Agor y brif ddewislen

Afon Ewffrates[1] (Groeg: Euphrátēs; Acadeg: Pu-rat-tu; Hebraeg: פְּרָת Pĕrāth; Arabeg: الفرات Al-Furāt; Twrceg: Fırat; Cwrdeg: فرهات, Firhat, Ferhat) yw'r afon orllewinol o'r ddwy afon fawr sy'n diffinio Mesopotamia, gydag Afon Tigris yn y dwyrain.

Afon Ewffrates
Ferat (Dîlok - Riha).jpg
Math afon, drainage basin Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Gwlad Twrci, Syria, Irac Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 39.7283°N 40.2569°E, 31.0043°N 47.442°E Edit this on Wikidata
Aber Shatt al-Arab Edit this on Wikidata
Llednentydd Afon Khabur, Afon Balikh, Q21209613, Q21210392, Q21210587, Q21210652, Q21211048, Q21211065, Q16401289, Q21696944, Q745611, Afon Murat, Karasu, Q2929095, Q2973281, Afon Sajur, Göksu Creek, Q21468328, Q21695122, Q21210543 Edit this on Wikidata
Dalgylch 673,000 cilometr sgwâr Edit this on Wikidata
Hyd 2,800 cilometr Edit this on Wikidata
Arllwysiad 818 ±0.001 metr ciwbic yr eiliad Edit this on Wikidata
Cwch ar Afon Ewffrates yn y Shatt-al-Arab
Yr Ewffrates a'r Tigris

Mae'r afon tua 2,781 km (1,730 milltir) o hyd. Dechreua'r Ewphrates lle mae dwy afon yn cyfarfod, Afon Karasu sy'n tarddu yn ucheldiroedd Armenia i'r gogledd o Erzurum yn Nhwrci ac Afon Murat, sy'n tarddu o ardal i'r de-orllewin o Fynydd Ararat. Mae'r Ewffrates yn llifo trwy Syria, lle mae afonydd Khabur a Balikh yn ymuno a hi. Wedi hyn, nid oes unrhyw afon arall yn ymuno a hi cyn iddi gyrraedd y môr.

Mae'r afon yn llifo trwy Irac, lle mae Afon Tigris yn ymuno a hi i'r gogledd o Basra, yn ne Irac, ac yn ffurfio'r Shatt al-Arab sy'n arwain i'r môr yng Ngwlff Persia. Ar un adeg roedd yr afon yn ymwahanu i nifer o sianeli yn Basra i ffurfio ardal eang o gorsydd, ond sychwyd llawer o'r rhain gan lywodraeth Saddam Hussein yn y 1990au. Yn ddiweddar mae yndrech wedi ei gwneud i ail-greu'r corsydd hyn, gyda rhywfaint o lwyddiant. Gall cychod gyrraedd hyd at ddinas Hit yn Irac, 1,930 km (1,200 milltir) o'r môr ond dim ond 53 medr uwch lefel y môr.

Ceir nifer o gyfeiriadau at yr Ewffrates yn y Beibl a'r Coran. Cyfeirir ati yn Llyfr Genesis fel un o Bedair Afon Paradwys y traddodiad Beiblaidd. Roedd i'r afon ran bwysig yn natblygiad gwareiddiad Sumer yn y pedwerydd mileniwm CC., ac yr oedd nifer o ddinasoedd pwysig ar ei glannau, yn cynnwys Uruk, Umma ac Ur. Dyffryn yr Ewffrates oedd calon ymerodraethau diweddarach Babylonia ac Assyria. Am rai canrifoedd yr afon oedd y ffin rhwng yr Ymerodraeth Rufeinig ac Ymerodraeth Persia.

CyfeiriadauGolygu

  1. Jones, Gareth (gol.). Yr Atlas Cymraeg Newydd (Collins-Longman, 1999), t. 94.