystig (a arferai gael ei alw'n Saesneg yn ''Pneumocystis carinii pneumonia'', ac sy'n parhau i gael ei dalfyrru'n PCP, ond sydd bellach yn cyfeirio at niwmonia niwcystig) yn gymharol anghyffredin ymysg pobl sydd a [[system imiwnedd]] iach ond mae'n gyffredin ymhlith pobl sydd â HIV. Caiff ei achosi gan Pneumocystis jirovecii. Arferai achosi [[marwolaeth]] yn aml iawn. Mewn gwledydd datblygol, mae'n parhau i fod yn un o'r symptomau cyntaf o AIDS ymysg pobl na sydd wedi cael eu profi am HIV, er yn gyffredinol nid yw'n digwydd oni bai bod y cyfrif CD4 yn llai na 200 o gelloedd ymhob µL o waed.
 
=== Heintiadau'r Llwybraullwybrau Traultraul ===
Mae'r [[darfodedigaeth|ddarfodedigaeth]] (yn Saesneg:Tuberculosis) ymhlith yr amryw heintiau sy'n gysylltiedig
YmfflachychiadYmffachychiad o leinin ar ran waelod yr esoffagwsoesoffagws (y llwnc neu'r tiwb llyncu a arweinia i'r [[stumog]]) a ydy llid yr esoffagwsoesoffagws. Gyda phobl sydd â HIV, mae hyn o ganlyniad i heintiadau ffyngaiddffwngaidd (candidiasis) neu firolfiraol (herpes simplex-1 neu cytomegalovirus). Mewn ambell i achos prin, gellir ei achosi gan mycobacteriamicro-facteria.<ref>[Zaidi SA, Cervia JS (2002). "Diagnosis and management of infectious esophagitis associated with human immunodeficiency virus infection". J. Int. Assoc. Physicians AIDS Care (Chic Ill) 1 (2): 53–62. PMID 12942677. </ref>
â am ei fod yn medru cael ei drosglwyddo o bobl drwy'r [[system resbiradu]]. Gellir ei drin yn hawdd gyda chyffuriau unwaith y caiff ei ddarganfod a gall ymddangos ar ddechrau'r afiechyd HIV. Fodd bynnag, gall gwrthiant aml-gyffur fod yn broblem ddifrifol.
 
Gallai fod gan dolurddolur rhydd cronig anesboniadwy o ganlyniad i heintiad HIV amryw o achosion posib, gan gynnwys barcteriabacteria cyffredin (Salmonella, Shigella, Listeria neu Campylobacter) a heintiadau parasitig; rhai o'r heintiadau manteisgar anghyffredin yw cryptosporidiosis, microsporidiosis, Mycobacterium avium complex (MAC) a feirysaufirysau fel astrovirus, adenovirus, rotavirus a cytomegalovirus.
Er fod y nifer o achosion wedi lleihau yn sgil triniaeth ac arferion meddygol uniongyrchol mewn gwledydd gorllewinol, nid yw hyn hyn wir mewn [[gwledydd datblygol]] lle mae HIV fwyaf cyffredin. Gan amlaf mae'r symptomau yn effeithio ar fêr yr esgyrn, yr [[asgwrn|esgyrn]], yr [[afu]], [[nôdau lymph]] a'r [[system nerfol]] ganolog.
 
Mewn rhai achosion, gall dolur rhydd fod yn sgîlsgìl-effaith i'r amryw [[cyffur|gyffuriau]] a ddefnyddir i drin HIV, neu efallai ei fod wedi dod gyda'r haint HIV, yn enwedig yn ddechreuadau'r heintiad. Gall hefyd fod yn sgîlsgìl-effaith i'r gwrth-fiotigaugwrthfiotigau a ddefnyddir i drin achosion bacteraiddbacteriol dolur rhydd (yn gyffredin ar gyfer Clostridium difficile). Pan fo HIV wedi datblygu ymhellach, credir fod dolur rhydd yn adlewyrchu'r newidiadau yn y modd y mae tract y llwybrau traul yn amsugno mwynau, ac mae'n bosib fod hyn yn elfen bwysig i'r corff deneuo i ddim o ganlyniad i HIV.<ref>^ Guerrant RL, Hughes JM, Lima NL, Crane J (1990). "Diarrhea in developed and developing countries: magnitude, special settings, and etiologies". Rev. Infect. Dis. 12 (Suppl 1): S41–S50. PMID 2406855.</ref>
=== Heintiadau'r Llwybrau Traul ===
Ymfflachychiad o leinin ar ran waelod yr esoffagws (y llwnc neu'r tiwb llyncu a arweinia i'r [[stumog]]) a ydy llid yr esoffagws. Gyda phobl sydd â HIV, mae hyn o ganlyniad i heintiadau ffyngaidd (candidiasis) neu firol (herpes simplex-1 neu cytomegalovirus). Mewn ambell i achos prin, gellir ei achosi gan mycobacteria.<ref>[Zaidi SA, Cervia JS (2002). "Diagnosis and management of infectious esophagitis associated with human immunodeficiency virus infection". J. Int. Assoc. Physicians AIDS Care (Chic Ill) 1 (2): 53–62. PMID 12942677. </ref>
 
Gallai fod gan dolur rhydd cronig anesboniadwy o ganlyniad i heintiad HIV amryw o achosion posib, gan gynnwys barcteria cyffredin (Salmonella, Shigella, Listeria neu Campylobacter) a heintiadau parasitig; rhai o'r heintiadau manteisgar anghyffredin yw cryptosporidiosis, microsporidiosis, Mycobacterium avium complex (MAC) a feirysau fel astrovirus, adenovirus, rotavirus a cytomegalovirus.
 
Mewn rhai achosion, gall dolur rhydd fod yn sgîl-effaith i'r amryw [[cyffur|gyffuriau]] a ddefnyddir i drin HIV, neu efallai ei fod wedi dod gyda'r haint HIV, yn enwedig yn ddechreuadau'r heintiad. Gall hefyd fod yn sgîl-effaith i'r gwrth-fiotigau a ddefnyddir i drin achosion bacteraidd dolur rhydd (yn gyffredin ar gyfer Clostridium difficile). Pan fo HIV wedi datblygu ymhellach, credir fod dolur rhydd yn adlewyrchu'r newidiadau yn y modd y mae tract y llwybrau traul yn amsugno mwynau, ac mae'n bosib fod hyn yn elfen bwysig i'r corff deneuo i ddim o ganlyniad i HIV.<ref>^ Guerrant RL, Hughes JM, Lima NL, Crane J (1990). "Diarrhea in developed and developing countries: magnitude, special settings, and etiologies". Rev. Infect. Dis. 12 (Suppl 1): S41–S50. PMID 2406855.</ref>
 
=== Cysylltiadau niwrolegol a seiciatrig ===
Gall heintiad HIV arwain at amrywiaeth o ganlyniadau niwroseiciatrigniwroseiciatreg, naill ai drwy heintiad o'r [[system nerfol]] gwan gan [[organeb]]au neu o ganlyniad uniongyrchol i'r salwch ei hun.
 
Mae [[tocsoplasmosis]] yn afiechyd a achosir gan [[parasit|barasit]] o'r enw [[Tocsoplasma gondii]]; gan amlaf, mae'n heintio'r ymennydd, gan achosi llid yr ymennydd tocsoplasmig, ond gall heintio ac achosi afiechydon yn y [[llygaid]] a'r [[ysgyfaint]] hefyd.<ref>Luft BJ, Chua A (2000). "Central Nervous System Toxoplasmosis in HIV Pathogenesis, Diagnosis, and Therapy". Curr. Infect. Dis. Rep. 2 (4): 358–362. PMID 11095878.</ref> Mae llid yr ymennydd cryptococol yn heintiad o'r [[breithell|freithell]] (y pilenbilen sy'n gorchuddio'r [[ymennydd]] a [[nerf yr asgwrn cefn]] gan y [[ffwng]] Cryptococos neoformans. Gall achosi tynhereddtymheredd uchel; pen tost, blinder, cyfog a chwydu. Gall cleifiocleifion ddatblygu trawiadau a phenbleth; heb ei drin, gall fod yn farwol.
 
Mae lewcoenseffalopathig amlffocal datblygol yn afiechyd difyelinol, lle mae'r pilenbilen myelin sy'n gorchuddio [[acson]]au nerfau'r celloedd yn cael ei ddinistrio'n raddol, gan effeithio ar drosglwyddiad cynhyrfiad nerfol. Caiff ei achosi gan y feirwsfirws JC sydd i'w ddarganfod mewn 70% o'r boblogaeth yn ei ffurf guddiedig, ond sydd yn achosi afiechyd yn unig pan fo system imiwnedd y corff wedi'i wanhau'n ddifrifol, fel ay welirgwelir mewn achosion o bobl ag AIDS. Mae'n datblygu'n gyflym, gan arwain at farwolaeth o fewn misoedd o ddeiagnosisddiagnosis gan amlaf.<ref>Sadler M, Nelson MR (1997). "Progressive multifocal leukoencephalopathy in HIV". Int. J. STD AIDS 8 (6): 351–357. PMID 9179644.</ref>
 
Mae cymhlyg dementia AIDS yn enseffalopathi metabolig a ddaw yn sgîlsgìl heintiad HIV, a chaiff ei yrru gan actifiant imiwnedd ymennydd sydd wedi'i heintio â macroffagau a microglia. Caiff y celloedd hyn eu heintio â HIV gan rhyddhauryddhau niwro-docsinau o darddiadau firolfiraol ac wrth y cynhaliwr. Gwelir namau niwrolegol penodol ar ffurf anawsterau gwybyddol, ymddygiadol a modurol sy'n digwydd ar ôl blynyddoedd o heintiad HIV a chânt eu cysylltu â lefel celloedd CD4+ T isel a llwyth firolfiraol plasma uchel.
 
Gwelir cyffredinolrwydd o 10-20% mewn gwledydd Gorllewinol <ref>Grant I, Sacktor H, McArthur J (2005). "HIV neurocognitive disorders". in H. E. Gendelman, I. Grant, I. Everall, S. A. Lipton, and S. Swindells. (ed.) (PDF). The Neurology of AIDS (2nd ed.). London, UK: Oxford University Press. td. 357–373. ISBN 0-19-852610-5. </ref> gyda 1-2% o heintiadau HIV yn yr [[India]].<ref>Satishchandra P, Nalini A, Gourie-Devi M, et al (2000). "Profile of neurologic disorders associated with HIV/AIDS from Bangalore, South India (1989–1996)". Indian J. Med. Res. 11: 14–23. PMID 10793489.</ref> O bosib, gellir priodoli'r gwahaniaeth hwn i'r îsis-fath o HIV yn India. Weithiau gwelir mania'n gysylltiedig ag AIDS mewn cleifio gydagydag afiechyd HIV datblygiedigdatblygedig; mae'n arddangos ei hun gyda mwy o namau gwybyddol a llai ewfforig na thro manicmanig a gysylltir ag [[anhwylder deubegwn]] go iawn. Yn aml, gwelir y cyflwr hwn pan ynwrth dechrauddechrau triniaeth aml-gyffur.
 
== Hanes ==
7,444

golygiad