Agor y brif ddewislen

Castell Ffwl-y-mwn

castell ger Ffwl-y-mwn, Bro Morgannwg

Castell a phlasty ym Mro Morgannwg yw Castell Ffwl-y-mwn (Saesneg: Fonmon Castle). Adnewyddwyd y castell canoloesol yn helaeth yn y cyfnod Sioraidd ac ychydig iawn sydd wedi newid ers hynny. Mae disgynyddion y teulu sydd wedi byw yn y castell ers y 17g dal i fyw yno. Mae'n adeilad rhestredig Gradd I.

Castell Ffwl-y-mwn
Castell Ffwl-y-mwn.jpg
Math Castell Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Bro Morgannwg, Y Rhws Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 51.4037°N 3.3708°W Edit this on Wikidata
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd I Edit this on Wikidata

Perchnogion y castell cyntaf oedd y teulu St John; mae'r cofnod cyntaf o'u perchnogaeth o'r faenor yn dyddio'n ôl i ddiwedd y 13g.[1] O ganlyniad i briodas Oliver St John (tua 1394–1437) â Margaret Beauchamp, mam-gu Harri VII, roedd cysylltiad rhwng y teulu hwn a brenhinlin y Tuduriaid.[2] Erbyn canol yr 17g roedd rhaid i'r teulu St John werthu eu hystadau ym Morgannwg, ac ym 1656 fe brynwyd maenor Ffwl-y-mwn gan y Cyrnol Philip Jones.[3] Ef oedd y milwr mwyaf blaenllaw ar ochr y Senedd yn ne Cymru yng nghyfnod y Werinlywodraeth. Ni ddewisodd fyw ar yr ystâd hwn nes iddo ymneilltuo o fywyd cyhoeddus ar ôl adferiad y frenhiniaeth ym 1660.[4]

Ychwanegwyd casgliad sylweddol o beintiadau i ddodrefn y tŷ gan ŵyr Philip Jones, Robert Jones II (1706–42).[5] Roedd y rhain yn cynnwys peintiad o'r teulu gan William Hogarth sydd bellach yn Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd.[6] Ym 1762 adnewyddwyd y tŷ yn gwfangwbl ar gyfer mab y dyn hwn, sef Robert Jones III (1738–93), gan gwmni pensaernïol Thomas Paty o Fryste. Ystyrir nenfwd y llyfrgell, a wnaed gan y plastrwr o Fryste Thomas Stocking,[5] yn "waith plastr rococo gorau Cymru".[7] Gwnaeth yr adeilad argraff fawr ar Iolo Morganwg.[8]

Ym 1917 daeth llinach gwrywaidd y teulu Jones i ben ac fe etifeddwyd yr ystâd gan deulu bonheddig Seisnig hynafol o'r enw Boothby. Daeth Castell Ffwl-y-mwl yn brif gartref y teulu ac maent dal i fyw yno hyd heddiw.[9]

CyfeiriadauGolygu

  1. Thomas 1999, t. 64
  2. Thomas 1999, tt. 67–68
  3. Thomas 1999, tt. 70–71
  4. Thomas 1999, tt. 71–72
  5. 5.0 5.1 Thomas 1999, t. 72
  6. Llun Sgwrs y Teulu Jones, Amgueddfa Cymru, http://www.amgueddfacymru.ac.uk/celf/arlein/?action=show_item&item=766, adalwyd 16 Ebrill 2016
  7. Jenkins 2008, t. 146
  8. Thomas 1999, t. 73
  9. Thomas 1999, t. 75

LlyfryddiaethGolygu

Dolenni allanolGolygu