Matanzas yw prifddinas y dalaith Matanzas yng Nghiwba. Mae'r ddinas yn adnabyddus am ei feirdd, ei ddiwylliant, a'i lên gwerin Affro-Ciwbaidd, mae wedi'i leoli ar lan ogleddol ynys Ciwba, ar Fae Matanzas (Sbaeneg: Bahia de Matanzas), 90km (56mi) i'r dwyrain o'r brifddinas La Habana a 32km (20mi) i'r gorllewin o'r dref wyliau Varadero.

Matanzas
San Carlos y San Severino de Matanzas
Dinas a bae Matanzas
Dinas a bae Matanzas
Llysenw: La Atenas de Cuba
Fenis Cuba
Y Dinas Pontydd
Sir Cuba
Setlwyd 1572
Syflaenwyd 1693[1]
Sefydlwyd 1695
Arwynebedd
 • Cyfanswm 317 km2 (122 mi sg)
Uchder 20 m (70 tr)
Poblogaeth (2012)
 • Cyfanswm 145,246
Demonym Matancero/a

Gelwir Matanzas yn Ddinas Pontydd, am y ddwy ar bymtheg o bontydd sy'n croesi'r tair afon sy'n croesi'r ddinas (Rio Yumuri, San Juan, a Canimar). Am y rheswm hwn cyfeiriwyd ato fel "Fenis Cuba." Fe'i galwyd hefyd yn "La Atenas de Cuba" ("Athen Cuba") oherwydd ei feirdd.

Mae Matanzas yn adnabyddus fel man geni'r traddodiadau cerddoriaeth a dawns danzón a rymba.

HanesGolygu

 
Sgwâr Libertad yn ninas Matanzas

Sefydlwyd Matanzas ym 1693 fel San Carlos y San Severino de Matanzas.[1] Roedd hyn yn dilyn archddyfarniad brenhinol ("real cédula") a gyhoeddwyd ar 25 Medi 25 1690, a oedd yn dyfarnu bod bae a phorthladd Matanzas yn cael eu setlo gan 30 teulu o'r Ynysoedd Dedwydd.[2]

Roedd Matanzas yn un o'r rhanbarthau a welodd ddatblygiad dwys o blanhigfeydd siwgr yn ystod oes y drefedigaeth. O ganlyniad, mewnforiwyd llawer o gaethweision o Affrica i gefnogi'r diwydiant siwgr, yn enwedig yn ystod hanner cyntaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Er enghraifft, ym 1792 roedd 1900 o gaethweision ym Matanzas, tua 30% o'i phoblogaeth. Yn 1817, roedd poblogaeth gaethweision Matanzas wedi tyfu i 10,773, sef bron i 50% o'r boblogaeth gyfan. Erbyn 1841, roedd 53,331 o gaethweision yn 62.7% o boblogaeth Matanzas.[3] Mae ffigurau cyfrifiad 1859 yn rhoi poblogaeth caethweision Matanzas ar 104,519. Roedd Matanzas yn safle sawl terfysg caethweision, gan gynnwys cynllwyn enwog yr Escalera (a ddarganfuwyd ddiwedd 1843). Oherwydd y nifer uchel o gaethweision ac, yn bwysig, Affro-Giwbaiaid rhydd ym Matanzas, mae cadw traddodiadau Affricanaidd yn arbennig o gryf yno. Ym 1898 Matanzas oedd lleoliad y weithred gyntaf yn y Rhyfel Sbaen-America. Cafodd y ddinas ei bomio gan longau Llynges America ar 25 Ebrill 1898, ychydig ar ôl dechrau'r rhyfel.

Tarddiad enwGolygu

Ystyr yr enw Matanzas yw "lladdfa" ac mae'n cyfeirio at laddfa yn y porthladd o'r un enw, lle ceisiodd 30 o filwyr Sbaen groesi un o'r afonydd i ymosod ar wersyll cynfrodorol ar y lan bellaf. Nid oedd gan y milwyr Sbaenaidd unrhyw gychod, felly fe wnaethant gael cymorth pysgotwyr brodorol. Fodd bynnag, unwaith iddynt gyrraedd canol yr afon, fflipiodd y pysgotwyr y cychod, ac oherwydd arfwisg fetel trwm y milwyr Sbaenaidd, boddodd y mwyafrif ohonynt.[4] Dim ond dwy ddynes a oroesodd, oherwydd cawsant eu cymryd gan y Cacique (arweinydd y brodorion). Dywedir i un ohonynt ddianc rhag "pŵer y Cacique" yn ddiweddarach a phriodi Pedro Sánchez Farfán yn ninas Trinidad.

DaearyddiaethGolygu

 
Theatr Sauto

Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar lan ogleddol ynys Ciwba, ar bob un o dair ochr Bae Matanzas. Mae'r bae yn torri'n ddwfn yn yr ynys, ac mae tair afon yn llifo yn y bae y tu mewn i derfynau'r ddinas (Rio Yumuri, San Juan, a Canimar). I'r de-ddwyrain, mae'r dirwedd yn codi i fryn o'r enw Pan de Matanzas, wedi'i rannu o arfordir yr Iwerydd gan Gwm Yumuri a chrib arfordirol.

Mae dinas Matanzas wedi'i rhannu'n dair cymdogaeth: Versalles, Matanzas, a Pueblo Nuevo. Rhennir y fwrdeistref i mewn i'r barrios o Bachicha, Bailén, Barracones, Bellamar, Camarioca, Cárcel, Ceiba Mocha, Colón, Corral Nuevo, Guanábana, Ojo de Agua, Refugio, San Luis, San Severino, Simpson y Monserrate, Versalles a Yumurí.[1]

AtyniadauGolygu

 
Y tu mewn i Eglwys Gadeiriol San Carlos yn Matanzas ym 1926.
  • Amgueddfa Fferyllol - sefydlwyd ym 1882
  • Museo Historico Provincial de Matanzas - Amgueddfa Hanes y Dalaith
  • Theatr Sauto - Teatro Sauto - Wedi'i hagor ym 1863, mae'r theatr yn cynnal dramâu, opera, bale, a chyngherddau symffonig. Mae'n Heneb Genedlaethol o Giwba.[5]
  • Catedral San Carlos De Borromeo
  • Mae ogofâu Bellamar yn agos, ac maent hefyd yn Heneb Genedlaethol o Giwba.
  • Hwylio ar Afon Canimar
  • Pontydd Matanzas
  • Casino Español - Nawr yn cael ei adfer (Mai 2008).
  • Ysgol Uwchradd Matanzas (Palm Coast)
  • Necropolis de San Carlos Borromeo
  • Quinta de Bellamar, tŷ treftadaeth ac eglwys

CyfeiriadauGolygu

  1. 1.0 1.1 1.2 Guije.com. "Matanzas" (yn Sbaeneg). Cyrchwyd 2007-10-07.
  2. "Matanzas". www.cubagenweb.org.
  3. Bergad, Laird W. Cuban Rural Society in the Nineteenth Century: The Social and Economic History of Monoculture in Matanzas. Princeton University Press, 1990.
  4. Matanzas legend (pdf)
  5. National Council for Cultural Heritage. "National Monuments in Cuba" (yn Sbaeneg). Archifwyd o y gwreiddiol ar 2007-12-11. Cyrchwyd 2007-10-09.