Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Crwth"

Lleihawyd o 2 feit ,  9 o flynyddoedd yn ôl
manion
(refs Warrington)
(manion)
 
Cafwyd cystadleuaeth cannu'r crwth yn [[Eisteddfod Aberteifi 1176|Eisteddfod]] yr [[Rhys ap Gruffudd|Arglwydd Rhys]] yng [[Castell Aberteifi|Nghastell Aberteifi]] ym 1176, ble urddwyd deunaw crythor. Ceir cywydd gan [[Rhys Goch Eryri]], tua 1436, yn canu clodydd y dewiniaid, yr acrobatiaid a'r cerddorion (gan enwi'r crythwyr) a gai eu croesawu i gartrefi'r uchelwyr. Tua 1600, wrth i sgiliau'r [[saer]] wella, a'r crythau'n haws eu prynnu, gwelir fod gan lawer o'r werin grwth er mwyn adloniant mewn ffeiriau ayb. Yn y 18fed ganrif fe'i ystyriwyd yn un o offerynnau cenedlaethol Cymru (gyda'r delyn a'r pibgorn).<ref>[http://papuraunewyddcymru.llgc.org.uk/cy/page/view/3113689/ART30/crwth Tarian y Gweithiwr; 12 Tachwedd 1885; Llyfrgell Genedlaethol Cymru; adalwyd 19 Mai 2013.</ref>
[[Delwedd:1-ac-crwth Sain Ffagan.jpg|160px|bawd|chwith|Crwth Sain Ffagan; delwedd drwy ganiatâd.]]
[[Delwedd:2-nl-crwth.jpg|160px|bawd|bawd|chwith|Crwth y Llyfrgell Genedlaethol; delwedd drwy ganiatâd.]]
[[Delwedd:Crwth warrington.PNG|160px|bawd|chwith|Crwth Amgueddfa a Galeri Warrington; delwedd drwy ganiatâd.]]
 
==Tarddiad y gair==
Daw'r gair o'r hen Frythoneg am "fol crwm, beichiog" ("croto"): yr un yw tarddiad "croth" mae'n debyg.<ref>[http://www.indo-european.nl/cgi-bin/response.cgi?root=leiden&morpho=0&basename=\data\ie\celtic&first=581] Matasovic: Etymological lexicon of Proto-Celtic</ref> Mae'n debygol i gefn y crwth fod ar un adeg yn grwm fel bol merch feichiog a'r [[mandolin]]. Defnyddir y gair "crwth" yn Saesneg hefyd, fel benthyciad o'r Gymraeg, ac mae'n un o lond dwrn o eiriau yn yr iaith sydd heb lafariad. Daw'r cyfenwau "Crowder" a "Crowther" o'r gair crythor.
[[Delwedd:1-ac-crwth Sain Ffagan.jpg|160px|bawd|chwith|Crwth Sain Ffagan; delwedd drwy ganiatâd.]]
[[Delwedd:2-nl-crwth.jpg|160px|bawd|bawd|chwith|Crwth y Llyfrgell Genedlaethol; delwedd drwy ganiatâd.]]
[[Delwedd:Crwth warrington.PNG|160px|bawd|chwith|Crwth Amgueddfa a Galeri Warrington; delwedd drwy ganiatâd.]]
 
Er iddo ymledu i sawl gwlad yng ngogledd-orllewin [[Ewrop]] roedd y crwth yn offeryn nodweddiadol [[Celtiaid|Geltaidd]] a ddyfeiswyd, efallai, yn y teyrnasoedd [[Brython]]aidd cynnar. Roedd y crwth yn dal i gael ei chwarae mewn rhannau o Gymru hyd at y [[19eg ganrif]].
 
==Dolennau allanol==
* [http://www.youtube.com/watch?v=nBWpB5zlerI Cass Meurig yn trafod y crwth]] ar You Tube]
* [http://www.warringtonmuseum.co.uk] Gwefan ''Warrington Museum & Art Gallery''.]
* [http://www.youtube.com/watch?v=nBWpB5zlerI Y crwth yn cael ei ganu'n fyw!] ar You Tube]
 
[[Categori:Offerynnau tannau]]