Big Brother, yr unben tadol (er efallai'n ddychmygol) ym myd dystopaidd Nineteen Eighty-Four gan George Orwell

Dystopia neu amharadwys yw cymuned neu gymdeithas sy'n annymunol neu'n frawychus..[1][2] Daw'r gair 'dystopia' o'r Groeg δυσ- "drwg" and τόπος "lle"; gall hefyd gael ei alw yn cacotopia[3] neu wrth-iwtopia.

Mae cymdeithadau dystopaidd yn ymddangos mewn nifer o weithiau celf, yn arbennig mewn straeon sy'n cael eu gosod yn y dyfodol. Enghraifft adnabyddus yn y Gymraeg yw Wythnos yng Nghymru Fydd gan Islwyn Ffowc Ellis. Mae enghreifftiau enwog yn Saesneg yn cynnwys Nineteen Eighty-Four gan George Orwell a Brave New World gan Aldous Huxley. Mae dystopias yn aml yn cael eu nodweddu gan ddad-ddyneiddio,[1] llywodraethau sy'n teyrnasu drwy ormes, trychinebau naturiol,[2] a nodweddion eraill sy'n cael eu cysylltu â ddad-feiliad cataclysmig mewn cymdeithas. Mae cymdeithasau dystopaidd yn aml yn cael eu defnyddio i dynnu sylw at gymdeithas, yr amgylchedd, gwleidyddiaeth, economeg, crefydd, seicoleg, moeseg, gwyddoniaeth neu dechnoleg. Mae rhai awduron yn defnyddio'r term i gyfeirio at gymdeithasau'r presennol, rhai sydd fel arfer yn, neu wedi bod yn, wladwriaethau neu gymdeithasau totalitaraidd.

Mae rhai ysgolheigion, fel Gregory Claeys a Lyman Tower Sargent, yn nodi gwahaniaethau penodol rhwng geiriau sy'n cael eu hystyried yn gyfystyr â dystopia. Er enghraifft, me Claeys a Sargent yn diffinio dystopiâu llenyddol fel cymdeithasau dychmygol sy'n sylweddol waeth na'r gymdeithas mae'r awdur yn perthyn iddi, tra bod gwrth-iwtopiâu yn gweithredu fel beirniadaeth o ymdrechion i weithredu gwahanol gysyniadau o iwtopia.[4]

CyfeiriadauGolygu

  1. 1.0 1.1 "Definition of "dystopia"". Merriam-Webster. Merriam-Webster, Inc. 2012.
  2. 2.0 2.1 "Definition of "dystopia"". Oxford Dictionaries. Oxford University Press. 2012.
  3. Cacotopia (from κακός kakos "bad") was the term used by Jeremy Bentham in his 19th century works ("Dystopia". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 26 March 2006. Cyrchwyd 2006-03-19. Unknown parameter |deadurl= ignored (help)
  4. "The Utopia Reader".