Gwleidydd Cirgistanaidd yw Kurmanbek Saliyevich Bakiyev (Cirgiseg: Курманбек Сали уулу Бакиев (Kurmanbek Sali Uulu Bakiev), Rwseg: Курманбек Салиевич Бакиев; ganed 1 Awst 1949) a fu'n Arlywydd Cirgistan o 2005 i 2010.

Kurmanbek Bakiyev
President of Kyrgyzstan, Kurmanbek Bakiyev.jpg
Ganwyd 1 Awst 1949 Edit this on Wikidata
Masadan Edit this on Wikidata
Man preswyl Minsk Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Cirgistan Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Samara State Technical University Edit this on Wikidata
Galwedigaeth gwleidydd Edit this on Wikidata
Swydd President of Kyrgyzstan, Prime Minister of Kyrgyzstan, Prime Minister of Kyrgyzstan, Prime Minister of Kyrgyzstan Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddol Ak Jol Edit this on Wikidata
Plant Maxim Bakiyev Edit this on Wikidata
Gwobr/au Urdd y "Gymanwlad", Medal 10 Jahre Astana Edit this on Wikidata

Bywyd cynnar a phroffesiynol (1949–90)Golygu

Ganed ym mhentref Masadan (bellach Teyyit) yn Rhanbarth Jalal-Abad, yng Ngweriniaeth Sosialaidd Sofietaidd Cirgisia, un o weriniaethau'r Undeb Sofietaidd. Derbyniodd ei radd o Sefydliad Polytechnig Kuybyshev ym 1972, ac yno cyfarfu â'i wraig Rwsiaidd, Tatyana Vasilyevna Bakiyeva.[1][2] Cychwynnodd ar ei yrfa yn beiriannydd trydanol ym mhwerdy Maslennikov yn Kuybyshev cyn iddo ymuno â Byddin yr Undeb Sofietaidd. Dychwelodd i Jalal-Abad gyda'i theulu ym 1979 i weithio mewn gorsaf drydan leol nes 1990.[2]

Gyrfa wleidyddol gynnar (1990–2005)Golygu

Ym 1990 fe'i etholwyd yn brif ysgrifennydd i gyngor tref Kok-Yangak. Yn ddiweddarach fe wasanaethodd yn llywodraethwr ar ranbarthau Jalal-Abad (1992?) a Chuy (1997?).

Penodwyd Bakiyev yn Brif Weinidog Cirgistan gan yr Arlywydd Askar Akayev yn Rhagfyr 2000. Bu'n rhaid iddo ymddiswyddo ar 22 Mai 2002 yn sgil ymateb treisgar gan yr awdurdodau yn erbyn rali wleidyddol yn ardal Aksy yn Jalal-Abad ym Mawrth.[2] Yn ôl pob sôn, gofynnodd Bakiyev i ddychwelyd i'w hen swydd yn llywodraethwr Chuy, ond cafodd ei wrthod gan yr arlywydd.[1]

Etholwyd Bakiyev i siambr is y senedd genedlaethol yn Hydref 2002, ac ymunodd â charfan o ganolbleidwyr yn ymgyrchu dros ddiddordebau'r rhanbarthau. Ym Medi 2004 penodwyd Bakiyev yn arweinydd Mudiad Pobl Cirgistan.[1]

Arlywyddiaeth (2005–10)Golygu

Yn sgil protestiadau ar raddfa eang yn erbyn y llywodraeth ym Mawrth 2005, a elwir "y Chwyldro Tiwlip", ffoes yr Arlywydd Akayev a'r Prif Weinidog Nikolay Tanayev o'r wlad. Penodwyd Bakiyev yn arlywydd dros dro.

Yn sgil terfysgoedd a phrotestiadau yn Ebrill 2010, wnaeth Bakiyev ffoi'r wlad ac ymddiswyddo.

Alltudiaeth (2010–)Golygu

CyfeiriadauGolygu

  1. 1.0 1.1 1.2 (Saesneg) Kurmanbek Bakiyev. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 12 Medi 2020.
  2. 2.0 2.1 2.2 (Saesneg) "Profile: Kurmanbek Bakiyev", BBC (29 Ebrill 2010). Adalwyd ar 12 Medi 2020.