Castell y Gelli

castell yn y Gelli Gandryll, Powys

Castell a phlasty yn y Gelli Gandryll, Powys, yw Castell y Gelli. Mae rhannau Normanaidd, Jacobeaidd a Fictoraidd i'r adeilad presennol, sydd wedi'i ddadfeilio'n rhannol.

Castell y Gelli
Mathadfeilion castell, canolfan treftadaeth, castell Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1070 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
LleoliadY Gelli Gandryll Edit this on Wikidata
SirPowys
GwladBaner Cymru Cymru
Uwch y môr105.8 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau52.074°N 3.12597°W Edit this on Wikidata
Map
Arddull pensaernïolJacobean architecture Edit this on Wikidata
Statws treftadaethadeilad rhestredig Gradd I, heneb gofrestredig Edit this on Wikidata
Manylion
Dynodwr CadwBR076 Edit this on Wikidata

Mae'n debyg y dechreuwyd y castell tua'r 1070au.[1] Bu Gerallt Gymro yn pregethu'r Groesgad y tu allan i'r adeilad ym 1188.[1] Cipiwyd y castell gan y brenin John ym 1208 ac fe'i adennillwyd gan y brodyr Breos ym 1215.[2] Ym 1231 ymosododd Llywelyn Fawr ar y castell a'i losgi.[3]

Ym 1233 daeth y castell yn bencadlys Harri III ar gyfer ei gyrch yn erbyn Walter Clifford, arglwydd Cantref Selyf.[4] Ym 1265 arwyddwyd cytundeb yma gan Llywelyn II, Simon de Montfort a Harri III (a oedd erbyn hyn yn garcharor i Simon de Montfort) i ffurfio cynghrair.[5] Yn dilyn goresgyniad Cymru gan Edward I, mab Harri, daeth Castell y Gelli yn eiddo i'r teulu de Bohun, a'r rhain oedd y perchnogion am bron i ganrif.[6]

Yn y 1400 garsiynwyd y castell yn erbyn gwrthryfel Owain Glyn Dŵr; efallai fe'i ysbeiliwyd rywbryd ar ôl Brwydr Bryn Glas ym 1402.[7] Ychwanegwyd y plasty gan y teulu Gwynn. Llosgodd ochr orllewinol y tŷ mewn tân ym 1939, a'r ochr ddwyreiniol ym 1977.[8]

Llyfryddiaeth golygu

  • Clarke, Kate (2000). The Book of Hay. Little Logaston: Logaston Press

  • Remfry, Paul (1999). The Castles of Breconshire, Monuments in the Landscape. Logaston Press

  • Scourfield, Robert; Haslam, Richard (2013). Powys: Montgomeryshire, Radnorshire and Breconshire. The Buildings of Wales. Llundain a New Haven: Gwasg Prifysgol Yale.CS1 maint: ref=harv (link)

Cyfeiriadau golygu

Dolen allanol golygu