Leopold II, brenin Gwlad Belg

ail frenin Gwlad Belg, rheolwr a meddianwr creulon yn y Congo

Leopold II, Brenin y Belgiaid (Brwsel, 1835 - Laeken, 1909) oedd ail frenin Gwlad Belg, ar ôl ei dad Leopold I o Wlad Belg. Teyrnasodd rhwng 1865 a 1909. Mae'n fwyaf adnabyddus am erchyllterau ac ecsbloetio Gwladwriaeth Rydd y Congo, y drfedigaeth a enwyd mor anhywir, gan iddo fanteisiodd ary bobl a'r diriogaeth er ei fudd personol.

Leopold II, brenin Gwlad Belg
Leopold ii garter knight.jpg
Ganwyd 9 Ebrill 1835 Edit this on Wikidata
Brwsel Edit this on Wikidata
Bu farw 17 Rhagfyr 1909 Edit this on Wikidata (74 oed)
Achos: gwaedlif ar yr ymennydd Edit this on Wikidata
Laeken Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Gwlad Belg Edit this on Wikidata
Galwedigaeth teyrn Edit this on Wikidata
Swydd Brenin y Belgiaid Edit this on Wikidata
Tad Leopold I Edit this on Wikidata
Mam Louise of Orléans Edit this on Wikidata
Priod Marie Henriette of Austria, Caroline Lacroix Edit this on Wikidata
Plant Princess Louise of Belgium, Prince Leopold, Duke of Brabant, Princess Stéphanie of Belgium, Princess Clémentine of Belgium, Lucien Philippe Marie Antoine Delacroix Durieux, Philippe Henri Marie Francois Delacroix Durieux Edit this on Wikidata
Llinach Llinach Saxe-Coburg a Gotha Edit this on Wikidata
Gwobr/au Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Marchog Urdd y Cnu Aur, Urdd yr Eryr Du, Uwch Groes Urdd Leopold II, Uwch Groes Urdd y Goron, Marchog Croes Uwch Urdd Sant Olav, Knight Grand Cross in the Order of the Holy Sepulchre, Knight Grand Cross in the Order of the Netherlands Lion, Gwobr y Groes Uwch Genedlaethol o Groes y De, Grand Cross of the Order of Saint-Charles, Urdd Sant Anna, Dosbarth 1af, Urdd yr Eryr Gwyn, Urdd Alexander Nevsky, Urdd seren Romania, Urdd Sant Andreas, Urdd yr Eryr Coch, radd 1af, Collar of the Supreme Order of the Chrysanthemum, Uwch Croes Urdd Siarl III, Urdd yr Eliffant, Order of the Chrysanthemum, Ludwigsorden, House and Merit Order of Peter Frederick Louis, Order of Saint Joseph, Grand Commander of the Royal House Order of Hohenzollern, Order of the Golden Fleece, Order of the Medjidie, Order of Osmanieh, Order of Saint Ferdinand and of Merit, Sash of the Three Orders, Order of the Crown, Order of Saint Hubert, Order of the Most Holy Annunciation, Order of the Rue Crown, Order of the Cross of Takovo, Urdd y Gardys, Urdd yr Eliffant Gwyn Edit this on Wikidata
Llofnod
1900 signature of Leopold II of Belgium.jpg

MawraethGolygu

Roedd yn fab hynaf i'r Brenin Leopold I a Louise o Orleans. Roedd felly yn ŵyr i Francis Frederick o Saxony-Coburg Saafeld ac Augusta o Reuss gan dad, tra roedd yn ŵyr i'r Brenin Louis-Philippe I, brenin Ffrainc o Ffrainc a Mary Amelia o Bourbon-Dau Sisili.

Yn ystod ei ieuenctid astudiodd gyda chymorth gwasanaethau cudd-wybodaeth y wlad brosiect i oresgyn yr Iseldiroedd i atodi hen Diroedd Catholig y Generalitat,[1] (tiroedd fwyafrifol Gatholig yn yr Iseldiroedd) breuddwyd na sylweddolwyd erioed oherwydd gwrthwynebiad ei dad a'i gwelodd yn ymgyrch rhy peryglus. Yn hytrach, anogodd Leopold I i'r tywysog ifanc greu rhwydwaith o gysylltiadau diplomyddol a gwneud llawer o deithiau. Rhedodd ledled y byd ond ni ymwelodd â'r Congo erioed yn ei fywyd. [2] Yn ddyn ifanc breuddwydiodd am ymerodraeth Gwlad Belg “Gyda Brwsel yn brifddinas iddi, a wnaed gyda chymorth Duw yn Borneo, ynysoedd y Cefnfor Tawel, gyda rhannau o Affrica; America, China a Japan. ”[3] Yn 1876 gwireddodd yn rhannol ei freuddwyd o ddod yn wir sofran [4] a sefydlodd y Gymdeithas Affricanaidd Ryngwladol a oedd yn gyfrifol am ecsbloetio tiriogaeth y Congo er budd personol y brenin, gyda'r cytundeb rhyngwladol y daeth iddo yng Nghynhadledd Berlin, 1885, ar yr amod ei bod yn caniatáu masnach rydd a chyfrannu at "wareiddiad" y boblogaeth.

Meddiannu'r CongoGolygu

Heb fynd yno erioed, dyfarnodd Leopold II ei Wladwriaeth Rydd Congo o bell (Ffrangeg: État Indépendant du Congo), Gweriniaeth Ddemocrataidd bresennol y Congo gyda byddin o ganeuon, y llu ofnadwy a gyhoeddir. Ymgymerodd â pholisi treisgar a gormesol tuag at y trigolion brodorol, a'i caethiwodd. Lladdodd ei drefn rhwng deg a phymtheg miliwn Congo. Caniataodd ecsbloetio'r Congo iddo gronni un o ffawd fwyaf y byd, cyn gynted â 1905, casglodd ffortiwn a oedd yn werth mwy na phum can miliwn o pesetas ar y pryd, a enillodd y degfed dyn cyfoethocaf iddo. Ond ar wahân i'r buddion enfawr, mae gwaith Leopold yn y Congo wedi peri iddo fynd i lawr mewn hanes am ei reolaeth drychinebus a'r miliynau o ddioddefwyr artaith, amodau gwaith gwael, llofruddiaeth ac arferion gwaedlyd. megis gwneud y gorau o diriogaeth Congo. Defnyddiodd wybodaeth y teithiwr, Henry Morton Stanley o Lanelwy fel sail ei anturiaeth a twyllodd Stanley arweinyddion cynhenid i ddarostwng gwrogaeth i Leopold. Gwnaeth Leopold elw o 220 Franc Belgaidd, neu $1 biliwn doler heddiw.[2] Er i Leopold ddweud yng Nghynhadledd Berlin y byddai croeso i fasnachwyr tramor weithio yn ei drefedigaeth, doedd yn amlwg gydag amser nad oedd hyn yn wir, ac o dipyn i beth oherwydd gwaith pobl fel y newyddiadurwr Edmund Dene Morel, masnachwr o Lerpwl daeth y wybodaeth am echrylderau y Congo yn gyhoeddus a datgelodd cenhadwr a'i wraig, Alice, (oedd yn ffotograffydd) oedd yn byw yn y Congo, John Harris, am y sefyllfa annynol.[3]

Gwlad yn Feddiant BersonolGolygu

 
Manylyn cofeb Oostend wedi ei ddifrodi gan brotestwyr gwrth-Leopold II - mae llaw un o'r Affricaniaid wedi ei dorri ymaeth mewn cyfeiriad i droseddau Leolpold

Fel eiddo personol y brenin, nid oedd deddfau Gwlad Belg yn berthnasol iddo ac nid oedd gan lywodraeth Gwlad Belg unrhyw awdurdod drosto. Yn y Congo, roedd Leopold yn sofran a gweithredodd drefn unbenaethol gyda rheolau ufudd-dod y cafodd eu dwylo eu torri ymaith gan y rhai nad oeddent yn cydweithredu am ddim, a saethwyd y rhai nad oeddent yn ffit i weithio mwyach. Parhaodd y polisïau hyn am fwy na deugain mlynedd ac ni chawsant erioed eu cosbi na'u rhoi ar brawf gan unrhyw gorff cyfiawnder rhyngwladol. Defnyddiodd yr arian a gasglwyd yn y Congo i wneud gweithiau megalomaniacal ym Mrwsel, Ostend a dinasoedd eraill yn y wlad. [5] Fodd bynnag, yn ystod blynyddoedd olaf teyrnasiad Leopold II, gwrthododd pobl Gwlad Belg eu polisïau yn eang, a ddatgelwyd gan gwmni i'r wasg yn Lloegr a gyflawnodd boicot masnach o nwyddau a darddodd yn y Congo.[4] Teimlodd Leolpol ei hun iddo gael ei gamddeall fel brenin ac ym 1907 cwynodd am ing ei bobl “ei: “Rwy'n sofran gwlad fach gyda phobl fach. Ar hyd fy oes rwyf wedi ymroi i'w ddaioni, ac mae'n fy nhrin fel lleidr a llofrudd.” [5]

Ym 1908, dan bwysau gan y Senedd, penderfynodd glymu'r meddiant enfawr, fel rhodd wenwynig i'r senedd. Er ei fod yn 1890 wedi ei gymynrodd i bobl Gwlad Belg. Mae cryn anghysondeb rhwng y disgrifiad delfrydol o hanes swyddogol brenin defosiynol ac yn selog dros les y wlad ifanc a realiti cysylltiadau palas ac ecsbloetio didostur y Congo.[6]

Defnyddio Cristnogaeth i Gaethiwo Pobl y CongoGolygu

Mewn araith yn 1883 i genhadon ac offeiriaid yr Eglwys Gatholig rhoddodd Leolpold ganllawiau clir, diflewyn ar dafon, hiliol a chreulon ar sut i ddefnyddio'r ffydd Gristnogol er mwyn darostwng pobl cynhenid ei drefedigaeth. Mae'r araith yn crynhoi popeth am agwedd Leopold at y Congo, crefydd a phobl, dyma rannau ohono:[7]

Bydd eich efengylu wedi ei hysbrydoli yn gyntaf gan fuddiannau Gwlad Belg ... ein prif gennad yn y Congo yw nid i ddysgu'r Duon am Dduw - maent yn gwybod hynny trwy eu cyndeidiaid ... byddwch yno i dehongli yr Efengyl mewn ffordd fydd orau i amddiffyn eich buddiannau yn y rhan yna o'r byd ac i wneud hynny, rhaid i chi wneud i'r anwariaid golli diddordeb yng nghyfoeth y tir maent yn meddiannu er mwyn osgoi eu bod yn cymryd diddordeb ynddo ... gan freuddwydio un dydd am eich gorychfygu a byw y bywyd bras yn eich lle chi. Bydd eich gwybodaeth o'r Ysgrythurau yn ein helpu i ddefnyddio adnodau arbennig fydd yn cynorthwyo ffyddloniaid i garu tlodi, er enghraifft, "gwyn eu byd y tlawd oherwydd byddant yn etifeddu'r nefoedd", "mae'n anodd i'r cyfoethog fyned i'r teyrnas nefoedd ayyb"

Dysgwch iddynt i ddioddef unrhyw beth ... byddwch yn ei dysgu bod pwy bynnag sy'n dial ddim yn blentyn i Dduw. Byddwch yn achosi iddynt ddilyn esiampl y seintiau a drodd y foch arall.

Dysgwch y disgyblion i gredu nid i resymegu ... efengylwch y Duon fel eu bod yn aros am byth yn wasaidd i'r coloneiddwyr Gwyn, fel na fyddant byth yn gwrthryfela yn erbyn y cyfyngiadau, anghyfiawderau maent yn ei dderbyn.

Gwnewch iddynt wastad fyfyrio a dweud "gwyn eu byd y rhai sy'n llefaidd - mae Teyrnas Duw ar ei cyfer." Defnyddiwch y chwip i roi troadigaeth i'r ... osgowch da chi bod y Duon yn dod yn gyfoethog am hynny canwch bob dydd bod yn amhosibl i'r cyfoethog fynd i'r nefoedd. Gwnewch iddynt dalu i'r Eglwys bob dydd Sul a defnyddiwch yr arian sydd ar gyfer y tlawd i'ch buddsoddiadau busnes eich hun. Dysgwch iddynt ei fod yn dda iddynt lwgu i farwolaeth tra eich bod chi'n bwyta o leiaf pum gwaith y dydd.

Cyflwynwch system o gyffes fydd yn eich gwneud chi yn dditectif da fel y gallwch gyhuddo, rhoi lawr person Du sydd ag ysbryd gwrthryfel yn erbyn y system.

Dysgwch iddynt bod eu cofebau a'u delwau yn waith y diafol, dygwch nhw a llenwch ein hamgueddfeydd â nhw. Dysgwch y Duon i anghofio eu cyndeidiau er mwyn addoli a rhoi moliant i'n rhai ni ... Dysgwch iddynt fod ar ei gliniau wrth weddio a cadwch nhw'n brysur wrth fynd i'r capel 10 neu fwy."

GwaddolGolygu

 
Dioddefwr trais regime Leopold - noder bod ei throed dde wedi ei dorri ymaeth c.1900-1915

Yn ystod ei reolaeth unbeniaethol o'r Congo, amcangyfrifir i rhwng 2–10 miliwn o Affricaniaid cynhenid farw[8][9][10] ac arweiniodd i'r cyfleusterau ac amodau annynol i'r defnydd cyntaf o'r term Troseddau yn erbyn dynoliaeth ("Crimes against humanity").[11]

Mae Leolpold II yn parhau i fod yn ddadleuol hyd heddiw. Yn 1999 cysegrodd yr awdur Americanaidd Adam Hochschild y llyfr The Ghost of King Leopold i'w wladychiaeth frwd, ac i gribddeiliadau a llofruddiaethau'r "Force Publique". Ym 1931, urddwyd heneb fuddugoliaethus ar lan y môr yn Ostend, a diolchodd grŵp o Congoiaid i'r brenin "am ein rhyddhau o gaethwasiaeth yr Arabiaid." Pan ddatgelodd mwy a mwy o astudiaethau hanesyddol y troseddau a gyflawnwyd yn y Congo gan y gwladychwyr - am amser hir wedi'u cuddio gan hanes swyddogol - yn 2004 torrodd grŵp o weithredwyr law efydd un o'r Congoiaid, er mwyn "coffáu arfer sy'n digwydd yn aml yn ystod teyrnasiad Leopold II ”. Yn 2016 sefydlodd cyngor y ddinas banel swyddogol newydd sy’n rhoi’r heneb yn ei chyd-destun trwy egluro ochr ddu gwladychu hefyd.[12]

Dadorchuddwyd system greulon, hiliol Leopold gan y Gwyddel Roger Casement (a ddienyddiwyd wedyn am ei ran yn Gwrthryfel y Pasg dros annibyniaeth Iwerddon yn 1916. Roedd hefyd yn destun nofel fyd-enwog The Heart of Darkness gan Joseph Conrad.

TeuluGolygu

Yn 1853 priododd Leopold â Maria Enriqueta o Awstria, merch yr Archesgobaeth Josep Antoni o Awstria a Sofia o Württemberg. Roedd hi, felly, yn wyres i'r Ymerawdwr Leopold II, yr Ymerawdwr Ymerodraeth Lan Rufeinig a'r Dywysoges Maria Louise o Sbaen gan dras tadol a mamol Louis o Württemberg a Mary Anna Czartoryska. Symudodd y cwpl i Frwsel ond yn fuan fe wnaethant fyw ar wahân a symudodd Maria Enriqueta i'r Sba. Roedd ganddyn nhw bedwar o blant:

  • Louise a anwyd ym 1858 ym Mrwsel a bu farw ym 1924 yn Nice. Priododd y Tywysog Philip o Sacsoni-Coburg Gotha, a ysgarodd er mwyn byw gyda'i chariad yr Iarll Keglewitch, siambrlen ei gŵr.
  • Ganwyd Leopold ym 1859 a bu farw ym 1869 ym Mrwsel.
  • Ganwyd Stephanie ym 1864 ym Mrwsel a bu farw ym 1945 ym mynachlog Pannonhalma lle cafodd loches rhag y Fyddin Goch. Priododd â Tywysog Corong Rudolf o Awstria a fu farw ym 1889 ym Mayerling. Yn 1900 ailbriododd y Iarlles Hwngareg, Elemer Lónyay o Nagy-Lónya et Vásáros-Namény, a gafodd ei ddyrchafu'n Dywysog ym 1917.
  • Ganwyd Clementine ym Mrwsel ym 1872 a bu farw ym 1955. Priododd y Tywysog Napoleon Victor Bonaparte.

GodinebwrGolygu

 
Mossen: "Eich Mawrhydi, yn eich oedran chi!"
Y Brenin: "Tria di'r un peth!"

Nid oedd priodas Leopold a Maria Enriqueta yn gariadus na ffyddlon iawn, a buan y buont yn byw ar wahân. Roedd ei bywyd Leopold yn enwog am ei odineb. Ymhlith nifer o anturiaethau byr, mae rhai hirhoedlog yn sefyll allan. Roedd yn edmygydd brwd o'r balerina, Cléo de Mérode, ac roedd y carwriaeth dybiedig - ond a wadwyd bob amser gan y parti cyntaf â diddordeb - yn ysbrydoli cartwnyddion yr oes, a soniodd am y Brenin "Cleopold".[13] Yn 1900 cyfarfu â Blanche Delacroix (1883-1948), a elwir hefyd yn Caroline, a oedd ar y pryd yn ddwy ar bymtheg oed. Ar ôl marwolaeth y Frenhines Maria Enriqueta yn 1902 fe'i preswyliodd hi yn Villa Vanderborght, ger palas brenhinol Laken. Fe'i dyrchodd hi i'r dosbarth fonheddig gyda'r teitl Barwnes iddi. Roedd ganddo ddau o blant o'r berthynas godinebus hon, Lucian (1906 - 1983) a Philip (1907 - 1914). Hefyd rhoddodd dŷ iddi yn Ostend, Villa Caroline a chastell Balincourt yn y Val-d'Oise (Ffrainc). Ym 1909 priododd Blanche bum niwrnod cyn iddo farw mewn seremoni Gatholig nad oes iddi ddilysrwydd cyfreithiol yng Ngwlad Belg, er gwaethaf y ffaith bod y gynhadledd esgobol ddydd Sul yn ddiweddarach wedi darllen llythyr bugeiliol i holl eglwysi’r deyrnas i gyhoeddi’r briodas a chanmol y ffydd y brenin.[14]

Yn fuan ar ôl ei marwolaeth, bu’n rhaid iddi adael llys Gwlad Belg a chario “chwe chês dillad hir Congo” a fyddai’n caniatáu iddi fyw ac ymddeol heb boeni. Wyth mis yn ddiweddarach, priododd Blanche ei chariad Antoine Durrieux.


Rhagflaenydd:
Leopold I
Brenin Gwlad Belg
18651909
Olynydd:
Albert I

DolenniGolygu


CyfeiriadauGolygu

  1. https://www.nd.nl/nieuws/nederland/leopold-ii-beraamde-inval-in-nederland.179414.lynkx
  2. https://www.youtube.com/watch?v=dTq6Hhkpw2s
  3. https://www.youtube.com/watch?v=dTq6Hhkpw2s
  4. http://www.spiegel.de/einestages/kolonialherr-leopold-ii-das-belgische-monster-a-951236.html
  5. http://dicocitations.lemonde.fr/citations/citation-25234.php
  6. https://fr.wikisource.org/wiki/L%C3%A9opold_II_et_son_r%C3%A8gne%7Cvolum=55%7Cdata=1910%7Cpàgines=669-698
  7. https://www.youtube.com/watch?v=ZQmyjHMVcro
  8. "Belgium's genocidal colonial legacy haunts the country's future". The Independent. 17 October 2017. Cyrchwyd 9 June 2020.
  9. "The hidden holocaust". The Guardian. 13 May 1999. Cyrchwyd 9 June 2020.
  10. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2020/06/05/leopold-ii-portret-en-controverse/
  11. Hochschild, Adam (1999). King Leopold's Ghost: A Story of Greed, Terror, and Heroism in Colonial Africa (arg. 1st). Boston: Houghton Mifflin. tt. 111–112. ISBN 978-0-618-00190-3.
  12. http://deredactie.be/cm/vrtnieuws/regio/westvlaanderen/1.2764959
  13. http://www.levif.be/actualite/belgique/l-amour-a-la-cour-de-belgique-entre-desillusions-et-scandales/article-normal-405925.html
  14. http://www.dbnl.org/tekst/woes002verz14_01/woes002verz14_01_0069.php