Agor y brif ddewislen
Cog
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Aves
Urdd: Cuculiformes
Teulu: Cuculidae
Genws: Cuculus
Rhywogaeth: C. canorus
Enw deuenwol
Cuculus canorus
(Linnaeus, 1758)

Aderyn sy'n aelod o Urdd y Cuculiformes yw'r gog (lluosog: cogau) neu'r gwcw (lluosog: cwcwod) (Cuculus canorus). Enw'r teulu yw Cuculidae (teulu'r cogau).[1][2]

Mae'r gog yn nythu ar draws rhannau helaeth o Ewrop ac Asia, ac yn gaeafu yn Affrica. Un o nodweddion enwocaf yr aderyn yw ei fod yn dodwy ei wyau yn nyth rhywogaeth arall o aderyn, yn arbennig Llwyd y Gwrych, Corhedydd y Waun a Telor y Cyrs. Enw arall ar Gorhedydd y Waun yw "Gwas y Gog". Gall cyw'r gog daflu'r cywion eraill o'r nyth, i sicrhau ei fod ef yn cael yr holl fwyd.

Mae'n aderyn cymharol fawr, llwyd o ran lliw, a gall edrych yn debyg iawn i aderyn ysglyfaethus o gael cipolwg arno'n hedfan. Daw'r enw "cwcw" o alwad yr aderyn.

Er fod y gog yn parhau yn aderyn cymharol gyffredin yng Nghymru, mae ei niferoedd wedi gostwng dros yr ugain mlynedd diwethaf. Mae'n cyrraedd o Affrica tua chanol Ebrill fel rheol, ac mae clywed y gog yn cael ei ystyried yn arwydd o wanwyn. Caiff Clychau'r Gog eu henw oherwydd eu bod yn blodeuo yn yr un cyfnod.


LlênGolygu

  • Wrth glywed y gog yn canu Eira Mawr 17 Mai 1935, canodd y bardd Ioan Brothen[3] ar ol cyfnod o eira hwyr.
Hynod wrol aderyn - yn y storm
Cenaist ti heb ddychryn;
Methodd iâ ac eira gwyn
Niweidio dy ddau nodyn
  • Ffordd o ddweud....heb ddweud!
Llwydcoed Notes. BY MARCELLO. Jim declares that he heard the cuckoo late on Saturday night [18 Mawrth 1916]. On the previous Saturday night he had seen two milestones close together on Hirwain Road[4]

FfenolegGolygu

 
Graff yn dangos ‘dyddiadau cyntaf’ clywed y gog o 1788 i’r presennol o amrywiol gofnodion (Cymreig gan mwyaf)

Dyma graff yn dangos faint o ddyddiau ar ôl 1af Ebrill y clywyd y gog gyntaf mewn 19 o wahanol flynyddoedd ers 1788. Dengys y llinell wastad trwy’r cofnodion nad oes lot wedi newid.[5]

Roedd Thomas Bewick o Northumberland, a luniodd ysgythriad enwog o'r gog[2], yn arlunio ddechrau’r 19eg ganrif ac yn gwybod, diolch iddo lythyru gyda’r naturiaethwyr mawr o Gymro Thomas Pennant a’r Sais Gilbert White, bod adar yn mudo. Meddai Thomas Bewick: The Cuckoo visits us in spring, the well known cry of the male is commonly heard about the middle of April, and ceases at the end of June: its stay is short, the old birds quitting this country early in July.

Rhai rhywogaethau yn yr un teuluGolygu

Rhestr Wicidata:

rhywogaeth enw tacson delwedd
Ani llyfnbig Crotophaga ani
Ani mawr Crotophaga major
Ani rhychbig Crotophaga sulcirostris
Cog benllwyd Coccyzus lansbergi
Cog bigddu Coccyzus erythropthalmus
Cog bigfelen Coccyzus americanus
Cog Cocos Coccyzus ferrugineus
Cog fadfallod fawr Coccyzus merlini
Cog fadfallod Jamaica Coccyzus vetula
Cog fadfallod Puerto Rico Coccyzus vieilloti
Cog frongoch Hispaniola Coccyzus rufigularis
Cog fron berlog Coccyzus euleri
Cog fygydog Coccyzus melacoryphus
Cog Jamaica Coccyzus pluvialis
Cog mangrof Coccyzus minor
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

CyfeiriadauGolygu

  1. Ericson, P.G.P. et al. (2006) Diversification of Neoaves: integration of molecular sequence data and fossils. Biology Letters, 2(4):543–547
  2. Hackett, S.J. (2008). "A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History". Science 320 (5884): 1763–1768. doi:10.1126/science.1157704. PMID 18583609.
  3. Llinell neu Ddwy (cyfrol deyrnged Ioan Brothen 1942)
  4. Aberdare Leader 25 Mawrth 1916
  5. Seiliedig ar ddata Tywyddiadur Llên Natur[1]