Agor y brif ddewislen

Castell Normanaidd yn ne Cymru yw'r Castell Newydd, a godwyd ar fryncyn uwchlaw Pen-y-bont ar Ogwr yn Ne Cymru. I'r Gogledd-orllewin, roedd arglwyddiaeth Gymreig Afan ac un o'r rhesymau dros godi'r castell oedd gwarchod y ffin a cheisio rheoli arglwyddi Afan. Adeilion sydd yno, bellach.

Castell Newydd, Pen-y-bont ar Ogwr
Newcastle Castle, Bridgend - Portal External South facing.JPG
Math Castell, cyn-adeilad, Castell Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1106 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Pen-y-bont ar Ogwr, Pen-y-bont ar Ogwr Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 51.508861°N 3.583252°W Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
AC/au Carwyn Jones (Llafur)
AS/au Madeleine Moon (Llafur)
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd II* Edit this on Wikidata

Cynrychiolir yr ardal hon yn y Cynulliad Cenedlaethol gan Carwyn Jones (Llafur) a'r Aelod Seneddol yw Madeleine Moon (Llafur).[1][2]

Adfeilion Castell Newydd

HanesGolygu

Codwyd y castell yn 1106 gan y barwn Normanaidd Robert Fitzhamon ar ran William de Londres a'r castell hwn yw'r fan mwyaf gorllewinol yn ei ymgais i oresgyn De Cymru. Mae'n un o dri chastell yn yr ardal yr adeg hon ynghyd a Chastel Coety a Chastell Ogwr. Yn 1189 trosglwyddwyd perchnogaeth y castell i Morgan ap Caradog ac yna yn c1208, i'w fab Lleison.[3] Ar farwolaeth Lleision (tua 1214) trosglwyddwyd y castell i feddiant Isabel, gwraig cyntaf Brenin Ioan o Loegr.[4] Yn 1217 aeth i ddwylo Gilbert Fitz Richard ac yn yr un flwyddyn fe'i trosgwyddwyd i Gilbert de Turberville.

Dros y canrifoedd, bu perchnogaeth y castell yn nwylo'r teuluoedd Berkerolle, Gamage ac yna fe'i prynnwyd gan Samuel Edwin o "Lanmihangel Place" ac yna'n rhan o Ystâd Dunraven.

Mae'r castell yng ngofal Cadw ac ar agor i'r cyhoedd.

CyfeiriadauGolygu

  1. Gwefan y Cynulliad; adalwyd 24 Chwefror 2014
  2. Gwefan parliament.uk; adalwyd 24 Chwefror 2014
  3. "Morgan ap Caradog ap Iestyn". llgc.org.uk. Cyrchwyd 27 Hydref 2012.
  4. Salter (2002), tud.88