Seioniaeth grefyddol

Idioleg ffwndamentalaidd, gwleidyddol sy'n cyfuno Seioniaeth ac Iddewiaeth Uniongred yw Seioniaeth Grefyddol (neu Tziyonut Datit).

Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynolideoleg wleidyddol, enwad crefyddol Edit this on Wikidata
MathIddewiaeth Uniongred, cenedlaetholdeb crefyddol, Seioniaeth, Iddewon Edit this on Wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Cyfeirir at ei hymlynwyr hefyd fel Dati Leumi ( Cenedlaethwyr Crefyddol") ac yn Israel, maent yn cael eu hadnabod yn fwyaf cyffredin gan y ffurf luosog o ran gyntaf y term Datiim דתיים "Crefyddol"). Weithiau gelwir y gymuned yn כִּפָּה סְרוּגָה, seruga, sef yr enw ar y "cap corun wedi'i wau" sy'n cael ei wisgo gan y dynion.

Cyn sefydlu Cenedl Israel ym Mai 1948, roedd y rhan fwyaf o'r Seionyddion Crefyddol yn Iddewon ymylol, a oedd yn cefnogi ymdrechion Seionaidd i adeiladu gwladwriaeth Iddewig ym Mhalesteina.

Mae eu ideoleg yn troi o amgylch tair colofn: Gwlad Israel, Pobl Israel, a Torah Israel.[1]

Mae'r Hardal (חרדי לאומיLe'umi; llythr., "Haredi Cenedlaetholgar") yn is-gymuned, llymach, mwy ffwndamentalaidd, yn ei defod, ac yn bleidiol iawn i wleidyddiaeth cenedlaetholgar.[2]

Ym 1862, cyhoeddodd yr Almaenwr Uniongred Rabbi Zvi Hirsch Kalischer ei draethawd Derishat Zion, gan ddadlau mai dim ond trwy hunangymorth y gall iachawdwriaeth yr Iddewon, a addawyd gan y Proffwydi, ddigwydd.[3]

Y prif ideolegydd o Seioniaeth Grefyddol fodern oedd y Rabi Abraham Isaac Kook, a gyfiawnhaodd Seioniaeth yn ôl y gyfraith Iddewig, ac a anogodd Iddewon crefyddol ifanc i gefnogi ymdrechion i setlo'r wlad, a'r Seionyddion Llafur seciwlar i roi mwy o ystyriaeth i Iddewiaeth. Gwelodd Kook Seioniaeth fel rhan o gynllun dwyfol a fyddai'n arwain at ailsefydlu'r Iddewon yn eu mamwlad (Palesteina). Byddai hyn yn dod ag iachawdwriaeth ("Geula") i Iddewon, ac yna i'r byd i gyd. Ar ôl i gytgord byd-eang gael ei gyflawni trwy ad-drefnu'r famwlad Iddewig, bydd y Meseia yn dod. Er nad yw hyn wedi digwydd eto, pwysleisiodd Kook y byddai'n cymryd amser.

Datblygodd Rabbi Kook gyfreithlondeb crefyddol i Seioniaeth:

“Nid mudiad gwleidyddol gan Iddewon seciwlar yn unig oedd Seioniaeth. Yr oedd mewn gwirionedd yn arf gan Dduw i hyrwyddo Ei gynllun dwyfol, ac i gychwyn dychweliad yr Iddewon i’w mamwlad – y wlad a addawodd i Abraham, Isaac, a Jacob. Mae Duw eisiau i blant Israel ddychwelyd i’w cartref er mwyn sefydlu gwladwriaeth sofran Iddewig lle gallai Iddewon fyw yn unol â chyfreithiau’r Torah a Halakha... Felly, mae setlo yng Ngwlad Israel yn rhwymedigaeth ar yr Iddewon crefyddol, ac mae helpu Seioniaeth mewn gwirionedd yn dilyn ewyllys Duw.” [4]

Roedd llawer o Iddewon crefyddol hefyd yn anghymeradwyo'r Seionyddion crefyddol hyn oherwydd bod llawer yn Iddewon seciwlar neu'n anffyddwyr, a gredant mewn Marcsiaeth. Gwelai llawer o'r Seioniaid hyn y mudiad fel arf ar gyfer adeiladu cymdeithas sosialaidd ddatblygedig yng ngwlad Israel. Roedd y cibwts cynnar yn setliad cymunedol a oedd yn canolbwyntio ar nodau cenedlaethol, gwladgarol, heb eu llyffetheirio gan grefydd ac egwyddorion cyfraith Iddewig megis y kashrut. Roedd Seionyddion Sosialaidd yn un o ganlyniadau proses hir o foderneiddio o fewn cymunedau Iddewig Ewrop, a elwir yn Haskalah, neu Oleuedigaeth Iddewig.

GwleidyddiaethGolygu

Mae’r rhan fwyaf o'r Seionyddion Crefyddol yn cofleidio gwleidyddiaeth adain dde, yn enwedig y blaid gartref Iddewig adain dde grefyddol, y הַבַּיִת הַיְהוּדִי, HaBayit HaYehudi, ond hefyd yn cefnogi’r prif ffrwd Likud, sydd hefyd yn adain dde. Ceir rhai Seionyddion Crefyddol asgell chwith, megis y Rabi Michael Melchior, y cynrychiolwyd eu safbwyntiau gan blaid Meimad (a oedd yn cydredeg â phlaid Lafur Israel).

Mae llawer o ymsefydlwyr Israel yn y Lan Orllewinol yn Seionyddion Crefyddol, ynghyd â'r rhan fwyaf o'r gwladychwyr a ddiarddelwyd o Llain Gaza ym mis Awst a mis Medi 2005. 

Cyfeiriadau}Golygu

  1. Adriana Kemp, Israelis in Conflict: Hegemonies, Identities, and Challenges, Sussex Academic Press, 2004, pp.314–315.
  2. See for example: Adina Newberg (2013). Elu v’Elu: Towards Integration of Identity and Multiple Narratives in the Jewish Renewal Sector in Israel, International Journal of Jewish Education Research, 2013 (5-6), 231-278); Chaim Cohen (n.d.). Torah Sociology: Dati Torani and Dati Liberal - Is Dialogue Desirable?, Israel National News
  3. Zvi Hirsch Kalischer (Jewish Encyclopedia)
  4. Samson, David; Tzvi Fishman (1991). Torat Eretz Yisrael. Jerusalem: Torat Eretz Yisrael Publications.