Howell Elvet Lewis (Elfed)

gweinidog (A); emynydd, bardd
(Ailgyfeiriad oddi wrth Howell Elvet Lewis)

Bardd ac emynydd oedd Howell Elvet Lewis (14 Ebrill 186010 Rhagfyr 1953), sy'n fwy adnabyddus dan ei enw barddol Elfed. Fe'i ganed yn y Gangell, Blaen-y-coed, Sir Gaerfyrddin. Roedd yn weinidog ac yn Archdderwydd rhwng 1924 a 1928. Mae ei waith barddonol yn nodweddiadol o gynnyrch y Bardd Newydd.

Howell Elvet Lewis
Ben Davies ac Elfed (enillwyr y goron a'r gadair Eisteddfod 1894).jpg
Ben Davies ac Elfed (enillwyr y goron a'r gadair Eisteddfod 1894)
Ffugenw Elfed Edit this on Wikidata
Ganwyd 14 Ebrill 1860 Edit this on Wikidata
Blaen-y-coed Edit this on Wikidata
Bu farw 10 Ionawr 1953, 10 Rhagfyr 1953 Edit this on Wikidata (92 oed)
Dinasyddiaeth Baner Cymru Cymru
Alma mater
  • Coleg y Presbyteraidd, Caerfyrddin
  • Ysgol Ramadeg Emlyn Edit this on Wikidata
Galwedigaeth bardd Edit this on Wikidata
Gweler hefyd Elfed.

BywgraffiadGolygu

Ef oedd yr hynaf o ddeg o blant. Bu ei frawd Tom yn Athro Hebraeg ym Manceinion ac yn brifathro Coleg Diwynyddol Aberhonddu am 39 mlynedd. Roedd brawd arall, Dan, yn newyddiadurwr yn Lerpwl ac wedyn yn olygydd y Glamorgan Free Press ym Mhontypridd. Efallai mai'r enwocaf y tu allan i Gymru oedd y pensaer a pheirianwr sifil Lewis Holme Lewis. Teilwr oedd John Lewis tadcu Lefed Lewys, ac yr unig un o'r brodyr a chwiorydd a fagodd blant yn Gymraeg.[1]

Gwaith llenyddolGolygu

Ymhlith cerddi mwyaf adnabyddus Elfed mae 'Gwyn ap Nudd' (telyneg telyneg am frenin y Tylwyth Teg) a'r 'Ddau Frawd'. Ar y cyfan ni phrisir ei farddoniaeth lawer heddiw oherwydd tuedd y bardd at sentimentaliaeth ramantaidd. Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol yn 1888 ac 1891, a'r Gadair yn 1894.

Ysgrifennodd nifer o emynau yn Gymraeg a Saesneg. Fel hanesydd llên, cyhoeddodd gyfrolau ar waith Ceiriog, Morgan Rhys ac Ann Griffiths.

Llyfryddiaeth ddetholGolygu

Gwaith ElfedGolygu

  • My Christ and other poems (1891). Cerddi.
  • Planu Coed (1894). Ysgrifau.
  • Caniadau (2 gyfrol: 1895, 1901). Cerddi.
  • Songs of Assisi (1938). Cerddi.
  • Gyda'r Hwyr (1945). Ysgrifau.

CofiantGolygu

Cyhoeddwyd cofiant iddo gan Emlyn G. Jenkins yn 1957.

CyfeiriadauGolygu

  1. Elfed - Cawr ar goesau byr. Ioan Robers. Lolfa 2000