Ffredrig I, brenin Prwsia

Uchelwr Prwsiaidd o deulu'r Hohenzollern oedd Ffredrig I (Almaeneg: Friedrich I.; 11 Gorffennaf 165725 Chwefror 1713) a fu'n Frenin Prwsia o 1701 hyd at ei farwolaeth. Wedi iddo etifeddu teitlau Etholydd Brandenburg a Dug Prwsia oddi ar ei dad, Ffredrig Wiliam, yn 1688, llwyddodd i ehangu ei diriogaethau ac atgyfnerthu ei afael arnynt er mwyn gwrthod penarglwyddiaeth yr Ymerodraeth Lân Rufeinig a choroni ei hunan yn frenin cyntaf Prwsia.

Ffredrig I, brenin Prwsia
Antoine Pesne; Frederik I von Preußen.jpg
Ganwyd 11 Gorffennaf 1657 Edit this on Wikidata
Königsberg Edit this on Wikidata
Bu farw 25 Chwefror 1713 Edit this on Wikidata (55 oed)
Berlin Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Yr Almaen Edit this on Wikidata
Galwedigaeth gwleidydd Edit this on Wikidata
Swydd Prince-Elector, King of Saxony, and Grand Duke of Warsaw, brenin Edit this on Wikidata
Tad Frederick William Edit this on Wikidata
Mam Countess Louise Henriette of Nassau Edit this on Wikidata
Priod Elisabeth Henriette of Hesse-Kassel, Sophia Charlotte of Hanover, Sophia Louise of Mecklenburg-Schwerin Edit this on Wikidata
Plant Princess Luise Dorothea of Prussia, Frederick William I of Prussia, Friedrich August Prinz von Brandenburg, unnamed son von Hohenzollern Edit this on Wikidata
Perthnasau Sophia o Hanover, Siôr I, Margrave Frederick William of Brandenburg-Schwedt, Frederick Henry, Countess Louise Juliana of Nassau, Elizabeth Charlotte of the Palatinate, Frederick V, Elector Palatine, Sophia Charlotte of Hanover, Sophia Dorothea of Hanover, Charlotte Amalie of Hesse-Kassel, Frederick IV of Denmark, Margravine Hedwig Sophie of Brandenburg, Elisabeth Henriette of Hesse-Kassel Edit this on Wikidata
Llinach House of Hohenzollern Edit this on Wikidata
Gwobr/au Urdd yr Eryr Du, Urdd y Gardys, Urdd yr Eliffant Edit this on Wikidata
Llofnod
Friedrich I. (Preußen) signature.jpg

Ganed yn Königsberg, yn fab i Ffredrig Wiliam, Etholydd Brandenburg a Dug Prwsia, a elwir "yr Etholydd Mawr", a'i wraig Louise Henriette, Iarlles Nassau. Wedi marwolaeth ei dad yn 1688, aeth Ffredrig ati i weithredu'r polisi o ymddyrchafu Dugiaeth Prwsia, a hynny gyda chefnogaeth ei brif weinidog Eberhard von Danckelmann, a fu'n diwtor iddo pan oedd yn fachgen. Tyfodd ei fyddin a chynhaliodd lys brenhinol ysblennydd mewn ymgais i hyrwyddo'i rym. Ymgynghreiriodd ag Archddugiaeth Awstria, Teyrnas Lloegr, a Gweriniaeth yr Iseldiroedd yn erbyn Teyrnas Ffrainc yn niwedd yr 17g. Anfonodd Ffredrig luoedd Prwsiaidd i amddiffyn yr Iseldiroedd yn 1688 pan aeth Wiliam o Oren i dderbyn coron Loegr, a brwydrodd y Prwsiaid yn ffyddlon dros yr Ymerodraeth Lân Rufeinig yn Rhyfel y Gynghrair Fawr (1689–97).[1]

Ar 16 Tachwedd 1700, arwyddwyd Cytundeb y Goron gan Ffredrig a Leopold I, Ymerawdwr Glân Rhufeinig ac Archddug Awstria, yn rhoddi caniatâd i Ffredrig goroni ei hunan yn Frenin Prwsia, a ddigwyddodd yn Königsberg ar 18 Ionawr 1701. Yn ôl telerau'r cytundeb, danfonodd Ffredrig luoedd ychwanegol i frwydro dros achos y Habsbwrgiaid yn Rhyfel Olyniaeth Sbaen (1701–14). Er i'w deyrnas brofi'n gynghreiriad ffyddlon i Awstria, gwobrwywyd dim ond ychydig o diriogaethau iddi yng Nghytundeb Utrecht (1713). Bu farw Ffredrig ym Merlin yn 55 oed, a chafodd ei olynu yn Frenin Prwsia gan ei fab Ffredrig Wiliam.[1]

CyfeiriadauGolygu

  1. 1.0 1.1 (Saesneg) Frederick I. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 4 Mawrth 2020.