José de San Martín

Cadfridog Archentaidd oedd José Francisco de San Martín y Matorras (25 Chwefror 177817 Awst 1850)[1] a oedd yn brif arweinydd rhyfeloedd annibyniaeth yr Ariannin, Tsile, a Pheriw oddi ar Ymerodraeth Sbaen.

José de San Martín
José de San Martín (retrato, c.1828).jpg
Ganwyd José Francisco de San Martín y Matorras Edit this on Wikidata
25 Chwefror 1778 Edit this on Wikidata
Yapeyú Edit this on Wikidata
Bu farw 17 Awst 1850 Edit this on Wikidata (72 oed)
Boulogne-sur-Mer Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Yr Ariannin Edit this on Wikidata
Galwedigaeth person milwrol, gwleidydd Edit this on Wikidata
Swydd President of Peru, Governor of Mendoza, list of commanders-in-chief of the Chilean Army Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddol Patriot Edit this on Wikidata
Tad Juan D' San Martin y Gómez Edit this on Wikidata
Mam Gregoria Matorras, Rosa Guarú Edit this on Wikidata
Priod María de los Remedios de Escalada Edit this on Wikidata
Plant Mercedes Tomasa San Martín y Escalada Edit this on Wikidata
Gwobr/au Urdd yr Haul, Doethor Anrhydeddus Prifysgol Genedlaethol San Marcos Edit this on Wikidata
Llofnod
Firma José de San Martín.svg

Ganwyd yn Yapeyú, Rhaglawiaeth Río de la Plata, a leolir heddiw yn Nhalaith Corrientes, yr Ariannin. Symudodd gyda'i deulu i Sbaen yn 1783, ac ymunodd â'r fyddin yn 11 oed. Brwydrodd yn erbyn lluoedd Napoléon yn Rhyfel Iberia o 1808 i 1811.

Aeth i Buenos Aires yn 1812 ac ymunodd â Thaleithiau Unedig Río de la Plata yn y chwyldro yn erbyn Ymerodraeth Sbaen. Enillodd fuddugoliaeth yn erbyn y Sbaenwyr ym Mrwydr San Lorenzo (1813), ac arweiniodd Fyddin y Gogledd yn 1814. Cynlluniodd i drechu lluoedd Sbaen drwy sefydlu byddin i groesi'r Andes ac ymosod arnynt ar hyd arfordir y Cefnfor Tawel. Enillodd Tsile ei hannibyniaeth yn sgil brwydrau Chacabuco a Maipú (1818).

Arweiniodd San Martín lynges i ymosod ar luoedd Sbaen yn Rhaglawiaeth Periw. Yn sgil buddugoliaeth yn Lima yn 1821, penodwyd San Martín yn Amddiffynnydd Periw. Bu'n cwrdd â Simón Bolívar ar 22 Gorffennaf 1822 yn Guayaquil, Ecwador, a chymerodd Bolívar yr awennau yn chwyldro Periw. Ymddeol o'r fyddin a wnaeth San Martín, ac ymfudodd i Ffrainc yn 1824. Bu farw yn Boulogne-sur-Mer yn 72 oed.

San Martín yw un o arwyr cenedlaethol yr Ariannin a Pheriw, ac un o Libertadores De America. Enwir yr anrhydedd uchaf a wobrwyir gan lywodraeth yr Ariannin, Urdd y Cadfridog San Martín, ar ei ôl.

CyfeiriadauGolygu

  1. (Saesneg) José de San Martín. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 20 Ebrill 2019.