Ymddiddan Myrddin a Thaliesin

cerdd chwedlonol am hanes cynnar Cymru, a'r gân gyntaf yn Llyfr Du Caerfyrddin

Cerdd o naws chwedlonol am hanes cynnar Cymru yw Ymddiddan Myrddin a Thaliesin. Hon yw'r gân gyntaf yn Llyfr Du Caerfyrddin.

Llyfr Du Caerfyrddin t1.jpg
Tudalen gyntaf Llyfr Du Caerfyrddin. Llun wedi'i sganio o argraffiad diplomataidd J. Gwenogvryn Evans (Pwllheli, 1907).
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynol cerdd Edit this on Wikidata
Iaith Cymraeg Edit this on Wikidata
Dyddiad cyhoeddi 11G Edit this on Wikidata
TudalennauEdit this on Wikidata
Genre dialog Edit this on Wikidata
Statws hawlfraint parth cyhoeddus, parth cyhoeddus Edit this on Wikidata

Mae ar ffurf deialog rhwng Taliesin a Myrddin, dau fardd cynnar a drowyd yn ffigurau mytholegol yn nhraddodiad yr Oesoedd Canol ac yn awduron nifer o gerddi darogan. Mae hi'n gerdd 38 llinell sy'n llenwi chwe thudalen cyntaf y llawysgrif. Credir fod Llyfr Du Caerfyrdin wedi'i ysgrifennu tua chanol y 12g a bod y gerdd yn perthyn i'r 11g.

Cyfres o sylwadau am arwyr a brwydrau a wneir bob yn ail gan Myrddin a Thaliesin ydyw. Ceir disgrifiadau byrion o'r brwydrau ac yna alaru am yr arwyr a gollwyd. Yr arwyr a enwir yw Cedfyw, Cadfan, Cyndur, Cynfelyn, Dywel ab Erbin, Elgan, Eliffer, Errith, Gwrrith, Maelgwn (Maelgwn Gwynedd), Rhys Undant, a'r ffigwr chwedlonol Gofannon. Cyfeirir at ddau le, sef Arfderydd a Choed Celyddon.

Mae'n destun llawn o gyfeiriadau tywyll sy'n anodd eu dehongli, ond serch hynny mae'n ffynhonnell bwysig am hanes cynnar Cymru a'r Hen Ogledd. Ymddengys fod y gerdd i'w hymrannu'n ddwy ran, neu'n gyfuniad o ddau destun annibynnol (er bod hynny'n anhebygol). Yn y rhan gyntaf ceir hanes ymosodiad ar Ddyfed gan Faelgwn Gwynedd, brenin Gwynedd, gyda Myrddin yn cymryd safbwynt rhyfelwyr Dyfed (fe'i cysylltir â Chaerfyrddin) a Thaliesin yn cynrychioli'r Gogledd (fe'i cysylltir fel ffigwr chwedlonol â llys Maelgwn Gwynedd yn Negannwy). Yn yr ail ran ceir darogan am frwydr Arfderydd.

Mae lle i gredu fod Sieffre o Fynwy wedi tynnu ar y gerdd neu destun tebyg i lunio'r Vita Merlini.

LlyfryddiaethGolygu

 
Fersiwn 1967; Gwasg Prifysgol Cymru

Ceir testun golygedig gyda rhagymadrodd a nodiadau yn,

  • A. O. H. Jarman (gol.), Ymddiddan Myrddin a Thaliesin (Caerdydd, 1951)