Agor y brif ddewislen

Joseph Harris (Gomer)

gweinidog y Bedyddwyr

Awdur ar destunau crefyddol, gweinidog, emynydd a golygydd dylanwadol o Gymro oedd Joseph Harris (177310 Awst 1825), neu Gomer. Cymerodd ei enw barddol oddi wrth y cymeriad Beiblaidd Gomer, fab Jaffeth, a ystyrid yn un o gyndeidiau'r Cymry diolch i ddylanwad gwaith Theophilus Evans. Fe'i cofir yn bennaf heddiw fel golygydd Seren Gomer, y newyddiadur Cymraeg cyntaf.

Joseph Harris
Portrait of Joseph Harris, 'Gomer' (4670840) (cropped).jpg
Ganwyd 1773 Edit this on Wikidata
Llanddewi Efelffre, Cas-blaidd Edit this on Wikidata
Bu farw 10 Awst 1825 Edit this on Wikidata
Unknown Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru
Galwedigaeth bardd, newyddiadurwr, argraffydd, llyfrwerthwr, cyhoeddwr, rhwymwr llyfrau Edit this on Wikidata
Adnabyddus am Seren Gomer Edit this on Wikidata
Plant John Harris Edit this on Wikidata

GyrfaGolygu

Ganed Joseph Harris yn fab i amaethwr tlawd ym mhlwyf Llantydewi (Casblaidd), Sir Benfro, yn 1773. Roedd ei dad yn gwrthod addysg iddo ac yn ceisio ei rwystro rhag dysgu darllen a sgwennu hyd yn oed. Yn 1801 symudodd i fyw yn Abertawe, yn fuan ar ôl dod yn weinidog gyda'r Bedyddwyr. Bu'n cadw siop lyfrau, argraffwasg ac ysgol yn y dref honno. Priododd a chafodd fab, "Ieuan Ddu", bardd addawol a fu farw yn 21 oed.

Fel diwinydd, amddiffynnodd athrawiaeth Trindodiaeth. Cyhoeddodd sawl pamffled a llyfryn ar y pwnc, yn Gymraeg a Saesneg. Cyhoeddodd hefyd gasgliad o emynau.

Yn 1814 daeth yn olygydd y newyddiadur newydd Seren Gomer, a chafodd felly ddylanwad mawr ar feddylfryd y Cymry.

Roedd Gomer yn weithiwr cadarn dros yr iaith Gymraeg, ac er bod ei waith ei hun, fel gwaith sawl llenor arall o'r 19g, yn tueddu i ddilyn cystrawennau'r Saesneg yn ormodol, gwnaeth lawer i ysbrydoli ei gyd-Gymry i ymgeledd a pharchu'r iaith mewn cyfnod a welai gynnydd aruthrol yn nylanwad y Saesneg a'i llenyddiaeth ar fywyd Cymru.

Bu farw o afiechyd - canlyniad y straen o weithio'n ormodol efallai a cholli ei unig fab mor ifanc - yn 1825.

LlyfryddiaethGolygu

Gwaith GomerGolygu

  • Bwyall Crist yng Nghoed Anghrist (1804)
  • Traethawd ar Briodol Dduwdod ein Harglwydd Iesu Grist (1816-17)
  • Casgliad o Hymnau (1821)
  • Cofiant Ieuan Ddu (?1824). Cofiant ei fab.

Llyfrau amdanoGolygu

  • D. Rhys Stephen, Cofiant Gomer (1839)
  • Glanmor Williams, 'Gomer, sylfaenydd ein llenyddiaeth gyfnodol', Y Cymmrodor (1982)

Gweler hefydGolygu