Pont Manhattan

Mae Pont Manhattan yn bont grog ar draws yr Afon Dwyrain yn Ninas Efrog Newydd, rhwng Manhattan a Brooklyn. Hyd y bont yw 6855 troedfedd. Mae’n un o bedair pont rhwng Manhattan a Long Island. Cynlluniwyd y bont gan Leon Moisseiff ac adeiladwyd gan Gwmni Pont Phoenix o Phoenixville, Pensylvania. Agorwyd y bont ar 31 Rhagfyr 1909.

Pont Manhattan
Manhattan Bridge 2007.jpg
Mathpont grog, pont aml-lefel, pont ffordd, pont reilffordd Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • Gorffennaf 1910 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
SirManhattan, Brooklyn Edit this on Wikidata
GwladBaner UDA UDA
Cyfesurynnau40.7072°N 73.9908°W Edit this on Wikidata
Hyd2,090 metr Edit this on Wikidata
Statws treftadaethlleoliad ar Gofrestr Llefydd Hanesyddol Cenedlaethol UDA Edit this on Wikidata
Manylion
Deunydddur Edit this on Wikidata
Pont Manhattan o Brooklyn

HanesGolygu

Cynllunio a pharatoadGolygu

Crewyd y cynllun cynharaf gan R. S. Buck.[1] Buasai’r bont yn bont grog, yn cynnwys cablenni dur carbon a phâr o dyrrau gyda wyth coes. Buasai’r bont 1470 troedfedd o hyd, gyda darnau eraill, 725 troedfedd yr un, yn arwain at y darn canolog.[2] Cyhoeddwyd cynllun ym 1903, yn sôn am dramffordd a threnau reilffyrdd uchel dros y bont[3] Bu farw 3 gweithiwr mewn caisson, yn trio paratoi sail ar gyfer y tŵr agosach at Brooklyn. ym 1903[4]. Rhoddwyd grant o $10,000,000 ym Mai 1904, ar sail y byddai gwaith ar y bont yn dechrau yn ystod 1904.[5] Cwynodd y Comisiwn Celf Dinesig am gynllun y bont ym Mehefin 1904, yn arafu’r proseso adeiladu.[6] Datgelwyd cynllun newydd gan Gomisiwnydd Pontydd Dinas Efor Newydd (Gustav Lindenthal) yn cydeithio gyda Henry Hornbostel.[7] Buasai’r tyrrau i gyd yn cynnwys 4 colofn, cryfhawyd ar letraws a chysylltwyd i’w sail gan golynnau hydredol.[8]. Ardurnasai’r tyrrau gyda manylion Ffrengig Modern, a buasai neuaddau ar gyfer cyfarfodydd tu mewn sail y bont. Gwrthodwyd cynllun Lindenthal hefyd[9] oherwydd dadl dros ddefnyddio ‘eyebars’ yn hytrach na chablenni.[10] Penderfynwyd defnyddio cablenni ym Medi.[11] Diswyddwyd Lindenthal a chomisiynwyd Leon Moisseiff i greu cynllun newydd. Cymerodd George Best le Lindenthal fel comisiwnydd pontydd. Cymerodd Carrère a Hastings le Hornbostel fel cynghorwyr penseiriol.

AdeiladuGolygu

 
Adeiladu'r bont, Mawrth 1909

Dechreuwyd gwaith gosod y cablenni rhwng y tyrrau ym Mehefin 1908. Roedd cost y bont wedi codi at $22 miliwn.[12] Erbyn diwedd y flwyddyn, roedd y cablenni i gyd yn eu lle.[13] Rhoddwyd cytundeb y gwaith dur at Gwaith Dur Phoenix, Phoenixville, Pennsylvania.[14][15]

gosodwyd y trawst cyntaf yn Chwefror 1909[16] Erbyn Ebrill, roedd y mwyafrif ohonynt yn eu lle.[17]

Awgrymodd Comisiwn Trafnidiaeth Gyflym Dinas Efrog Newydd adeiladu llinell o’u rheilffyrdd tanddaearol dros y bont ym 1905.[18], a chadarnhawyd eu cynllun ym 1907.[19]. Gofynnodd Comisiwn Gwasanaeth Gyhoeddus Dinas Efrog Newydd am ganiatád i ddechrau gwaith adeiladu ym Mawrth 1908.[20] a chafwyd caniatád ym Mai.[21]

Agor y bontGolygu

Roedd gorymdaith gan 100 o bobl dros y bont ar 5 Rhagfyr 1909.[22] Agorwyd y bont ar 31 Rhagfyr 1909 gan maer Efrog Newydd, George B. McClellan Jr.[23] Achoswyd difrod i’r bont gan dân ym Mawrth 1910.[24]

Mynediad a fforddGolygu

Crewyd cynllun rhwng 1910 a 1912 gan Carrère a Hastings i adeiladu mynediad i’r bont ar ochr Manhattan, yn rhan o gynllun “City Beautiful” a hefyd un llai ar ochr Brooklyn.[25] Cwblhawyd y gwaith ar ochr Manhattan ym 1915 ac ar ochr Brooklyn yn Nhachwedd 1916.

[26]

 
Golygfa o Heol Pike at y bont, 1936; llun gan Berenice Abbott

Ychwanegwyd ffordd ar lefel uwch y bont ym 1922. [27]

Gosodwyd llifoleuadau a ffensys ym 1951 yn ystod y Rhyfel Oer.[28]Symudwyd y peilonau ar ben Brooklyn y bont i Amgueddfa Brooklyn ym 1963 er mwyn llydaenu’r ffordd.

AiladeiladuGolygu

Gogwyddodd y bont oherwydd y nifer o trenau’n defnyddio un ochr y bont, ers adeiladu’r rheilffordd ym 1917.[29] Trwsiwyd y bont ym 1956.

Erbyn 1978 roedd angen trwsio Pont Manhattan a phontydd eraill a rhoddwyd arian gan Gynulliad yr Unol Daleithiau.[30] Dechreuodd gwaith ym 1982 a rhoddwyd grant o $50 miliwm ym 1985[31] a dechreuwyd gwaith yn yr un blwyddyn[32]. Rhoddwyd bae â nifer anhafal o drenau’n croesi’r bont, yn ogystal â diffyg gwaith cynnal a chadw yn ystod creisis cyllidol y 1970au.

Roedd gwaith trwsio ar y bont rhwng 1986 a 2001.[33]

21ain GanrifGolygu

Ail-agorwyd llybr ar ochr ddeheuol y bont ar gyfer Cerddwyr a Seiclwyr ym Mehefin 2001.[34]Agorwyd llwybr ar ochr ogleddol yn 2004.[35] Erbyn diwedd yr holl waith trwsio, y cost oedd $800 miliwn. Trwsiodd y ffordd ar y lefel is rhwng 2004 a 2008.[36]

CyfeiriadauGolygu

  1. Erthygl ‘Pont hyfryd yn ogystal â defnyddiol’:Cylchgrawn Penseiriau ac Adeiladwyr, Medi 1904
  2. Erthygl ‘Pont hyfryd yn ogystal â defnyddiol’:Cylchgrawn Penseiriau ac Adeiladwyr, Medi 1904
  3. ’Plans for Third Bridge’, New York Times, 4 Chwefror 1903
  4. New York Times, 22 Chwefror 1903
  5. Times Machine New York Times
  6. New York Times, 25 Mehefin
  7. Manhattan Bridge Plans – Lindenthal Design Promises Structure of Lasting Credit to City (llythyr), New York Times, 30 Mehefin 1904
  8. :Cylchgrawn Penseiriau ac Adeiladwyr, 1904
  9. Gwefan y New York Times, 14 Gorffennaf July 14, 1904
  10. Gwefan y New York Times, 14 Gorffennaf 1904
  11. Gwefan y New York Times , 16 Medi
  12. https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1908/06/16/104732729.pdf New York Times, 16 Mehefin 1908]
  13. New York Times, 11 Rhagfyr 1908|work
  14. ’Without fitting, filing, or chipping: an illustrated history of the Phoenix Bridge Company’ gan Thomas R Winpenny, cyhoeddwyr Gwasg Canal History and Technology, Easton, Pennsylvania:isbn=0-930973-15-1, tud 82–83
  15. [https://books.google.com/books?id=5yXSCgAAQBAJ&q=manhattan+bridge+phoenix&pg=PA10 ‘Inspection, evaluation and maintenance of suspension bridges: case studies’ gan Bojidar Yanve; cyhoeddwyr Gwasg CRC Boca Raton, Florida, isbn=978-1-4665-9689-4, tud 10
  16. [https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1909/02/25/101867607.pdf gwefan New York Times]
  17. Gwefan New York Times
  18. Gwefan New York Times
  19. Gwefan New York Times
  20. Gwefan New York Times
  21. Gwefan New York Times
  22. Gwefan y New York Times; ‘One Hundred Cross Manhattan Bridge – Brooklyn Inspection Party Walks Over the New Twenty-Million-Dollar Link – A Remarkable Structure – Official Opening Set for Three Weeks Hence – Interesting Facts About Its Building’ 5 Rhagfyr 1909
  23. Gwefan y New York Times, 1 Ionawr 1910:’Manhattan Bridge Opened to Traffic – Mayor McClellan's Last Act in Public Was to Lead a Procession on Wheels Across – Brooklyn Men Celebrate – New Structure Has the Largest Carrying Capacity of Any Crossing the River – The Span Is 1,470 Feet
  24. Gwefan y New York Times, 26 Mawrth 1910:’Fire Weakens New Manhattan Bridge – Steel Work and Cables, Warped and Twisted, May Have to Be Replaced – Damage $50,000
  25. Gwefan New York Times
  26. Gwefan New York Times
  27. Gwefan New York Times:’New Roadway Opened on Manhattan Bridge – Mayor and Other City Officials Attend Event—Only Passenger Cars Allowed’|dyddiad Mehefin 16, 1922
  28. War Barricades Set Up on Bridges – Floodlights Are Also Being Installed There to Thwart Possible Sabotage – Barbed Wire for Cables – Chief Attention Given Vital Manhattan-Brooklyn Spans, Close to Naval Ship Yard, gan William C. Eckenberg, New York Times, 11 Ebrill 1951
  29. New York Times: Bridge Troubles Are Linked To a Lack of Coordination, gan Calvin Sims,1 Mawrth 1 1991
  30. Gwefan y New York Times
  31. Gwefan y New York Times
  32. Gwefan y New York Times
  33. Gwefan Y New York Times
  34. Gwefan Y New York Times,26 Mehefin 2001:’Cyclists and Walkers Regain a Bridge’
  35. Gwefan gothamist.com
  36. Gwefan Skanska