Agor y brif ddewislen

Bryn ym mynyddoedd y Preselau yn Sir Benfro yw Carn Ingli neu Mynydd Carningli. Saif ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro, i'r de o Trefdraeth. Ef yw'r pellaf i'r gogledd-orllewin o gopaon y Preselau.

Carn Ingli
Mynydd Carningli - geograph.org.uk - 27994.jpg
Math Mynydd Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Sir Benfro Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Uwch y môr 346 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 51.9984°N 4.8245°W Edit this on Wikidata
Manylion
Amlygrwydd 232 metr Edit this on Wikidata
Rhiant gopa Foel Cwmcerwyn Edit this on Wikidata
Cadwyn fynydd Mynydd Preseli Edit this on Wikidata

Olion cynhanesyddolGolygu

Mae Carn Ingli yn nodedig am y nifer fawr o olion o Oes yr Efydd a geir ar ei lethrau, gyda gweddillion tali a charnedd o'r cyfnod yma. Ceir hefyd fryngaer o Oes yr Haearn ar y copa, gydag olion tai (gweler isod). Ymddengys fod Carn Ingli o bwysigrwydd arbennig yn y cyfnodau hyn. Mae'r henebion hyn yn cynnwys sawl crug crwn o Oes yr Efydd.

BryngaerGolygu

 
Bryngaer Carn Ingli

Mae muriau o gerrig wedi cael eu codi rhwng y creigiau ym mhen y bryn i ffurfio bryngaer. Mae'r muriau hyn yn ymestyn ar ffurf gylchog ymhell i lawr y llethrau i gyfeiriad y de-orllewin hefyd hefyd, gan amgau o'u mewn nifer o derasau.

Tybir gan archaeolegwyr y byddai'r gaer hon yn lloches dda i gymuned o ffermwyr lleol a ddibynnai ar gadw gwartheg; ffordd nodweddiadol Geltaidd o fyw.[1]

Hanes diweddarachGolygu

Yn ddiweddarach, dywedir i Sant Brynach fyw mewn ogof ar Garn Ingli, ac i angylion ymweld ag ef yno. Er nad oes sicrwydd am y safle, efallai mai yma yr ymladdwyd Brwydr Mynydd Carn yn 1081.

CyfeiriadauGolygu

  1. Christopher Houlder, Wales: an archaeological guide (Faber and Faber, 1978).

Gweler hefydGolygu