E. Wyn James

Academydd o Gymro

Ysgolhaig sy’n arbenigo yn llenyddiaeth a diwylliant Cymraeg y cyfnod modern yw’r Athro E. Wyn James (ganed Medi 1950).

Bywyd cynnar ac addysgGolygu

Mae’n frodor o Droed-y-rhiw ger Merthyr Tudful. Aeth i Ysgol Ramadeg Mynwent y Crynwyr (1962-67) ac Ysgol Uwchradd Afon Taf (1967-69). Graddiodd yn y Gymraeg o Goleg Prifysgol Cymru, Aberystwyth, yn 1972. Bu wedyn yn fyfyriwr ymchwil yn Adran y Gymraeg yng Ngholeg Aberystwyth, ac yna’n Swyddog Ymchwil yn yr Adran Addysg yno, yn gweithio ar brosiect ar ddatblygiad ieithyddol a chysyniadol plant 3–7 oed yn ysgolion Cymru. Bu hefyd yn Is-Warden Neuadd Ceredigion pan oedd honno’n neuadd breswyl Gymraeg i fyfyrwyr gwrywaidd, ac yna’n Ddirprwy Warden cyntaf Neuadd Pantycelyn wedi i honno ddod yn neuadd breswyl Gymraeg yn 1974[1].

GyrfaGolygu

Yn 1977 symudodd i weithio i Fudiad Efengylaidd Cymru yn swyddfa’r Mudiad ym Mryntirion, Pen-y-bont ar Ogwr, lle y bu’n Gyfarwyddwr Gwasg Efengylaidd Cymru ac yn Llyfrgellydd Llyfrgell Efengylaidd Cymru nes iddo gael ei benodi’n Ddarlithydd mewn Llenyddiaeth Gymraeg Fodern yn Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd yn 1994. Arhosodd yno hyd ei ymddeoliad yn 2015. Enillodd ddoethuriaeth yn 1998 am ei olygiad o emynau Ann Griffiths. Dyfarnwyd cadair bersonol iddo gan y Brifysgol yn 2013. Bu hefyd rhwng 2002 a’i ymddeoliad yn gyd-Gyfarwyddwr Canolfan Uwchefrydiau Cymry America Prifysgol Caerdydd.

Bywyd personolGolygu

Mae'n byw yn yr Eglwys Newydd, Caerdydd, gyda'i wraig, y cyn-Archdderwydd a Chofiadur yr Orsedd, Christine James. Mae ganddynt dri o blant a phump o wyrion.

CydnabyddiaethGolygu

Etholwyd yr Athro James yn Gymrawd Cymdeithas Emynau Cymru yn 2011 ac yn Gymrawd Cymdeithas Ddysgedig Cymru yn 2013. Bu’n Gymrawd ar Ymweliad ym Mhrifysgol Caergrawnt (2004), yn Ysgolor Fulbright a Chymrawd ar Ymweliad ym Mhrifysgol Harvard (2012), ac yn Gymrawd Sefydliad Gilder Lehrman ar gyfer Astudio Hanes America, Efrog Newydd (2012-13).

Fe’i hurddwyd yn aelod o Orseddd y Beirdd (Gwisg Wen) yn 2008. Bu’n Gadeirydd Cymdeithas Bob Owen (2004-07) ac yn Gadeirydd Cymdeithas Alawon Gwerin Cymru (2006-09). Mae’n Gadeirydd Adran Ethnoleg ac Astudiaethau Gwerin Cymdeithas Cyn-Fyfyrwyr Prifysgol Cymru ac yn aelod o'r Comisiwn Baledi Rhyngwladol.

Cyhoeddiadau a diddordebau ymchwilGolygu

Mae’r Athro James wedi cyhoeddi'n helaeth ar wahanol agweddau ar lên a diwylliant Cymru yn y cyfnod modern. Mae ei waith ymchwil wedi canolbwyntio'n arbennig ar feysydd yn ymwneud â chrefydd, hunaniaeth, diwylliant gwerin a hanes y llyfr, gyda sylw arbennig i'r emyn, y faled a chanu gwerin. Y mae hefyd wedi cyhoeddi'n helaeth ar ddiwylliant Cymraeg de-ddwyrain Cymru ac ym maes astudiaethau merched. Yng nghyd-destun astudiaethau Cymry America y mae wedi ymchwilio’n arbennig i’r mudiad i ddiddymu caethwasiaeth ac i hanes y Cymry yn y Wladfa ym Mhatagonia.

Dolenni allanolGolygu

Llyfryddiaeth o’i gyhoeddiadau oddi ar 2000

Ceir fersiynau electronig o nifer o'i erthyglau ym maes y faled a chanu gwerin yn yr adran 'Baledi Cymraeg' ar wefan Casgliadau Arbennig ac Archifau Llyfrgell Prifysgol Caerdydd:

https://www.cardiff.ac.uk/cy/special-collections/subject-guides/welsh-ballads

Ef yw golygydd y wefan arloesol 'Gwefan Ann Griffiths': http://anngriffiths.cardiff.ac.uk/

CyfeiriadauGolygu

  1. James, E. Wyn (25 Mehefin 2020). "Y Llyfrau yn Fy Mywyd". Golwg. t. 19.