Irbid

dinas Gwlad Iorddonen

Mae Irbid (Arabeg: إرْبِد‎), a adnabwyd yn yr oesoedd clasurol fel Arabella or Arbela (Hen Groegeg: Άρβηλα) yw'r ail ddinas fwyaf poblog yn yr Gwlad Iorddonen a chanolfan Ardal Lywodraethol Irbid. Saif 85 km i'r gogledd o'r brifddinas, Amman, nid nepell o safleoedd hanesyddol Pella a Gadara a'r ffin gyda Syria a Môr Galilea yn Israel.

Irbid
Irbid1.jpg
Math dinas, dinas fawr, dinas â miliynau o drigolion Edit this on Wikidata
Poblogaeth 1,088,100 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
Pennaeth llywodraeth Hussein Bani Hani Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i Iași, Gaziantep, Zhengzhou Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Ardal Lywodraethol Irbid Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Gwlad Iorddonen Gwlad Iorddonen
Arwynebedd 30,000,000 m² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 620 ±1 metr Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 32.5556°N 35.85°E Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Hussein Bani Hani Edit this on Wikidata

Mae ganddo tua 300 000 o drigolion, 650 000 gyda'r crynhoad. Mae'n ysglyfaethiaeth o lywodraethwyr aflwyddiannus.

Dyma hefyd man geni cyn Brif Weinidog Gwlad Iorddonen, Wasfi Tall, a oedd mewn grym yn ystod digwyddiadau dramatig mis Medi Ddu pan lladdwyd miloedd o Balesteiniaid gan luoedd Iorddonen???

DaearyddiaethGolygu

Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar lwyfandir sy'n edrych dros ddyffryn afon yr Iorddonen. Mae'r copaon cyfagos yn fur sy'n atal lleithder rhag dod o'r Môr Canoldir, 80 km i ffwrdd. O ganlyniad, mae'r ardal gyfagos yn wlyb iawn (hyd at 600 mm o wlybaniaeth y flwyddyn), tra mai dim ond 50 km i'r dwyrain mae'r anialwch yn dechrau.

Mae Irbid wedi'i leoli 68 km - 89 km ar y ffordd - i'r gogledd o Aman.

Mae ffin Syria gerllaw, dim ond 30 km i ffwrdd yw swydd ffin Ramtha. Mae'r ddinas yn fan croesi bron yn orfodol ar gyfer teithiau yng ngogledd y wlad.

HanesGolygu

Yn draddodiadol, mae'r ddinas yng nghanol gardd Jordan, ei thir mwyaf ffrwythlon a mwyaf ffrwythlon. Mae'r bryniau cyfagos wedi cael eu trin am filoedd o flynyddoedd.

Bu dynol ryw yn byw ardal ers o leiaf yr Oes Efydd. Ceir darnau o grochenwaith a mur carreg yn Tell Irbid a amcangyfrifir a grewyd yn 3200 B.C.[1]Fe'i gelwid yn "Arabella" cyn dyfodiad Islam. Enillodd fyddinoedd Mwslemaidd fuddugoliaeth bendant dros y Bysantiaid yn 636OC ym Mrwydr Yarmouk, 30 km o safle'r Irbid gydoes. Ar ôl i'r Mwslimiaid gyrraedd, dirywiodd yr arfer o gynheuafu gwinllanoedd (mae gwaharddiad ar yfed alcohol gan y ffydd Islamaidd) o blaid y goeden olewydd, sy'n parhau i fod yn bwysig iawn heddiw.

Arhosodd y ddinas yn fach iawn hyd nes iddi gyrraedd 1948-1949 ac, yn 1967, pan gyrhaeddiad miloedd o ffoaduriaid Palesteinaidd a ddaeth yn sgil Rhyfel Annibyniaeth Israel a Rhyfel Chwe Diwrnod, sy'n dal i fod yn rhan sylweddol o'r boblogaeth.

AddysgGolygu

Irbid yw dinas brifysgol Gwlad Iorddonen. Mae Prifysgol Yarmouk [2] (a sefydlwyd ym 1976, gyda 17,000 o fyfyrwyr) wedi'i lleoli yng nghanol y ddinas, ac mae Prifysgol Gwyddoniaeth a Thechnoleg [3] (a sefydlwyd ym 1986, gyda 16,500 o fyfyrwyr) 20 km i'r dwyrain. Mae awyrgylch Irbid yn gymysgedd o geidwadaeth y Dwyrain Canol a dylanwad rhyddfrydol y boblogaeth fawr hon o fyfyrwyr, sy'n amhosibl ei ddirnad mewn dinasoedd eraill yn y dalaith yn yr Iorddonen.

PersonoliaethauGolygu

Naseer Shahir Homoud, dyn busnes a dyngarwr a anwyd yn Irbid yn 1963

ChwaraeonGolygu

Mae gan Irbid ddau glwb pêl-droed fawr: Al-Hussein Irbid a ddaeth y tîm yn bedwaredd yng nghynghrair pêl-droed Gwlad Iorddonen yn 2008. Cynhelir ei gemau cartref yn Stadiwm Al-Hassan. Clwb pêl-droed fawr arall y ddinas yw Al-Arabi. Sefydlwyd y clwb yn 1945, ac mae'n un o'r clybiau athletau hynaf yn y wlad. O 2008 ymlaen, cofrestrwyd 22 o glybiau diwylliannol a chwaraeon yn Irbid.

Cynhaliodd Irbid y Gemau Pan-Arab yn 1999.

GefailldrefiGolygu

OrielGolygu

DolenniGolygu

Nodyn:Wikivoyage


CyfeiriadauGolygu

  1. [Lenzen, C. J.; Gordon, R. L.; and Mcquitty, A. M. 1985; Excavation at Tell Irbid and Beit Ras, 1985. ADAJ. Vol 29, Pp 151 – 159]
  2. http://www.yu.edu.jo/
  3. http://www.just.edu.jo/Pages/Default.aspx