Carn Ingli

bryn (346m) yn Sir Benfro

Bryn ym mynyddoedd y Preselau yn Sir Benfro yw Carn Ingli neu Mynydd Carningli. Saif ym Mharc Cenedlaethol Arfordir Penfro, i'r de o Trefdraeth. Ef yw'r pellaf i'r gogledd-orllewin o gopaon y Preselau.

Carn Ingli
Mynydd Carningli - geograph.org.uk - 27994.jpg
Mathcopa, bryn Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
SirSir Benfro Edit this on Wikidata
GwladBaner Cymru Cymru
Uwch y môr346 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau51.9984°N 4.8245°W Edit this on Wikidata
Manylion
Amlygrwydd232 metr Edit this on Wikidata
Rhiant gopaFoel Cwmcerwyn Edit this on Wikidata
Cadwyn fynyddMynydd Preseli Edit this on Wikidata
Statws treftadaethSafle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig Edit this on Wikidata
Manylion

Olion cynhanesyddolGolygu

Mae Carn Ingli yn nodedig am y nifer fawr o olion o Oes yr Efydd a geir ar ei lethrau, gyda gweddillion tali a charnedd o'r cyfnod yma. Ceir hefyd fryngaer o Oes yr Haearn ar y copa, gydag olion tai (gweler isod). Ymddengys fod Carn Ingli o bwysigrwydd arbennig yn y cyfnodau hyn. Mae'r henebion hyn yn cynnwys sawl crug crwn o Oes yr Efydd.

BryngaerGolygu

 
Bryngaer Carn Ingli

Mae muriau o gerrig wedi cael eu codi rhwng y creigiau ym mhen y bryn i ffurfio bryngaer. Mae'r muriau hyn yn ymestyn ar ffurf gylchog ymhell i lawr y llethrau i gyfeiriad y de-orllewin hefyd hefyd, gan amgau o'u mewn nifer o derasau.

Tybir gan archaeolegwyr y byddai'r gaer hon yn lloches dda i gymuned o ffermwyr lleol a ddibynnai ar gadw gwartheg; ffordd nodweddiadol Geltaidd o fyw.[1]

Hanes diweddarachGolygu

Yn ddiweddarach, dywedir i Sant Brynach fyw mewn ogof ar Garn Ingli, ac i angylion ymweld ag ef yno. Er nad oes sicrwydd am y safle, efallai mai yma yr ymladdwyd Brwydr Mynydd Carn yn 1081.

CyfeiriadauGolygu

  1. Christopher Houlder, Wales: an archaeological guide (Faber and Faber, 1978).

Gweler hefydGolygu