Afon Life

afon yn Iwerddon

Mae Afon Life neu Afon Liffe (Gwyddeleg: An Life, Saesneg: River Liffey) yn afon yn Iwerddon, sy'n llifo trwy ganol dinas Dulyn. Ymhlith yr afonydd llai sy'n ei bwydo mae'r afonydd Dodder, Poddle a'r Camac. Darpara'r afon rhan helaeth o gyflenwad dŵr y ddinas a nifer o gyfleoedd am weithgareddau adloniadol.

Afon Life
River-liffey.jpg
Mathafon Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
GwladBaner Gweriniaeth Iwerddon Gweriniaeth Iwerddon
Cyfesurynnau53.15625°N 6.28806°W, 53.34358°N 6.19192°W Edit this on Wikidata
AberMôr Iwerddon Edit this on Wikidata
LlednentyddAfon Dodder, Afon Poddle, Afon Camac, Rye Edit this on Wikidata
Hyd125 cilometr Edit this on Wikidata
Arllwysiad13.8 ±0.001 metr ciwbic yr eiliad Edit this on Wikidata
Pont Life

Tarddiad yr afon yw Cors Ben Life rhwng y mynyddoedd Kippure a Tonduff ym Mynyddoedd Wicklow. Mae’n llifo trwy Wicklow, Kildare a Dulyn cyn ymuno a’r Môr Iwerddon ynghanol Bae Dulyn. Hyd yr afon yw 132 cilomedr.[1]

EtymolegGolygu

Mae "Daearyddaeth" Ptolemy (2il ganrif AD) yn disgrifio afon, efallai'r Liffe, a alwyd ganddo yn Οβοκα (Oboka). Yn y pendraw, arweiniodd hyn at (ail)enwi'r afon Avoca sydd yn llifo fewn i dref Arklow i'r de o Ddulyn.[2]


Galwyd y Liffe yn wreiddiol yn An Ruirthech, "rhedwr cyflym (neu cryf)".[3] (cymharer â'r gair Cymraeg "rhedeg". Mae'r gair Liphe (neu Life) yn y Wyddeleg yn cyfeirio at y tir gwastad yr oedd yr afon yn llifo drwyddi, gan ddod, maes o law, i gyfeirio at yr afon ei hun.[4] Gelwyd hi hefyd ar un adeg yn Anna Liffey,[5] o bosib yn Seisnigiad o'r Wyddeleg Abhainn na Life, ("afon Liffe").[6] Mae James Joyce yn ymgorffori'r afon fel "Anna Livia Plurabelle" yn ei nofel Finnegans Wake.


Yr afon gyda'r nosGolygu

CyfeiriadauGolygu

  1. ‘Rivers and their Catchment Basins’, Arolwg Ordnans Iwerddon, 1958
  2. "Ireland" (PDF). Romaneranames.uk. Roman Era Names. Cyrchwyd 1 January 2018.
  3. Archifwyd index yn y Peiriant Wayback.
  4. Byrne, F. J. 1973. Irish Kings and High-Kings. Dublin. p.150
  5. As indicated by the caption of an engraving published in 1831
  6. "Seanad Éireann – Vol 159, May, 1999 – Motion on National Archives – David Norris (senator and Trinity lecturer) referencing Georgian Society records". Oireachtas Debates (Hansard). 1999. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-09-23. Cyrchwyd 2019-10-25.


  Eginyn erthygl sydd uchod am Iwerddon. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.