Agor y brif ddewislen

Mae Oradea (Hwngareg Nagyvárad, Almaeneg Großwardein) yn ddinas yn Rwmania, mewn sir o'r enw Bihor (BH), Transylvania. Mae gan y ddinas boblogaeth o 206,527 (yn ôl cyfrifiad 2002); dydy'r cyfanswm hwn ddim yn cynnwys ardaloedd y tu allan i'r bwrdreisdref, fyddai o gyfri'r ardaloedd hyn, yn codi'r boblogaeth i tua 220,000. Mae Oradea'n un o'r dinasoedd mwyaf llwyddiannus yn Romania.

Oradea
Piata Unirii Oradea.jpg
ROU BH Oradea CoA1.png
Math municipiu of Romania, capital of county in Romania, border town Edit this on Wikidata
Prifddinas Oradea Edit this on Wikidata
Poblogaeth 196,367 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 1113 Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Ilie Bolojan Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2 Edit this on Wikidata
Gefeilldref/i
Ceyrat, Coslada, Debrecen, Givatayim, Ivano-Frankivsk, Košice, Linköping Municipality, Mantova, Diamantina Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Bihor County Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Rwmania Rwmania
Arwynebedd 116.1 ±0.01 km² Edit this on Wikidata
Uwch y môr 142 ±1 metr Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Biharia Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 47.0722°N 21.9211°E Edit this on Wikidata
Cod post 410001–410609 Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Ilie Bolojan Edit this on Wikidata
Arddull pensaernïol Art Nouveau, pensaernïaeth Faróc Edit this on Wikidata
Neuadd y Dref Oradea

DaearyddiaethGolygu

Mae'r ddinas yn agos at y ffîn gyda Hwngari, ac ar yr afon Crişul Repede.

HanesGolygu

Crybwyllir y dref yn gyntaf o dan yr enw Lladin Varadinum, yn 1113 pan soniwyd am amddiffynfa Oradea - yn 1241, pan oedd angen adnewyddiadau cyflym cyn ymosodiad ar y dref gan y fyddin Mongol-Tataraidd o dan Batu Khan. Dechreuodd y dref dyfu yn y 1500au. Yn y 1700au cynlluniodd y peiriannwr o Fiena, Franz Anton Hillebrandt, y ddinas yn yr arddull baroque, a chodwyd llawer o dirnodau, er enghraifft yr Eglwys Gadeiriol Babyddol, Plas yr Esgob, a'r Muzeul Ţării Crişurilor (Amgueddfa Gwlad y Criş).

EconomiGolygu

Mae Oradea wedi bod yn un o ddinasoedd mwyaf llwyddiannus Romania ers tro gan fod ffin Hwngari mor agos, gan wneud y ddinas yn fynedfa i Orllewin Ewrop.

Mae cyfradd diweithdra Oradea yn 6.0%, ychydig llai na chyfartaledd Romania, ond yn llawer mwy na chyfartaledd sir Bihor sydd oddeutu 2%. Mae Oradea'n cynhyrchu tua 63% o gynhyrchiadau diwydiannol y sir, gyda thua 34.5% o boblogaeth y sir. Y prif ddiwydiannau yw'r diwydiant dodrefn, y diwydiant gweol a dillad, troedwisgoedd a bwyd.

Yn 2003, agorodd ganolfan fasnachol y Farchnad Lotws yn Oradea – y ganolfan siopa mawr cyntaf i'w hagor yn y ddinas.

EthnigyddiaethGolygu

HanesyddolGolygu

  • 1910: 69.000 (Romanwyr: 5.6%, Hwngarwyr: 91.10%)
  • 1920: 72.000 (R: 5%, H: 92%)
  • 1930: 90.000 (R: 25%, H: 67%)
  • 1966: 122.634 (R: 46%, H: 52%)
  • 1977: 170.531 (R: 53%, H: 45%)
  • 1992: 222.741 (R: 64%, H: 34%)

PresennolGolygu

Yng ngyfrifiad 2002, roedd poblogaeth y ddinas wedi'u rhannu i'r grwpau ethnig canlynol:

TrafnidiaethGolygu

Mae'r rhwydwaith drafnidiaeth cyhoeddus yn y ddinas yn cael eu rhedeg gan OTL. Mae'r rhwydwaith yn cynnwys tair llinell tram (1R, 1N, 2, 3R, 3N) a rhai gwasanaethau bws. Mae gan y ddinas dair gorsaf, Central (Canolog), Vest (Gorllewinol) ac Est (Dwyrainol). Mae Gorsaf Vest yn yr ardal Ioşia, ac mae'r orsaf canolog (galwad "Oradea") yng nghanol y ddinas, ger yr ardal Vie.

Gweler hefydGolygu

PensaernïaethGolygu

Mae pensaernïaeth Oradea'n cymysg ei natur: ceirg adeiladau'r cyfnod Comiwnyddol yn yr ardaloedd y tu allan i ganol y ddinas, ac adeiladau hanesyddol pert yn yr arddull baroque yng nghanol y ddinas o'r amser pan oedd y ddinas yn rhan o'r Ymerodraeth Awstria-Hwngari.

AtyniadauGolygu

Mae canol y ddinas yn hardd ac yn werth ymweliad, gan gynnwys sba iechyd Băile Felix neu daith trên i'r tu allan i'r ddinas.

Llefydd poblogaidd eraill:

  • Muzeul Ţării Crişurilor - amgueddfa baroque gyda 365 ffenestri.
  • Catedrala barocă - eglwys gadeiriol baroque mwyaf Romania
  • Cetatea Oradea - Amddiffynfa Oradea
  • Biserica cu Lună - Eglwys unigol yn Ewrop gyda chloc sy'n dangos gweddau'r Lleuad
  • Pasajul "Vulturul Negru" - Lôn yr "Eryr Ddu"
  • Muzeul "Ady Endre" - tŷ un o beirdd mwyaf Hwngariaidd
  • Teatrul de Stat - Theatr Ystadol.
  • Mae tua 100 o eglwysi yn Oradea, yn cynnwys 3 synagogau (dim ond un dal yn wasanaeth) ac yr eglwys y Bedyddwyr mwyaf yn Nwyrain Ewrop.

Pobol enwogGolygu

Cysylltiadau allanolGolygu