Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Cymraeg Canol"

Ychwanegwyd 72 beit ,  10 o flynyddoedd yn ôl
manion
B (robot yn newid: pt:Galês médio)
(manion)
{{Cymraeg}}
Mae '''Cymraeg Canol''' yn enw ar gyfnod yn hanes yr [[Cymraeg|iaith Gymraeg]] a estynnodd o'r [[12fed ganrif|12fed]] i'r [[14eg ganrif]]. Mae llawer o [[Llawysgrifau Cymreig|lawysgrifau]] ar gael o'r cyfnod hwn, gan gynnwys [[Llyfr Coch Hergest]], [[Llyfr Gwyn Rhydderch]], [[Llyfr Du Caerfyrddin]], a thestunau [[Cyfraith Hywel Dda|Gyfraith]] [[Hywel Dda]].
 
Nid llên tradoddiadoldraddodiadol yn unig a ysgrifennid yng nghyfnod Cymraeg Canol —- mae yn y llawysgrifau lawer o gyfieithiadau o ieithoedd eraill fel y [[Ffrangeg]] a'r [[Lladin]].
 
Gellir gwahaniaethu rhwng Cymraeg CanolGanol CynnarGynnar a Chymraeg CanolGanol DiweddarDdiweddar. Mae'r testunau hynaf, e. e., rhai y [[Cynfeirdd]], yn perthyn i gyfnod [[Hen Gymraeg]], ond wedi cael nodweddion yr iaith ddiweddaraf yn ystod eu trosglwyddo, ac felly mae rhaid gwahaniaethu rhwng y ddwy elfen.
 
Mewn Cymraeg Canol yr ysgrifenwydysgrifennwyd ''[[Pedair Cainc y Mabinogi]]'' a chwedlau eraill sy'n ymwneud â'r [[Brenin Arthur]] a'i gylch, sef ''[[Y Tair Rhamant]]'' a ''[[Culhwch ac Olwen|Culhwch ac Olwen]]'', ynghyd â chwedlau brodorol fel ''[[Breuddwyd Macsen]]'' a ''[[Cyfranc Lludd a Llefelys]]''.
 
== Orgraff ==
DoeddNid dimoedd orgraff safonol yng nghyfnod Cymraeg Canol fel yn yr iaith gyfoes. Dyma rai nodweddion amgen orgafforgraff Cymraeg Canol nad ydynt yn bresennol yn yr iaith heddiw:
 
* Defnyddir '''k''' a '''c''' ill dau am y sonsôn [/''k]''/ (dim ond '''c''' sydd ynmewn GymraegCymraeg Cyfoes).
Doedd dim orgraff safonol yng nghyfnod Cymraeg Canol fel yn yr iaith gyfoes. Dyma rai nodweddion amgen orgaff Cymraeg Canol nad ydynt yn bresennol yn yr iaith heddiw:
* Ni nodir y [[treiglad meddal]] a newidiadau cytseiniadcytseiniaid rhwng llafariaid sydd wedi darfod yn y [[Brythoneg|Frythoneg]] (gw.gweler [[Trawsnewidiad y Frythoneg i'r Gymraeg|yr erthygl yma]])
 
* DoesNid dimoes modd safonol i nodi'r [[treiglad trwynol]]: gellir gweld sillafiadau fel ''yg gwlad'', ''y ngwlad'' a.y.y.b.
* Defnyddir '''k''' a '''c''' ill dau am y son [k] (dim ond '''c''' sydd yn Gymraeg Cyfoes).
* Ni nodir y [[treiglad meddal]] a newidiadau cytseiniad rhwng llafariaid sydd wedi darfod yn y [[Brythoneg|Frythoneg]] (gw. [[Trawsnewidiad y Frythoneg i'r Gymraeg|yr erthygl yma]])
* Does dim modd safonol i nodi'r [[treiglad trwynol]]: gellir gweld sillafiadau fel ''yg gwlad'', ''y ngwlad'' a.y.y.b.
* Gall y llythyren '''u''' olygu '''f''' heddiw, yn arbennig rhwng llafariaid, felly ''ystauell'', ''niuer''. Defnyddiwyd y llythyren '''f''' am y '''ff''' heddiw.
 
== Gramadeg ==
 
=== Seineg a seinyddiaeth ===
Gellir derbyn bod seiniau Cymraeg Canol yn debyg i seiniau Cymraeg Modern. Yr unig eithriad ydy'r sain a ysgrifennir fel '''u''': [ü] sain fel ay geirceir yn yr [[Almaeneg]] neu'r [[Ffrangeg]] oedd hynny, nid sain [ɨ], [i] y tafodieithoedd cyfoes.
 
Mewn rhai testunau Cymraeg Canol, gwelir nodweddion tafodieithol sy'n debyg i'r rheini a geir heddiw: e. e., gall y sain [j] gael ei gholligolli rhwng cytsain a llafariad, fel mewn llawer o dafodieithoedd y De. Gall [/''x]''/ ('''ch''') gael ei newid i [/''h]''/ hefyd.
Gellir derbyn bod seiniau Cymraeg Canol yn debyg i seiniau Cymraeg Modern. Yr unig eithriad ydy'r sain a ysgrifennir fel '''u''': [ü] sain fel a geir yn yr [[Almaeneg]] neu'r [[Ffrangeg]] oedd hynny, nid sain [ɨ], [i] y tafodieithoedd cyfoes.
 
Mewn rhai testunau Cymraeg Canol gwelir nodweddion tafodieithol sy'n debyg i'r rheini a geir heddiw: e. e. gall y sain [j] gael ei gholli rhwng cytsain a llafariad, fel mewn llawer o dafodieithoedd y De. Gall [x] ('''ch''') gael ei newid i [h] hefyd.
 
 
=== Morffoleg ===
Mae Cymraeg Canol yn nes i'r hen ieithoedd Celtaidd eraill, e. e., [[Hen Wyddeleg]], yn ei morffoleg. Er enghraifft, ceir y terfyniadau '''-wŷs, -ws, -es, -as''' , ar gyfer y trydydd person unigol amser gorffennol mewn Cymraeg Canol yn ogystal â'r ffurf –'''odd'''. Ceir hefyd ffurf 3 un gorffennol ''kigleu'' o'r ferf ''clywed'', sydd yn hynafol iawn ac yn cyfateb i'r Hen Wyddeleg -''cúala'' o'r ferf ''ro-cluinethar'', 'clywodd'.
 
Ceir ynmewn GymraegCymraeg Canol mwyragor o ffurfiau lluosog i'r ansoddeiriau nac yn yr iaith gyfoes, e. e. ''cochion''.
Mae Cymraeg Canol yn nes i'r hen ieithoedd Celtaidd eraill, e. e. [[Hen Wyddeleg]], yn ei morffoleg. Er enghraifft, ceir y terfyniadau '''-wŷs, -ws, -es, -as''' , ar gyfer y trydydd person unigol amser gorffennol mewn Cymraeg Canol yn ogystal â'r ffurf –'''odd'''. Ceir hefyd ffurf 3 un gorffennol ''kigleu'' o'r ferf ''clywed'', sydd yn hynafol iawn ac yn cyfateb i'r Hen Wyddeleg -''cúala'' o'r ferf ''ro-cluinethar'', 'clywodd'.
 
Roedd terfyniad lluosog enwol ''-awr'' yn gyffredin iawn ynmewn GymraegCymraeg Canol, ond cafodddisodlwyd ei ddisodlihyn gan y terfyniad ''-au''.
Ceir yn Gymraeg Canol mwy o ffurfiau lluosog i'r ansoddeiriau nac yn yr iaith gyfoes, e. e. ''cochion''.
 
=== Cystrawen ===
Roedd terfyniad lluosog enwol ''-awr'' yn gyffredin iawn yn Gymraeg Canol, ond cafodd ei ddisodli gan y terfyniad ''-au''.
Fel ynmewn y GymraegCymraeg gyfoes ysgrifenedig, yn Gymraeg Canol nid y drefn "berf-goddrych-gwrthrych" (''Gwelodd y brenin gastell'') a gafoddddefnyddiwyd yn unig mewn Cymraeg Canol, ond y drefn afreolaidd a'r drefn gymysg hefyd (''Y brenhinbrenin a welodd gastell''). Awgrymai'r drefn gymysg bwyslais ar y goddrych, a ddefnyddir yn aml mewn Cymraeg heddiw i bwysleisio rhywbeth. Y gwahângwahaniaeth rwhngrhwng y ddwy oedd hynny:y daeth yr elfen negyddol ''nyni/na'' o flaen y goddrych yn y drefn gymysg (felly, buasai ''NyNi urenhinbrenin a welodd gastell'' yn golygu 'Nid y brenin a welodd y castell') ond o flaen y ferf yn y drefn afreolaidd (felly, ''BrenhinBrenin nyni welodd gastell'' = ''Welodd y brenin ddim castell'').
 
=== Cystrawen ===
 
Fel yn y Gymraeg gyfoes ysgrifenedig, yn Gymraeg Canol nid y drefn "berf-goddrych-gwrthrych" (''Gwelodd y brenin gastell'') a gafodd yn unig, ond y drefn afreolaidd a'r drefn gymysg hefyd (''Y brenhin a welodd gastell''). Awgrymai'r drefn gymysg bwyslais ar y goddrych. Y gwahân rwhng y ddwy oedd hynny: daeth yr elfen negyddol ''ny'' o flaen y goddrych yn y drefn gymysg (felly, buasai ''Ny urenhin a welodd gastell'' yn golygu 'Nid y brenin a welodd y castell') ond o flaen y ferf yn y drefn afreolaidd (felly, ''Brenhin ny welodd gastell'' = ''Welodd y brenin ddim castell'').
 
== Llyfryddiaeth ==
===Gramadegau===
*D. Simon Evans ''Gramadeg Cymraeg Canol'' (yn [[Saesneg]]: ''A Grammar of Middle Welsh'')
 
===Astudiaethau a llyfrau eraill===
* Henry Lewis, ''Datblygiad yr Iaith Gymraeg'' (Caerdydd)
 
==Gweler hefyd==
*[[Cymraeg Cynnar]]: 550-800
*[[Hen Gymraeg]]: 800-1100
*[[Cymraeg Canol]]: 1100-1400
*[[Cymraeg ModernFodern CynnarGynnar]]: 1300-1600
*[[Cymraeg ModernFodern DiweddarDdiweddar]]: 1588-
 
 
[[Categori:Cymraeg]]
7,458

golygiad