Agor y brif ddewislen

Gweriniaeth yng ngorllewin Canolbarth Affrica yw Gweriniaeth Gabon neu Gabon (Ffrangeg: La République gabonaise). Mae'r boblogaeth yn isel iawn yn nhermau gwledydd Affrica. Y gwledydd cyfagos yw Gini Gyhydeddol, Camerŵn a Gweriniaeth y Congo. Mae'n wlad sy'n llawn o goedwigoedd trofaol sy'n gorwedd ar arfordir Gwlff Gini. Mae ganddi fauna a flora cyfoethog ac erys ei hamgylchedd heb ei difetha llawer. Roedd gynt yn drefedigaeth Ffrengig. Ers ei annibyniaeth ar Ffrainc yn 1960, mae hi dan reolaeth arlywyddion awtocratig, ond mae system bleidol a chyfansoddiad ganddi newydd ers y 1990au.

Gabon
Flag of Gabon.svg
Coat of arms of Gabon.svg
Arwyddair Undeb, Gwaith, Cyfiawnder Edit this on Wikidata
Math gwladwriaeth sofran Edit this on Wikidata
Enwyd ar ôl Caban Edit this on Wikidata
Prifddinas Libreville Edit this on Wikidata
Poblogaeth 1,671,711 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1960 Edit this on Wikidata
Anthem La Concorde Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Julien Nkoghe Békale Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+01:00, Amser Gorllewin Affrica Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Ffrangeg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Canol Affrica Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Arwynebedd 267,667 ±1 km² Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Camerŵn, Gweriniaeth y Congo, Gini Gyhydeddol Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 1°S 12°E Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff deddfwriaethol Senedd Gabon Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y wladwriaeth
President of Gabon Edit this on Wikidata
Pennaeth y wladwriaeth Ali Bongo Ondimba Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Prif Weinidog Gabon Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Julien Nkoghe Békale Edit this on Wikidata
Ariannol
Cyfanswm CMC (GDP) $14,623 million Edit this on Wikidata
CMC y pen $7,413 Edit this on Wikidata
Arian Ffranc Canol Affrica (CFA) Edit this on Wikidata
Wrth gefn 965,054,219 $ (UDA) Edit this on Wikidata
Canran y diwaith 20 ±1 % Edit this on Wikidata
Cyfartaledd plant 3.909 Edit this on Wikidata
Mynegai Datblygiad Dynol 0.702 Edit this on Wikidata

HanesGolygu

Ychydig sy'n hysbys am hanes cynnar y wlad. Gwelwyd tonnau olynol o ymsefydlu yn y wlad, hyd at y 19g, gan bobloedd Pygmi i ddechrau ac yna ar raddau mwy sylweddol gan y Bantu, sy'n ffurfio mwyafrif y boblogaeth erbyn heddiw. Yn ystod y mudo hyn daeth yr Ewropeiaid cyntaf, y Portiwgaliaid, i lannau Gabon yn y 15g. Daw'r enw 'Gabon' o'r enw Portiwgaleg Gabão "penrhyn", oherwydd siâp yr aber lle saif Libreville heddiw. Cipiodd Ffrainc y wlad oddi ar Portiwgal yn 1855. Cafodd y wlad ei hannibyniaeth 17 Awst, 1960.

GwleidyddiaethGolygu

Mae gan Gabon system arlywyddol. Arlywydd cyntaf Gweriniaeth Gabon oedd Léon Mba. Yr ail arlywydd, o 1967 hyd 2009, oedd Omar Bongo Ondimba.

TaleithiauGolygu

Iaith a diwylliantGolygu

 
Map o Gabon

Ffrangeg yw'r brif iaith a'r unig iaith swyddogol ond sieredir sawl iaith brodorol yn ogystal.

Gyda'i chymydog Camerŵn mae Gabon yn gartref i ddiwylliant y Ffangiaid, grŵp ethnig sy'n adnabyddus am ei dawnsiau a'i chelf dradoddiadol, yn arbennig ei masgiau trawiadol.