Agor y brif ddewislen

Cynghrair y Cenhedloedd

sefydliad rhynglywodraethol, rhagflaenydd i'r Cenhedloedd Unedig

Corff cydwladol a grëwyd ym 1920 oedd Cynghrair y Cenhedloedd. Fe'i sefydlwyd yn sgil y Rhyfel Byd Cyntaf gyda'r bwriad o sefydlu heddwch yn y byd. Cyfarfu am y tro cyntaf ar 10 Ionawr 1920, yng Ngenefa yn y Swistir.[1]

Map o'r byd, gan ddangos aelodaeth y Gynghrair rhwng 1920–45. Glas tywyll: aelodau llawn; oren: aelodau rhanol (drwy fandad).

Ymgorfforwyd 'Cyfamod Cynghrair y Cenhedloedd' (ei dogfen sefydlu) yn y cytundebau heddwch a wnaed ar ôl y Rhyfel Mawr, ond gwrthodai'r Unol Daleithiau dderbyn Cytundeb Versailles ac o ganlyniad cafodd ei diarddel o'r Gynghrair. Roedd hyn yn llesteirio gwaith y sefydliad o'r cychwyn cyntaf bron. Serch hynny, llwyddai'r Gynghrair i wneud gwaith pwysig yn datrys anghydfod, yn trefnu cyngresau rhyngwladol ar sawl pwnc ac yn cyflawni gwaith dyngarol.[2]

Fodd bynnag, methodd y Gynghrair a delio â'r sefyllfa ryngwladol a ddatblygai yn y tridegau, megis rhyfel Siapan yn Tsieina, yr Eidal yn Ethiopia ac yn bennaf oll achos yr Almaen, a dynnodd allan o'r Gynghrair ym 1933.

Cymerodd y Cenhedloedd Unedig le'r Cynghrair ar ôl yr Ail Ryfel Byd.

AberystwythGolygu

Un o brif noddwyr a chefnogwyr y Gynghrair yng Nghymru oedd David Davies, Aelod Seneddol sir Drefaldwyn, ŵyr y diwydiannwr enwog o'r un enw ag ef. Roedd hefyd yn Llywydd Prifysgol Aberystwyth. Pan gynigiwyd, ym 1925, na ddylid cynnal y gynhadledd flynyddol (a oedd i fod yn Dresden), yn yr Almaen, cynigiodd David Davies Aberystwyth fel lleoliad iddi, a derbyniwyd hynny. Y flwyddyn wedyn, rhwng 29 Mehefin a 3 Gorffennaf 1926, cynhaliwyd Cynhadledd Flynyddol Cynghrair y Cenhedloedd yn Abersytwyth.[3].

Dyma rai o'r llefydd yr ymwelodd y Gynghrair â nhw:

  • 1919 Paris.
  • 1919 Llundain.
  • 1919 Brwsel.
  • 1920 Milan.
  • 1920 Genefa.
  • 1922 Prag.
  • 1923 Fienna.
  • 1924 Lyon.
  • 1925 Warsaw.
  • 1926 Aberystwyth.
  • 1927 Berlin.
  • 1928 Yr Hâg.
  • 1928 Prag.
  • 1929 Madrid.
  • 1934 Brwsel.
  • 1936 Genefa.

CyfeiriadauGolygu

  1. Christian, Tomuschat (1995). The United Nations at Age Fifty: A Legal Perspective. Martinus Nijhoff LOLPublishers. p. 77. ISBN 9789041101457.
  2. "Covenant of the League of Nations". The Avalon Project. Cyrchwyd 30 August 2011.
  3. The League of Nations Visit to Aberystwyth; adalwyd 17 Mehefin 2016.