Agor y brif ddewislen

Afon Pripyat

afon yn Belarws ac Iwcrain

Yr Afon Pripyat, neu hefyd yn Gymraeg, Pripiat (Wcreineg Прип'ять, Belarwseg Прыпяць neu Prypjaz, Rwsieg Припять neu Pripyat, Pwyleg Prypeć, Lithwaneg Pripetė, Almaeneg Pripetz) yw'r afon fwyaf sy'n llifo fewn i'r afon Dnieper. Mae'n llifo drwy Belarws ac Wcrain yn Nwyrain Ewrop.

Afon Pripyat
Pripyat near Mozyr.jpg
Math Afon Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Kyiv Oblast Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Belarws Belarws
Baner Wcráin Wcráin
Cyfesurynnau 51.158677°N 30.490837°E, 51.333291°N 23.790475°E, 51.1917°N 30.4819°E Edit this on Wikidata
Tarddiad Yr Wcráin Edit this on Wikidata
Aber Afon Dnieper Edit this on Wikidata
Llednentydd Afon Pina, Afon Yaselda, Afon Tsna, Afon Lan, Afon Sluch, Ptsich, Ipa, Afon Braginka, Afon Horyn, Afon Stokhid, Afon Styr, Afon Turija, Afon Ubort, Afon Uzh, Slovechna, Q16719537, Vyjivka, Stviga, Zhelon, Upper Bobryk, Lower Bobryk, Q30975149, Tur, Q18594263, Mytva, Salakucha, Svіnavod, Skolodina, Wić, Skrypіtsa, Little Turia, Naravlyanka, Veratsёnka, Vetlitsa, Zakovanka, Smierdź, Tremlya, Buklёvka, Nienač, Turaŭ-Algomelski-canal, Krushynnaya Edit this on Wikidata
Dalgylch 114,300 cilometr sgwâr Edit this on Wikidata
Hyd 775 cilometr Edit this on Wikidata
Arllwysiad 460 metr ciwbic yr eiliad Edit this on Wikidata
Cwrs y Pripyat drwy Belarws ac Iwcrain

Nodir hefyd, y geir tref o'r enw Pripyat yn Iwcrain. Dyma oedd y dref lle ffodd y trigolion yn dilyn tanchwa niwclear Chernobyl yn 1985.

Cynnwys

HanesGolygu

Mae'r afon 775 km o hyd yn tarddu o'r ogledd-orllewin eithafol Wcráin ger y ffin â Gwlad Pŵyl. O'r mynydd-dir hwn mae'n llifo i'r dwyrain am 200 km nes bydd yn croesi'r ffin â Belarws. Yno, mae'n llifo trwy'r diroedd isel Palessje a Chorsydd Pinsk, lle mae'n trawsnewid y tirlun wedi i'r eira doddi i dirlun o lynnoedd, corsydd ac ynysoedd goedwiog. Mae 50 cilomedr olaf y Pripyat llifo nôl fewn i Wcrain, yna ychydig o gilometrau islaw hen atomfa niwclear Chernobyl fewn i gronfa ddŵr dinas Kiev ac i mewn i'r Dnepr ac yn y pendraw i mewn i'r Môr Du.

Yn y 1930au, draeniwyd llawer o ardal y Paless gan ryddhau dŵr drwy'r Pripyat.

Y dref fwyaf ar yr Pripyat yw Pinsk ym Melarws, lle bydd camplas Dnieper-Bug yn cwrdd â'r afon Pina. Mae'r trefi Prypjats a Chernobyl sydd yn dalgylch y Pripyat wedi eu heffeithio ddrwg gan drychineb Chernobyl a tanchwa yr orsaf niwclear yn 1985.

Y Pripyat mewn DiwylliantGolygu

Credir mai ardal y Pripyat yw mamwlad yr ieithoedd Slafig gan rai fel Polish botanist Józef Rostafiński am fod geiriau cynnar o'r iaith proto-Slafic yn brin o eiriau sy'n cyfeirio ar dirwedd, planhigion a choed nad sydd yng nghorsydd Prityat.[1]

Mae'r afon yn chwarae rhan mewn caneuon o'r ardal, megis y gân Pripyat Polka gan Yad Kalashnikov Band.[2] a cheir cyfeiriad i'r afon a'i hardal yn y gân Klezmer Iddewig Chernobyl gan y band Brave Old World.[3]

EtymolegGolygu

Noda Max Vasmer yn ei ddyddiadur etymolegol mai'r enw hanesyddol ar yr afon fel y'i galwyd yn y Brif Gronicl, y ddogfen Dwyrain Slafonig gynharaf, yw Pripet (Припеть). Noda farn ieithyddwyr bod y gair yn golygu "isafon" (tributary) gan ei gymharu i wrieddiau tebyg yn y Lladin a Groeg. Mae hefyd yn ymwrthod â'r farn fod y gair yn dod o'r gwraidd -пять, yn hytrach na'r gwreiddiol, -петь.[4]

Gall y gair hefyd ddeillio o'r gair lleol pripech a ddefnyddir i ar gyfer afon gyda glan tywodlyd.[5]

DolenniGolygu

CyfeiriadauGolygu

  1. https://books.google.co.uk/books?id=rcFGhCVs0sYC&redir_esc=y
  2. https://www.youtube.com/watch?v=Lba1HOyEYUo
  3. https://www.youtube.com/watch?v=XGtvJpdp-Ac
  4. Max Vasmer, Etymological dictionary of the Russian language, article "Припять" in Russian translation
  5. Room, Adrian (1997). Placenames of the World. Jefferson, North Carolina: McFarland.