Buenos Aires

prifddinas a phrif borthladd yr Ariannin

Prifddinas a dinas fwyaf yr Ariannin yw Buenos Aires (enw llawn yn Sbaeneg: Ciudad Autónoma de Buenos Aires). Gyda'r ardal o'i chwmpas, Gran Buenos Aires, hi yw'r ail ddinas o ran maint yn Ne America. Awyr dda (neu gwyntoedd teg) yw ystyr yr enw. Yn y cyfrifiad diwethaf, roedd poblogaeth Buenos Aires oddeutu 3,063,728 (2017)[1] ac roedd poblogaeth Gran Buenos Aires yn 13,641,973 (2010)[2]. Mae'r ddinas wedi'i lleoli ar lan orllewinol y Río de la Plata, ar arfordir de-ddwyreiniol De America. Gellir cyfieithu "Buenos Aires" fel "gwyntoedd teg" neu "alawon da", ond y cyntaf oedd yr ystyr a fwriadwyd gan y sylfaenwyr yn yr 16g, trwy ddefnyddio'r enw gwreiddiol "Real de Nuestra Señora Santa María del Buen Ayre ", a enwyd ar ôl Madonna Bonaria yn Sardinia, yr Eidal.

Buenos Aires
Buenos Aires City Collage.png
Escudo de la Ciudad de Buenos Aires.svg
Mathprifddinas, dinas, dinas fwyaf, etholaeth, ardal ffederal, is-adran weinyddol gwlad lefel gyntaf, dinas ymreolaethol, dinas fawr, dinas â miliynau o drigolion, endid tiriogaethol gweinyddol Edit this on Wikidata
Enwyd ar ôlOur Lady of Bonaria Edit this on Wikidata
Poblogaeth3,063,728 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 11 Mehefin 1580 Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraethHoracio Rodríguez Larreta Edit this on Wikidata
Cylchfa amserUTC−03:00 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynolBuenos Aires Fwyaf Edit this on Wikidata
SirYr Ariannin Edit this on Wikidata
GwladBaner Yr Ariannin Yr Ariannin
Arwynebedd203.3 ±0.1 km² Edit this on Wikidata
Uwch y môr25 metr Edit this on Wikidata
GerllawRío de la Plata Edit this on Wikidata
Yn ffinio gydaTalaith Buenos Aires Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau34.5997°S 58.3819°W Edit this on Wikidata
Cod postC1000-14xx Edit this on Wikidata
AR-C Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff deddfwriaetholBuenos Aires City Legislature Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
Head of Government of the Autonomous City of Buenos Aires Edit this on Wikidata
Pennaeth y LlywodraethHoracio Rodríguez Larreta Edit this on Wikidata
Erthygl am ddinas Buenos Aires yw hon. Am y dalaith o'r un enw, gweler Talaith Buenos Aires.

Nid yw dinas Buenos Aires yn rhan o Dalaith Buenos Aires na phrifddinas y Dalaith; yn hytrach, mae'n ardal ymreolaethol. Ym 1880, ar ôl degawdau o ddadlau gwleidyddol, cafodd Buenos Aires ei ffederaloli a'i symud o Dalaith Buenos Aires. Ehangwyd terfynau'r dinasoedd i gynnwys trefi Belgrano a Flores; mae'r ddau bellach yn gymdogaethau'r ddinas. Rhoddodd gwelliant cyfansoddiadol 1994 ymreolaeth i'r ddinas, a dyna pam y cafodd ei henw ffurfiol "Dinas Ymreolaethol Buenos Aires" (Ciudad Autónoma de Buenos Aires.; Etholodd ei dinasyddion Bennaeth y Llywodraeth yn gyntaf ym 1996; cyn hynny, penodwyd y Maer yn uniongyrchol gan Arlywydd yr Ariannin.

Mae Buenos Aires Fwyaf (Gran Buenos Aires), sydd hefyd yn cynnwys sawl rhanbarth Talaith Buenos Aires, yn ffurfio'r bedwaredd ardal fetropolitan fwyaf poblog yn yr Americas.[3]

Barrios, neu 'ardaloedd' Buenos Aires, yn llythrennol: cymdogaethau

Roedd ansawdd bywyd Buenos Aires yn 91fed yn y byd yn 2018, ac yn yn un o'r goreuon yn America Ladin.[4][5] Yn 2012, hi oedd y ddinas yr ymwelwyd â hi fwyaf yn Ne America, a'r ddinas America Ladin mwyaf poblogaidd gan dwristiaid.[6]

Mae'n adnabyddus am ei bensaernïaeth eclectig Ewropeaidd[7] a'i fywyd diwylliannol, cyfoethog.[8] Cynhaliodd Buenos Aires y Gemau Pan Americanaidd 1af ym 1951 ac roedd yn safle dau leoliad yng Nghwpan y Byd FIFA 1978. Yn fwyaf diweddar, cynhaliodd Buenos Aires Gemau Olympaidd Ieuenctid yr Haf 2018 ac uwchgynhadledd G20 2018.[9]

Mae Buenos Aires yn ddinas amlddiwylliannol sy'n gartref i lawer o grwpiau ethnig a chrefyddol. Siaredir sawl iaith yn y ddinas yn ogystal â Sbaeneg, gan gyfrannu at ei diwylliant yn ogystal ag at y dafodiaith a siaredir yn y ddinas ac mewn rhai rhannau eraill o'r wlad. Mae hyn oherwydd i'r ddinas, a'r wlad yn y 19g, dderbyn miliynau o fewnfudwyr o bob cwr o'r byd, gan ei gwneud yn grochan amlddiwylliannol, lle mae sawl grŵp ethnig yn byw gyda'i gilydd. Felly, mae Buenos Aires yn cael ei ystyried yn un o ddinasoedd mwyaf amrywiol America.[10]

BrodorionGolygu

Yng nghyfrifiad 2010 [INDEC], datganodd 2.1% o'r boblogaeth neu 61,876 o bobl eu bod yn ddisgynyddion brodorol neu genhedlaeth gyntaf pobl frodorol Buenos Aires (heb gynnwys y 24 Partidos cyfagos sy'n ffurfio Buenos Aires Fwyaf). Ymhlith y 61,876 o bobl o darddiad brodorol, mae 15.9% yn bobl Quechua, 15.9% yn Guaraní, 15.5% yn Aymara ac 11% yn Mapuche. Yn y 24 Partidos cyfagos, datganodd 186,640 o bobl neu 1.9% o gyfanswm y boblogaeth eu bod yn Frodorion cynhenid. Ymhlith y 186,640 o bobl o darddiad brodorol, roedd 21.2% yn Guaraní, 19% yn Toba, 11.3% yn Mapuche, 10.5% yn Quechua a 7.6% yn Diaguita.[11]

DaearyddiaethGolygu

 
Glaw trwm a mellt yn Plaza San Martin. Mae stormydd fel hyn yn arferol yn ystod yr haf.

Saif Buenos Aires ar lan y Río de la Plata, 34º 36' i'r de a 58º 26' i'r gorllewin. Mae'r hinsawdd yn gymhedrol oherwydd dylanwad y môr; y mis oeraf yw Gorffennaf gyda thymheredd rhwng 3º a 8º, ond mae rhew ac eira yn anarferol. Yn yr haf gellir cyrraedd tymheredd o tua 28º. Ceir 1,146 mm. o law y flwyddyn ar gyfartaledd.

Mae dinas Buenos Aires yn rhanbarth pampa, heblaw am rai parthau fel Gwarchodfa Ecolegol Buenos Aires, "dinas chwaraeon" Clwb Boca Iau (pêl-droed), Maes Awyr Jorge Newbery, cymdogaeth Puerto Madero a'r prif borthladd ei hun; adeiladwyd y rhain i gyd ar dir wedi'i adfer ar hyd arfordiroedd y Rio de la Plata, afon lleta'r byd.[12][13][14]

Arferai nifer o nentydd a morlynnoedd groesi'r rhanbarth, llenwyd rhai ohonynt a tiwbiwyd araill. Ymhlith y nentydd pwysicaf mae'r Maldonado, Vega, Medrano, Cildañez a White. Ym 1908, gan fod llifogydd yn niweidio isadeiledd y ddinas, cafodd llawer o nentydd eu sianelu a'u trwsio; ar ben hynny, gan ddechrau ym 1919, roedd y mwyafrif o nentydd wedi'u hamgáu. Yn fwyaf nodedig, cafodd y Maldonado ei diwbio ym 1954; ar hyn o bryd mae'n rhedeg o dan Rhodfa Juan B. Justo.

HinsawddGolygu

O dan 'Ddosbarthiad Hinsawdd Köppen', mae gan Buenos Aires hinsawdd is-drofannol llaith (Cfa) gyda phedwar tymor penodol.[15][16] O ganlyniad i ddylanwadau Cefnfor yr Iwerydd mae'r hinsawdd yn dymherus gyda thymheredd eithafol yn brin.[17][18] Oherwydd bod y ddinas wedi'i lleoli mewn ardal lle mae gwyntoedd Pampero a Sudestada yn mynd heibio, mae'r tywydd yn amrywiol oherwydd y masau aer cyferbyniol hyn.

Mae'r hafau'n boeth ac yn llaith.[18] Y mis cynhesaf yw mis Ionawr, gyda chyfartaledd dyddiol o 24.9 ° C (76.8 ° F).[19] Mae cyfnodau poeth yn gyffredin yn ystod yr hafau.[20] Fodd bynnag, mae'r mwyafrif o donnau gwres yn para am gyfnodau byr o lai nag wythnos, ac yn cael eu dilyn gan y gwynt Pampero oer, sych sy'n dod â tharanau dwys ac yna tymeredd oerach. Y tymheredd uchaf a gofnodwyd erioed oedd 43.3 ° C (110 ° F) a hynny ar 29 Ionawr 1957.[21]

HanesGolygu

Sefydlwyd y ddinas yn 1536 gan Pedro de Mendoza, a'i hail-sefydlu yn 1580 gan Juan de Garay. Yn 1776 dewiswyd y ddinas yn brifddinas y Virreinato del Río de la Plata.

Adeiladau a chofadeiladauGolygu

  • Banco de la Nación Argentina
  • Diagonal Norte
  • Galerías Pacífico
  • Iglesia Santa Felicitas
  • Teatro Colón[22]

EnwogionGolygu

CyfeiriadauGolygu

  1. https://www.estadisticaciudad.gob.ar/eyc/?p=85558.
  2. https://web.archive.org/web/20120901061446/http://200.51.91.231/censo2010/.
  3. "Censo 2010. Resultados provisionales: cuadros y grá" (yn Sbaeneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 20 Rhagfyr 2010. Cyrchwyd 25 Chwefror 2011.
  4. "Vienna tops Mercer's 20th Quality of Living ranking". Mercer. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Ebrill 2018. Cyrchwyd 15 Ebrill 2018.
  5. "2018 Quality of Living City Rankings". Mercer. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Ebrill 2018. Cyrchwyd 15 Ebrill 2018.
  6. "México DF, Buenos Aires y San Pablo, los destinos turísticos favoritos". Infobae (yn Sbaeneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 Hydref 2014. Cyrchwyd 18 Ionawr 2015.
  7. "Introduction to architecture in Buenos Aires". Lonely Planet. 14 Mehefin 2011. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Ionawr 2015. Cyrchwyd 18 January 2015.
  8. "Buenos Aires History and Culture". Adventure Life. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Medi 2012. Cyrchwyd 28 Mai 2012.
  9. Niebieskikwiat, Natasha. "Argentina fue elegida sede del G-20 para 2018". clarin.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 Mehefin 2016. Cyrchwyd 29 Mehefin 2016.
  10. Buenos Aires Ciudad. "Turismo Religioso" (yn Sbaeneg). Archifwyd o'r gwreiddiol ar 5 Ionawr 2016. Cyrchwyd 25 Tachwedd 2015.
  11. "Censo Nacional de Población, Hogares y Viviendas 2010: Pueblos Originarios: Región Metropolitana: Serie D No 6" (PDF) (yn Sbaeneg). INDEC. Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 8 Rhagfyr 2015. Cyrchwyd 5 Rhagfyr 2015.
  12. "Cuenca del Plata". Borello.com.ar. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 Gorffennaf 2013. Cyrchwyd 13 Medi 2013.
  13. "Geografia de Argentina". Argentinaxplora.com. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 23 Mehefin 2012. Cyrchwyd 13 Medi 2013.
  14. "Sitio oficial de turismo de la Ciudad de Buenos Aires | LA CIUDAD DE TODOS LOS ARGENTINOS" (yn Sbaeneg). Bue.gov.ar. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 21 Chwefror 2009. Cyrchwyd 13 Medi 2013.
  15. "Clima" (yn Sbaeneg). Atlas Ambiental de Buenos Aires. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 Chwefror 2014. Cyrchwyd 24 Rhagfyr 2015.
  16. Peel, M. C.; Finlayson B. L.; McMahon, T. A. (2007). "Updated world map of the Köppen−Geiger climate classification". Hydrol. Earth Syst. Sci. 11 (5): 1633–1644. Bibcode 2007HESS...11.1633P. doi:10.5194/hess-11-1633-2007. ISSN 1027-5606. http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf. Adalwyd 22 Chwefror 2013.
  17. Pezza, Alexandre; Simmonds, Ian; Coelho, Caio (2010). "The unusual Buenos Aires snowfall of Gorffennaf 2007". Atmospheric Science Letters (John Wiley & Sons) 11 (4): 249–254. Bibcode 2010AtScL..11..249P. doi:10.1002/asl.283.
  18. 18.0 18.1 "Clima" (yn Sbaeneg). Official Tourism site of Buenos Aires. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 Ionawr 2016. Cyrchwyd 24 Rhagfyr 2015.
  19. "Caracteristicas Climaticas de la Ciudad de Buenos Aires" (yn Sbaeneg). Servicio Meteorológico Nacional. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 1 Ionawr 2018. Cyrchwyd 29 Mai 2017.
  20. "El Verano en la Ciudad de Buenos Aires" (PDF) (yn Sbaeneg). Servicio Meteorológico Nacional. Archifwyd (PDF) o'r gwreiddiol ar 1 Ionawr 2018. Cyrchwyd 3 Ionawr 2016.
  21. "112 años midiendo el tiempo de Buenos Aires" (yn Sbaeneg). Servicio Meteorológico Nacional. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 28 Gorffennaf 2018. Cyrchwyd 28 Gorffennaf 2018.
  22. "Things You cannot Miss in Buenos Aires". Miss Tourist.

Dolenni allanolGolygu

 
Buenos Aires


Taleithiau'r Ariannin  
Dinas Ffederal | Buenos Aires | Catamarca | Chaco | Chubut | Córdoba | Corrientes | Entre Ríos | Formosa | Jujuy | La Pampa | La Rioja | Mendoza | Misiones | Neuquén | Río Negro | Salta | San Juan | San Luis | Santa Cruz | Santa Fe | Santiago del Estero | Tierra del Fuego, Antarctica ac Ynysoedd De'r Iwerydd | Tucumán