Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Ffrisiaid"

Ychwanegwyd 1,617 beit ,  blwyddyn yn ôl
→‎Hanes: ehangu
B (cat)
Tagiau: 2017 source edit
(→‎Hanes: ehangu)
Tagiau: 2017 source edit
 
== Hanes ==
Roedd y Ffrisiaid cyntaf yn byw ar hyd yr arfordir isel ger [[Môr y Gogledd]] rhwng aber yr [[Afon Rhein]] yn yr Iseldiroedd a'rac [[Afon Ems]] yn yr Almaen, ac yn [[Ynysoedd Ffrisia]] ger arfordiroedd yr Almaen a [[Denmarc]]. Ceir y cofnod cynharaf ohonynt yn y ganrif gyntaf1g. Roeddent yn bobl forwrol, [[môr-ladron]] a masnachwyr, ac yn cadw [[gwartheg]]. AdeiladoddAdeiladant aneddiadau ar [[annedd bryn gwneud|dwmpathau gwneud]] ([[Hen Ffriseg]]: ''terp''; lluosog: ''terpen'') i warchod rhag llifogydd.<ref O'rname=Mackenzie/> 7gYn hyd[[Yr yYmerodraeth 10gRufeinig|yr oes Rufeinig]], chwaraeoddllwyddasant yi Ffrisiaidgadw rhandraw flaenllawo mewnddylanwadau'r masnachRhufeiniaid rhwnga [[yfabwysiadwyd Rheindir]]gan alwythau gwledyddGermanaidd Môreraill megis y Gogledd[[Ffranciaid]], y [[Bwrgwyniaid]], a'r [[Môr BaltigAlemaniaid]].<ref name=Mackenzie>Mackenzie,Roeddynt Johnyn M.debycach felly i''Peoples,r Nations[[Daniaid and(llwyth Cultures:Almaenig)|Daniaid]] Anpaganaidd A-Zfelly ofnag theyr Peoplesoeddynt ofi the World, Past and Present'lwythau'r (Weidenfeld & Nicolson, Llundain, 2005), tde. 333.</ref>
 
Gorchfygwyd [[Teyrnas Ffrisia]] gan y Ffranciaid yn 734 a chawsant eu troi'n [[Yr Eglwys Gatholig|Gatholigion]], un o'r llwythau Germanaidd olaf i droi at Gristnogaeth. Buont yn gwrthsefyll yr ymdrechion hyn, a llofruddiwyd y cennad [[Sant Boniffas, Apostl yr Almaenwyr|Boniffas]] ger Dokkum yn 754. Wedi buddugoliaeth [[Siarlymaen]] dros [[Widukind]] yn 785, meddianwyd holl diriogaeth y Ffrisiaid gan [[Teyrnas y Ffranciaid|Deyrnas y Ffranciaid]]. Cytunodd y pendefigion i ildio i'r Ffranciaid ac i dderbyn defodau'r Eglwys, er i'r werin addoli'r hen dduwiau paganaidd am sawl canrif arall.
Gorchfygwyd y Ffrisiaid gan y [[Ffranciaid]] yn 734 a chafodd eu troi'n [[Catholigiaeth|Gatholigion]]. Roedd Ffrisia yn rhan o'r [[Ymerodraeth Lân Rufeinig]] yn [[yr Oesoedd Canol]] ond yn meddu ar rywfaint o ymreolaeth. Yn yr 16g ymunodd y Ffrisiaid Gorllewinol â'r [[Iseldirwyr]] yn [[y Gwrthryfel Iseldiraidd]] yn erbyn [[Habsbwrgiaid]] Sbaen, a daethant yn rhan o [[Gweriniaeth yr Iseldiroedd|Weriniaeth yr Iseldiroedd]] (neu Daleithiau Unedig yr Iseldiroedd). Daeth y Ffrisiaid Dwyreiniol a'r Ffrisiaid Gogleddol dan reolaeth [[Prwsia]] yn y 18g a'r 19g, ac heddiw maent yn rhan o'r Almaen. Cadwodd y Ffrisiaid eu hunaniaeth ar wahân hyd ddiwedd y 19g, ond heddiw maent wedi cymhathu'n gryf â'r Iseldirwyr a'r [[Almaenwyr]]. Yr iaith Ffriseg yw'r brif nodwedd sy'n parhau i nodi hunaniaeth y Ffrisiaid.<ref name=Mackenzie/>
 
O'r 7g hyd y 10g, chwaraeodd y Ffrisiaid ran flaenllaw mewn masnach rhwng [[y Rheindir]] a gwledydd Môr y Gogledd a'r [[Môr Baltig]].<ref name=Mackenzie>Mackenzie, John M. ''Peoples, Nations and Cultures: An A-Z of the Peoples of the World, Past and Present'' (Weidenfeld & Nicolson, Llundain, 2005), t. 333.</ref> Buont hefyd yn adnabyddus am fedrusrwydd ymladd a'u ffyrnigrwydd ar faes y gad, a chawsant eu recriwtio i fyddin y Ffranciaid i frwydro'n erbyn yr [[Afariaid]] a'r [[Slafiaid]] yng [[Canolbarth Ewrop|Nghanolbarth Ewrop]] a'r [[Lombardiaid]] yng ngogledd [[yr Eidal]]. Yn sgil marwolaeth Siarlymaen yn 814, dirywiodd yr amddiffynfeydd a'r gwarchodluoedd a sefydlwyd ganddo i amddiffyn arfordiroedd ac ynysoedd y gogledd, a bu'r Ffrisiaid yn brwydro ysbeilwyr [[Llychlynwyr|Llychlynnaidd]] yn y 9g. Rheolwyd tiroedd y Ffrisiaid gan frenhinoedd Denmarc o 840 i 885. Llofruddiwyd Godfrid, Dug Ffrisia yn 885, ac yn nechrau'r 10g daeth Ffrisia yn rhan o'r [[Ymerodraeth Lân Rufeinig]] ond yn meddu ar rywfaint o ymreolaeth.
 
GorchfygwydYn yr 11g dechreuodd y Ffrisiaid gan ycodi [[Ffranciaidmorglawdd|morgloddiau]] yni 734amddiffyn aeu chafoddhiseldiroedd eurhag troi'ny [[Catholigiaeth|Gatholigion]]môr. RoeddBrwydrodd Ffrisiay Ffrisiaid yn rhanerbyn o'ryr [[Ymerodraeth Lân RufeinigHoland]]wyr yn [[yry Oesoedd12g Canol]]a'r ond13g yncyn meddu ar rywfaint ouno'r ymreolaethtiriogaethau. Yn yr 16g ymunodd y Ffrisiaid Gorllewinol â'r [[Iseldirwyr]] yn [[y Gwrthryfel Iseldiraidd]] yn erbyn [[Habsbwrgiaid]] Sbaen, a daethant yn rhan o [[Gweriniaeth yr Iseldiroedd|Weriniaeth yr Iseldiroedd]] (neu Daleithiau Unedig yr Iseldiroedd). Daeth y Ffrisiaid Dwyreiniol a'r Ffrisiaid Gogleddol dan reolaeth [[Prwsia]] yn y 18g a'r 19g, ac heddiw maent yn rhan o'r Almaen. Cadwodd y Ffrisiaid eu hunaniaeth ar wahân hyd ddiwedd y 19g, ond heddiw maent wedi cymhathu'n gryf â'r Iseldirwyr a'r [[Almaenwyr]]. Yr iaith Ffriseg yw'r brif nodwedd sy'n parhau i nodi hunaniaeth y Ffrisiaid.<ref name=Mackenzie/>
 
== Cyfeiriadau ==
65,818

golygiad