Proffil egni gyda chatalydd (ensym) a heb gatalydd.

Mewn Cemeg a Bioleg, catalysis yw'r cyflymiad (cynnydd mewn cyfradd) o adwaith gemegol gan sylwedd a elwir yn gatalydd. Nid yw catalyddion yn cymryd rhan yn yr adwaith ei hun; hynny yw, ni chaent eu treulio yn ystod yr adwaith.[1] O ganlyniad i hyn, dim ond niferoedd bach o gatalydd sydd ei angen i gynyddu cyfradd adwaith. [2]

Yn gyffredinol, mae catalydd yn cynyddu cyfradd adwaith cemegol drwy gynnig llwybr amgen yn mynd o'r adweithyddion i'r cynhyrchion. Mae'r llwybr amgen hon yn meddu ar egni actifadu sy'n is o gymharu â'r llwybr heb-gatalydd.[3] Yn ystod mecanweithiau sy'n defnyddio catalydd, mae'r catalydd yn adweithio i ffurfio rhyngolyn dros dro, sydd wedyn yn cael ei adnewyddi yn ôl i'w ffurf cyn yr adwaith, sy'n sefydlu proses cylchol. Ceir tri phrif gategori o gatalydd, sef catalydd homogenaidd, heterogenaidd, a biolegol. Mae catalydd homogenaidd yn yr un cyflwr mater a'r adweithyddion, er enghraifft, system ble mae'r adweithyddion a'r catalydd mewn cyflwr hylif. Mae catalydd heterogenaidd yn bodoli mewn cyflwr mater gwahanol i'r adweithyddion, sy'n gan aml yn adweithyddion hylif neu nwy sydd wedi'u harsugno i arwyneb catalydd cyflwr solid. Y categori olaf yw catalyddion biolegol, sef Ensymau.


CyfeiriadauGolygu

  1. Nič, Miloslav; Jirát, Jiří; Košata, Bedřich et al., eds. (2009-06-12), "catalyst" (yn en), IUPAC Compendium of Chemical Terminology (IUPAC), doi:10.1351/goldbook.c00876, ISBN 978-0-9678550-9-7, http://goldbook.iupac.org/C00876.html, adalwyd 2020-06-22
  2. "7 things you may not know about catalysis | Argonne National Laboratory". www.anl.gov (yn Saesneg). Cyrchwyd 2020-06-22.
  3. Laidler, Keith J. (Keith James), 1916-2003. (2003). Physical chemistry. Meiser, John H., Sanctuary, Bryan C. (arg. 4th ed). Boston: Houghton Mifflin. ISBN 0-618-12341-5. OCLC 48123294.CS1 maint: multiple names: authors list (link) CS1 maint: extra text (link)
  Eginyn erthygl sydd uchod am gemeg. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.