Agor y brif ddewislen

Y rhan ogleddol o ynys fwyaf Ynysoedd Allanol Heledd yw Leòdhas (Saesneg:Lewis). Gelwir y rhan ddeheuol yn Na Hearadh (Harris). Mae gan yr ynys amrywiaeth o fywyd gwyllt ac mae'n un o gadarnleoedd iaith Gaeleg yr Alban, gyda tua 60% o'r boblogaeth yn siarad Gaeleg fel iaith gyntaf a thua 70% a rhyw wybodaeth o'r iaith. Presbyteriaeth yw'r brif grefydd, ac mae cadw'r Sul yn parhau i fod yn bwysig yma.

Leòdhas
Callanish Stones in summer 2012 (7).JPG
Math penrhyn Edit this on Wikidata
Poblogaeth 18,500 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Ynysoedd Allanol Heledd Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Yr Alban Yr Alban
Arwynebedd 1,770 km² Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 58.2°N 6.6°W Edit this on Wikidata
Cod OS NB426340 Edit this on Wikidata

Yn 2001 roedd poblogaeth Leòdhas yn 16,872. Prifddinas yr ynys yw Steòrnabhagh (Saesneg: Stornoway), sydd a chysylltiad fferi ag Ullapool ar y tir mawr. Mae maes awyr bychan ger pentref Melbost, rhyw ddwy filltir i ffwrdd. Ar un adeg roedd dylanwad y Llychlynwyr yn gryf yma, a daw enw'r ynys o Ljóðhús yn Hen Norwyeg.

Ceir nifer o henebion diddorol ar yr ynys; yr enwocaf efallai yw cylch cerrig Calanais (Callanish) a'r broch yn Dun Carloway. Mae hefyd yn nodedig am y bythynnod traddodiadol a elwir yn Dai Duon, gydag enghreifftiau yn Arnol a Garenin.

Lleoliad Ynys Leòdhas
Cylch cerrig Calanais